Текст выступления:

Наурыз – жыл басы
1. Наурыз – жыл басы және қуанышты мереке

Жыл сайын көктемгі күн мен түннің теңелу сәтінде еліміз Наурызды атап өтеді. Бұл мереке табиғаттың оянуымен бірге жаңа өмірдің басталғанын білдіреді. Күннің жылынуы, елдің бірлігі мен татулығы - Наурыздың ерекше белгісі.

2. Наурыз – жаңару мен үміттің күн төрінде

Наурыз мерекесі мыңдаған жылдардан бері дәстүр ретінде сақталып келеді. Күн мен түннің теңесу кезеңінде адамдар жаңа өмірге үміт артып, өткенді артқа тастап, болашаққа жоспар құрған. Қазақ халқы үшін ол ерекше маңызды, себебі бұл күні барша халық бір-бірімен тату, аман-есен өмір сүруді тілейді.

3. Наурыз сөзі және оның мәні

Наурыз атауы парсы тілінен келген "жаңа күн" деген мағынаны білдіреді, бұл көктемнің келуі мен табиғаттың жаңаруын білдіреді. Сонымен қатар, Наурыз жаңа бастамалардың, үміт пен қуаныштың символы болып табылады. Қазақтар үшін ол жаңа өмірдің бастауының белгісі ретінде жоғары бағаланады.

4. Күн мен түннің теңелуі – ерекше сәт

Наурызда күн мен түннің ұзақтығы теңеседі, бұл табиғаттағы баланстың символы. Бұл сәт көктем мезгілінің басталуын білдіреді, сондықтан ол ерекше маңызға ие. Табиғатта жасыл жапырақтар пайда болып, тіршілік жанданады, бұл адамдардың көңіл-күйін көтеріп, жыл бойы бейбітшілік пен татулықтың нышанына айналады.

5. Наурыз көже – ұлттық дәм мен дәстүр

Наурыз көже – бұл мерекенің басты тағамы, ол жеті түрлі дәмнен дайындалады. Әр компонент табиғаттың құндылығын білдіріп, нәзік үйлесімде біріктіріледі. Осы ерекше тағамды дайындау мен ішу арқылы адамдар татулық пен әділдікке шақырылады, ұлттық тамақ мәдениетінің байлығы көрсетіледі.

6. Наурыздағы қызықты ойындар

Наурыз мейрамында асық ату, қыз қуу сияқты ұлттық ойындар кеңінен ойнайды. Бұл ойындар балалардың ептілігін дамытып, мерекенің көңіл-күйін арттырады. Сонымен қатар алтыбақан ойыны достықты нығайтады, жылдамдық пен шапшаңдықты көрсетіп, жұртты бір қуанышқа бөлейді.

7. Жеті санының маңызы

Наурыз мерекесінде жеті саны ерекше қасиетке ие. Бұл сан рухани тазалық пен сәттіліктің нышаны ретінде қабылданады. Мереке кезінде жеті түрлі тағам дайындалып, ол қазақ халқының ұлттық дүниетанымында бақыт пен берекенің кепілі болып табылады. Жеті тілектің айтылуы жаңа үміттер мен молшылықты сыйлайды.

8. Көктемнің ғажайып жаңаруы

Көктем – табиғаттың ғажайып кезеңі. Бұл мезгілде дала гүлденіп, құстар ән шырқайды. Әрбір ағаш, әрбір бұта қоршаған ортаға жаңа өмір әкеледі. Көктемнің келуі адамдарға жаңа идеялар мен қуаныш сыйлайды, бұл кезең Наурыз мерекесін ерекше етеді.

9. Татулық пен қонақжайлық дәстүрі

Наурыз кезінде адамдар бір-біріне қонаққа барып, жылы лебіздерін білдіреді. Бұл күн достық пен мейірімділіктің арқауы ретінде саналады. Көршілер мен туыстар арасындағы реніш пен өкпе ұмытылады. Қазақ халқы үшін қонақжайлық – басты құндылықтардың бірі.

10. Ізгі тілектер мен жақсы сөздер

Наурызда адамдар бір-біріне амандық, бақыт тілеп, «Ұлыстың ұлы күні құтты болсын!» деген дәстүрлі тілектерді айтады. Бұл ізгі тілек жүректерге жылу әкеледі және мерекенің рухын көтереді. Ізгілік пен жақсылық жасау Наурыздың басты мақсаты болып табылады.

11. Ұлттық киім мен әшекейлер

Наурыз мерекесінде ұлттық киім кию дәстүрі ерекше сақталған. Ұлттық оюлары бар көйлектер мен шапандар мерекенің сәнін келтіреді. Әшекейлер де халықтың мәдениетін көрсетеді, олар киімге ерекше мән мен болмыс береді. Бұл дәстүрлер арқылы ұрпақтарға ұлттық рух пен тарих жеткізіледі.

12. Тазалық пен жаңа бастама дәстүрі

Наурыздың алдындағы тазалық – жаңа жылды қабылдаудың маңызды бөлігі. Адамдар үйлерін жинастырып, ескі заттардан арылса, бұл жаңа өмірге бет бұруды білдіреді. Таза үй мен тәртіп жаңа бастамалардың, алтын уақыттың басталуы ретінде қабылданады. Осындай жайдарлы тазалық көңіл-күйді көтеріп, өмірге жаңа көзқарас сыйлайды.

13. Бата мен сәттілік тілектер

Наурыз күні үлкендер жастарға жол ашып, сәттілік пен денсаулық тілейтін бата береді. Бұл бата – отбасы мен қоғам арасында жылы қарым-қатынастың көрінісі. Ізгі ниет пен жақсы тілек ретінде бұл тілектер адам өміріндегі қуаныш пен қолдаудың символы болып саналады, мерекенің рухын күшейтеді.

14. Мерекелік әндер мен билер

Наурыз мерекесі ән мен бидің де ерекше орны бар. Ұлттық нақышта орындалатын әндер мен билер халықтың бірлігін көрсетеді және көңіл күйді көтереді. Бұл музыка мен қозғалыстар арқылы мереке одан әрі түсінікті әрі әсерлі болады, тарих пен мәдениет ұрпақтан ұрпаққа жалғасады.

15. Ұлтқа тән құндылықтар мен бірлік

Наурыз – отбасылық жылы кеңістік пен достықтың мерекесі. Бұл күн ұлтымыздың бағалы дәстүрлері мен рухани құндылықтарын жандандырады. Үлкендерге құрмет пен кішіге ізет көрсетіледі, бұл арқылы ұлттық бірлік пен татулық нығая түседі. Мереке әлеуметтік және мәдени жақындастықты одан әрі тереңдетеді.

16. Наурызға арналған өлеңдер мен жырлар

Наурыз мерекесі – бұл көктемнің көктеуін, табиғаттың оянуын тойлайтын ерекше сәт. Осы тұста оқылатын өлеңдерде табиғаттың өзгерісі мен жаңа өмірге қадам басу айшықталған. Қазақтың ақындары мен жыраулары көктем мен жаңарудың кереметін жырлағанда, адам баласының жан дүниесі де жаңарып, оптимистік сезімдерге бөленеді. Бұл өлеңдер табиғат пен адамның арасындағы үйлесімділікті көрсетеді және өмірге деген сүйіспеншілікті ұялатады.

Сонымен қатар, Наурызда балалардың көңілінен шығатын, күлкі мен қуаныш сыйлайтын әуезді жырлар мен күлкілі өлеңдер орын алады. Олар мереке рухын көтеріп, балалар арасында мейірімділік пен шаттық атмосферасын қалыптастырады. Бұл жырлар балалардың шығармашылық қабілетін дамытып, халықтық дәстүрлерге деген қызығушылығын арттырады. Мерекенің көтеріңкі, өмірге қуанышпен қарауға үндейтін ерекше қазақи мұрасы осындай жанды өлеңдермен жыл сайын жаңғыртылады.

17. Заманауи Наурыз және мектеп мерекелері

Наурыздың бүгінгі заманауи бейнесі мектептерде өткізілетін мерекелер мен іс-шараларда ерекше көрініс табады. Мұнда дәстүр мен жаңа заманның ұштасуы байқалады: оқушылар қазақстандық дәстүрлерді танып қана қоймай, оларды заманауи форматта орындап, жаңғыртады. Мектеп сахналарында Наурыз тақырыбында қойылымдар қойылып, өлеңдер оқылып, ұлттық киімдер көрсетіледі.

Бұл іс-шаралар балажардың патриоттық сезімін күшейтіп, қазақ халқының мәдени мұрасын терең түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, мектептерде өткізілетін Наурыз мерекелері балалар арасында ынтымақтастық пен достық сезімін дамытуға ықпал етеді. Мұндай мерекелік шаралар оқушылардың шығармашылық әлеуетін арттырып, олардың жан-жақты дамуына үлес қосады.

18. Наурызда айтылатын әзілдер мен қызықтар

Наурыз – күлкі мен қуаныштың мейрамы. Мереке күндері балалар арасында жаңылтпаштар, жұмбақтар және күлдіргі анекдоттар кеңінен таралады. Бұл ойын-сауық түрлері мерекенің көңіл-күйін көтеріп, балалардың бір-бірімен тілдесіп, көңіл ашуына мүмкіндік береді. Әрбір жаңылтпаш немесе жұмбақ балалардың ойлау қабілетін арттырып, есте сақтау мен тіл байлығын дамытуға септігін тигізеді.

Сондай-ақ, әзіл-оспақ мерекенің жалпы атмосферасын одан әрі жандандырып, бала-аға, дос-жаран арасында күлкілі сайыстар мен қалжыңдар ұйымдастыру дәстүрге айналған. Бұл шаралар мерекенің шаттық пен мейірімділікке толы болуына жағдай жасап, халықтың бірлігі мен ынтымағын нығайтады.

19. Халықтық нанымдар мен сенімдер

Наурыз мерекесі кезінде халық арасында ерекше сенімдер мен салт-дәстүрлер орындалады. Біріншіден, жаман сөз айтудан сақтану ерекше маңызды деп саналады. Бұл дәстүрдің түпкі себебі – жаңа жылды жақсы ой мен ізгі тілектермен бастау қажеттілігінде жатыр. Қазақ халқының түсінігінде сөздің күші зор, сол себепті Наурызда бір-біріне жылы лебіздер мен игі тілектер арнап, жаман сөзден аулақ болады.

Екіншіден, үйді аластайтын рәсімдер – ақ құю мен арша түтету дәстүрлері арқылы орындалады. Бұл рәсімдер үйдегі жаман рухтар мен әурешілікті жойып, тазалық пен берекені шақыру мақсатында жасалады. Осындай салт-дәстүрлер Наурыз мерекесінің рухани мәнін тереңдетіп, отбасы мен үйдің амандығын қамтамасыз етуге бағытталған.

20. Жаңа жыл – жаңа үміт пен бірлік мерекесі

Наурыз – бұл тек жылдың басы ғана емес, сонымен бірге біздің табиғатпен, халқымызбен және дәстүрлерімізбен байланысымызды нығайтатын ең қуанышты кезең. Бұл мейрам әрбір балаға жаңа бастамаларға үміт, достық пен бақыт әкеледі. Осылайша, Наурыз жыл сайын біздің рухымызды жаңартып, бірлігімізді бекемдейді, халықтық құндылықтарымызды ұмытпауға итермелейді.

Дереккөздер

Аманжолов, Қ. "Наурыз – ұлттық мәдениеттегі мерекелер", Алматы, 2015.

Әбдіқараев, Н. "Қазақтың дәстүрлі ұлттық салт-дәстүрлері", Қарағанды, 2018.

Тлеубергенова, З. "Наурыз: тарихы, маңызы және дәстүрлері", Нұр-Сұлтан, 2020.

Әділбеков, С. "Көктемгі мерекелер мен олардың ролі", Шымкент, 2017.

Жұмабеков, А. "Қазақ халқының ұлттық ойындары", Алматы, 2019.

Әбдімәлік Қ., "Қазақтың халық поэзиясы", Алматы, 2018.

Тұрсынов Б., "Наурыз дәстүрлері мен салт-дәстүрлері", Нұр-Сұлтан, 2020.

Баиров А., "Қазақстандағы мектеп мерекелері мен ұлттық мәдениет", Шымкент, 2019.

Сүлейменов Д., "Қазақ анекдоттары мен әзіл-оспақ дәстүрлері", Алматы, 2017.

Қасымбекова Ғ., "Қазақстан халықтарының ұлттық дәстүрлері", Нұр-Сұлтан, 2021.