Текст выступления:

Бауыржан Момышұлы
1. Бауыржан Момышұлы: Қазақ әдебиетінде және тарихында орны

Ұлы Отан соғысының батыр қолбасшысы әрі көрнекті жазушы ретінде Бауыржан Момышұлы ұлттық тарих пен әдебиет тарихында ерекше орынға ие. Оның әскери ерлігі мен шығармашылық мұрасы бүгінгі күнге дейін халыққа үлгі болып келеді.

2. Бауыржан Момышұлының өмірі мен дәуірі

1910 жылы Жамбыл облысында дүниеге келген Бауыржан Момышұлы Кеңес дәуірінің ең күрделі кезеңдерін көріп, қазақ халқының нағыз мақтанышы болды. Ол өз өмірімен патриотизмнің, ерліктің жарқын үлгісін көрсетті.

3. Балалық шағы мен отбасылық өмірі

Балалық шақта Бауыржан ауылдың қарапайым тұрмысында өсті. Отбасы оның тәрбиешісі мен алғашқы ұстазы болды. Ерте жастан жауапкершілік пен еңбекқорлыққа баулып, осы құндылықтар өмір бойы оның бойындағы басты қасиеттерге айналды.

4. Білім алуы мен әскери жолға алғашқы қадамдары

Балалық және ержеткен жылдарында Момышұлы білім алуға ерекше мән берді. Ол әскери қызметке 1928 жылы аяқ басты, ал 1931 жылы алмауын табысты тәмамдады. Осы кезең оның командирлік қабілеттерінің алғашқы қалыптасу кезеңі болды.

5. Ұлы Отан соғысының алғашқы кезеңіндегі қызметі

1941 жылы басталған Мәскеуді қорғау операцияларында Бауыржан Момышұлы 316-атқыштар дивизиясы құрамында ұдайы ерлік көрсетті. Қиын әскери тапсырмаларда батылдығы мен тапқырлығының арқасында бөлімшесін сақтап қалды. Бұл кезеңде оның шешім қабылдаудағы қарапайымдылығы жаудың жоспарын жеңуге зор үлес қосты.

6. Мәскеу түбіндегі шайқастардағы ерлігі

Момышұлы Мәскеу түбіндегі шайқастарда ерекше ерлік көрсетті. Ол жаудың шабуылдарын талғампаз тактикаларымен тойтарып, өз дивизиясының рухын биік ұстап отырды. Бұл шайқас оның әскери беделін тұтас елге танытты.

7. Негізгі марапаттары мен әскери атақтары

Момышұлы алған ордендер мен атақтары оның әскери ерлігі мен табанды еңбегін дәлелдейді. Қазақстан Республикасының Әскери энциклопедиясы бойынша, ол бірнеше рет мемлекет наградаларымен марапатталған, соның ішінде Айбат, Ленин ордендері бар.

8. Әскери жетекшілік ерекшеліктері

Командирлік тәжірибесінде Момышұлы батальоннан бастап дивизияға дейін басқарды. Оның стилі әскери тәртіп пен ұйымдастыруға негізделді. Сонымен қатар, тактикалық жаңашылдықтарында оның жауға тосқауыл қою әдістері қайталанбас болды, бұл оның беделін айтарлықтай көтерді.

9. Майдандағы қиындықтар мен жеңіс жолы

Майданда қиын сәттер көп болды, бірақ Момышұлы сабырлылықты сақтап, әр ықтимал қателікті алдын-ала білген. Оның басшылығымен қиын шайқастардан жеңіспен шықты, бұл елдің ерлік тарихына алтын әріптермен жазылды.

10. Бауыржан Момышұлының әскери қызметіндегі дәрежелер

Бұл диаграмма Момышұлының әскери қызметінде көтерілген басты лауазымдарын бейнелейді. Оның жылдам қызметтік өсуі күрделі кезеңдерде оның қабілетінің және батылдығының дәлелі болды. Қазақстан Республикасы Әскери архивінің мәліметі.

11. Соғыстан кейінгі қоғамдық және ұстаздық қызметі

Соғыстан кейін Бауыржан Момышұлы жас офицерлерге әскери-патриоттық тәрбие беруге көңіл бөлді. Демобилизациядан соң әдебиеттің қайнар қаймақтарына бет бұрып, соғыс туралы шынайы естеліктер жазды, елдің мәдени және патриоттық дамуына үлес қосты.

12. Жазушылық жолы мен көркем шығармашылығы

«Ұшқан ұя» шығармасында отбасылық құндылықтар мен адамгершілік мәселелері көркем суреттеледі, қазақ прозасының дамуына зор үлес қосты. «Ар-ұят туралы ойлар» ұлттық намыс пен адамдық қасиеттерді терең талдайды. «Мәскеу үшін шайқас» шығармасында батырлық тақырыбы нақтыланып, тактикалық талдаулар ерекше көз тартады. Жалпы шығармаларында қазақ тіліндегі көркем сөздің байлығын аша отырып, жаңа прозалық дәуір басталды.

13. Өсиеттері және ұрпаққа мұра қалдыруы

Бауыржан Момышұлы ең алдымен еңбекқорлық пен адалдықты басты құндылық ретінде санады. Ол жастарға патриоттық рухты қалыптастыруда үлгі көрсетті, туған жерді сүю мен ұлттық дәстүрлерді сақтауды насихаттады. Сонымен қатар, адамгершілік пен азаматтық құндылықтарды дәріптеуге ерекше мән берді.

14. Жазған таңдаулы кітаптары мен дереккөздері

Момышұлының еңбектері әдеби мұраны кеңінен қамтиды. Олардың жанрлық және тақырыптық ауқымы кең, соғыс туралы тың көзқарастарды ұсынады. Қазақстан Ұлттық кітапханасының мәліметтері шығармашылық мұраның маңыздылығын айқындайды.

15. Момышұлы еңбектерін зерттеген тұлғалар мен шығармалар

Ғалымдар мен әдеби сыншылар Момышұлының шығармаларына терең мән беріп, оның әскери және әдеби мұрасын зерттеп келеді. Оның шығармалары ұлттық патриотизм мен адамгершілік тақырыптарын ашып көрсетеді, жастарға тәрбие құралы ретінде қолданылуда.

16. Бауыржан Момышұлы – халық мақтанышы ретінде

Тарихымыздың ұлы тұлғалары арасында Бауыржан Момышұлы ерекше орын алады. Ол – ұлттың даналығы мен мейірімділігін, батылдығы мен парасатын ұштастыра білген қаһарман. Оның өмір жолы халқымызға үлгі болып, ұрпақтарға патриоттық рух пен адалдықтың айғағы ретінде қызмет етеді. Батырдың ерлігі мен қайсарлығы қазақ халқының тәуелсіздік пен бостандығына деген ұмтылысын нығайтып, еліміздің тарихында мәңгі сақталатын мақтаныш болып қалыптасады.

17. Заманауи ұрпақ санасындағы орны

Қазіргі кезде Қазақстандағы мектептерде Бауыржан Момышұлы туралы эссе және шығарма жазу байқаулары кеңінен өткізіледі. Бұл шаралар жас ұрпақты оның ерлік істеріне қызықтырып, патриоттық сезімдерін оятады. Сонымен бірге, патриоттық слеттер мен әдеби іс-шаралар арқылы батырдың есімі бүгінгі күнде де кеңінен танымал және әлеуметтік желілерде оның өмірі мен ерліктеріне арналған жарияланымдар көбейе түсуде. Осылайша, Бауыржан Момышұлының рухани мұрасы жас азаматтардың жүрегінде әрдайым жаңғырып келеді.

18. «Халық қаһарманы» атағына ие болуы

2014 жылы Бауыржан Момышұлының ел алдындағы ерліктері мен қызметі жоғары дәрежеде мойындалып, «Халық қаһарманы» атағы тағайындалды. Бұл шешім оның тәуелсіздік пен ұлттық құндылықтарды насихаттауындағы ерекше рөлін көрсетеді. Мұндай жоғары мемлекеттік марапаттар оның тарихи маңыздылығын тағы бір мәрте дәлелдеп, жаңа буынға үлгі боларлықтай тұлға екенін айқындайды.

19. Әдеби және рухани маңызы

Моральдық мұрасы және ұрпақ тәрбиесі: Бауыржан Момышұлының жазбалары мен ой-пікірлері қазақ қоғамында патриоттық рухтың дамуына ықпал етіп, ұрпақтарды ұлттық құндылықтарға тәрбиелеудің негізіне айналды. Оның шығармаларында адамгершілік, адалдық және батырлық сынды жанға жақын сабақтар көрініс табады. Қоғамдағы патриоттық сезім мен білім беру: Сонымен қатар, оның шығармалары білім беру саласында әскери-патриоттық тәрбие негізі ретінде кеңінен қолданылады. Қазақстанда өтіп жатқан рухани тәрбие шаралары Бауыржан Момышұлының идеяларына сүйене отырып, жастардың бойында патриоттық сезімді нығайтуға бағытталған.

20. Батыр мұрасының ұрпаққа үлгісі

Бауыржан Момышұлының өмірі мен еңбектері еліміздің тәуелсіздігі мен патриоттық рухының символына айналды. Оның батыл және отаншыл мінез-құлқы, ерен ерліктері кейінгі буынға ұлтжандылық пен қайтпас қайсарлықты үйрететін жарқын үлгі болып отыр. Ұлы тұлғаның мұрасы – әр бір жасқа арман мен мақсат беріп, елін сүюге тәрбиелейді.

Дереккөздер

Абайев К. Бауыржан Момышұлы: өмірі мен еңбегі. Алматы, 2010.

Қазақстан Республикасының Әскери энциклопедиясы. Алматы, 2015.

Смирнов И. В. Советские командиры Великой Отечественной войны. М., 2008.

Қазақстан Ұлттық кітапханасы мәліметтері, 2022.

Қазақстан Республикасы Әскери архиві, 2023.

Қазиев Б. Бауыржан Момышұлы – ұлттық батыр: тарихи зерттеу. Алматы, 2015.

Сұлтанов А. Қазақтың көрнекті батырлары. Астана, 2018.

Қазақстан Республикасы Президентінің архиві: Мемлекеттік марапаттар және тарихи құжаттар жинағы. Нұр-Сұлтан, 2014.

Жұмабаев Т. Патриоттық тәрбие және білім беру жүйесі. Алматы, 2020.