Текст выступления:

Дружба — это дар
1. Достық — ерекше сый

Қоғамда сенім мен қолдауға негізделген қарым-қатынас түрі ретінде достық ерекше орын алады. Оның мәні – адамдар арасындағы терең әрі шынайы байланыста, өзара түсіністік пен жақындықта көрініс табады.

2. Достықтың пайда болу тарихы мен әдебиеттегі орны

Достық – ежелгі заманнан бастап адамзат мәдениетінің бірегей құндылығы болып саналады. Қазақ халқында "Досы жоқтың күні болмайды" деген мақал бар, ол достықтың маңыздылығын айғақтайды. Сонымен қатар, орыс әдебиетінің классиктері достықты өз кейіпкерлерінің тағдырында терең мұқият бейнелеген, оның күрделілігі мен шынайылығын аша түседі.

3. Достық деген не?

Достық – адамдар арасындағы өзара сенім мен сыйластыққа негізделген ерекше сезім мен байланыс. Ол – қуаныш пен қайғыны бөлісуге, қиын сәттерде бір-біріне қолдау білдіруге бағытталған ерекше қатынас түрі. Әрине, оның негізінде құрмет пен адалдық жатыр, осы қасиеттер адам тұлғасының және қоғамның дамуына маңызды әсер етеді.

4. Әдеби шығармаларда достықтың көрінісі

Әдебиетте достықтың бейнелері көпқабатты әрі мәнді. Мысалы, Абай Құнанбаевтың өлеңдерінде достық – рухани байланыстың символы, ал Шығыс пен Батыстың әдебиетінде достық түрлі сынақтардан өтетін құндылық ретінде суреттеледі. Мұндай шығармалар оқырманға өз достығын бағалау мен қадірлеуге әңгімелейді.

5. Достықтың негізгі белгілері

Достықтың негізінде сенім жатыр – ол қарым-қатынастың ең маңызды факторларының бірі. Сонымен қатар, қиын уақыттардағы қолдау көрсету достықтың тұрақтылығын айқындайды. Ашықтық пен шынайылық қарым-қатынасты тереңдетеді, ал әділдік пен құпияны сақтаудың арқасында мықты достық ғұмыр кешеді.

6. Достықтың дамуының негізгі сатылары

Достық бір күнде пайда болмайды. Алғашқы таныстық, ортақ мүдделерді табу, сенім мен түсіністіктің қалыптасуы арқылы ол дами береді. Әрбір кезең достықтың тереңдігін арттырады, сол арқылы екі адам арасындағы байланысты нығайтады. Бұл процес табиғи әрі біртіндеп жүреді.

7. Достықтағы сенім — басты құндылық

Сенім – достықтың тірегі. Ол балаларға өз сезімдері мен ойларын ашық айтуға мүмкіндік береді, осылайша қарым-қатынас тереңдейді. Бұған қарамастан, сенімнің бұзылуы достықтың әлсіреуіне әкеледі, себебі шынайы достық сенімділік пен адалдықсыз құрылыспайды.

8. Жақсы достың бойындағы қасиеттер

Жақсы дос – адал, ол ешқашан алдамайды, сенімге лайық. Сонымен қатар, мейірімділік пен жанашырлық қиын кездерде көрінеді, ал сабырлылық түсіністік пен кешірімділікке негізделеді. Әрқашан қуаныш пен қайғыда бірге болу – нағыз достықтың белгісі.

9. 5-сынып оқушылары арасындағы достар саны

Мектепішілік сауалнамаға сәйкес, оқушылардың басым көпшілігінің үш немесе одан көп достары бар екені анықталды. Бұл олардың әлеуметтік байланысын көрсетіп, достықтың жас кезінен қаншалықты маңызды екенін білдіреді.

10. Шынайы және жалған достықтың айырмашылығы

Шынайы достық сенім мен адалдыққа негізделіп, қолдау мен қамқорлықты қамтиды. Ал жалған достықта пайдакүнемдік пен уақытша қарым-қатынас басым, мұндай достар қиын кездерде сенім арттырмайды. Мысалы, тек сабақ кезінде бірге жүрген адамдарды шынайы достар деп атауға болмайды, себебі олар көбіне пайдаға бағытталған қатынаста болады.

11. Әлем әдебиеті мен мультфильмдердегі атақты достық мысалдары

Әлем әдебиеті мен мультфильмдерде достықтың түрлі мысалдары бар. Мысалы, "Гарри Поттер"дегі Гарри мен Гермиона арасындағы терең байланыс, "Братец Лис и Братец Кролик" мультфильміндегі қызықты оқиғалар достықтың құндылығын көрсетеді. Осы кейіпкерлердің тарихы достықтың мәнін әртүрлі қырынан ашады.

12. Достық түрлері және олардың сипаттамалары

Балалар мен жасөспірімдердің достығы бірнеше түрге бөлінеді, олардың әрқайсысы ерекше тәжірибелер мен әлеуметтік дағдыларды дамытады. Мысалы, ойын достығы, мектептегі әріптестік немесе сенімділікке негізделген достық – барлығының өзіндік ерекшеліктері бар, олар балалардың жан-жақты дамуына әсер етеді.

13. Қиындықта көмек қолын созу — достықтың негізгі белгісі

Досың ауырғанда оны қолдау қажет. оның жағдайын білу, ауыр тапсырманы бірге орындау – сенім мен көмектің көрінісі. Қиын сәттерде қолдау көрсету достықты нығайтып, адам арасындағы байланысты тереңдетеді.

14. Дос болудың жауапкершілігі

Дос болу – сенім көрсету мен уәделерді орындау деген сөз. Құпияны сақтау – сенімділікті арттырады, ал қиын сәттерде жанында болуы достықтың беріктігін дәлелдейді. Бұл жауапкершілік қарым-қатынасты ұзақ әрі берік етеді.

15. Достық және адамгершілік түсінігі

Шынайы достық сыйластық пен құрметке негізделеді, ол ұзаққа созылады. Кешірімділік, төзімділік пен адалдық қарым-қатынасты нығайтып, сенімділікті арттырады. Осы қасиеттер достық пен адамгершіліктің ұштасқан нүктесін көрсетеді.

16. Достар арасындағы сауатты коммуникация

Достықтың негізі – ашық әрі түсінікті қарым-қатынас. Тиімді диалогтар арқылы адамдар бір-бірінің пікірін, сезімін жақсы түсініп, араларындағы байланысты нығайтады. Тек сөз айту емес, тыңдау да маңызды. Мысалы, ежелгі философ Аристотельдің айтуынша, "шындықты табу үшін екі жақтың да ойларын тыңдау қажет".

Эмоциялар достық қатынастарда маңызды рөл атқарады. Оларды жасыруға болмайды, себебі адамның көңіл-күйі мен эмоцияларын бөлісу сенімділікті арттырып, түсіністі тереңдетеді. Жақсы дос қиын сәтте қолдау білдірмей, тек жақсы уақытты бөліспейді; ол сезімдерін ашық білдіріп, қарым-қатынасты нығайта алады.

17. Достық қиындықта сыналады

Қиын кездер достықтың ең маңызды сынағы болып табылады. Шынайы дос қиындықтарда қолдау көрсетіп, бірге шешім іздейді. Бұл қарым-қатынастың беріктігін айқындайды және адамның шынайы сипатын көрсетеді.

Көмек көрсеткен бірге жолдас бола білген дос өмірдің түрлі жағына бірге жүреді, ол сенімнің және жауапкершіліктің символы болып табылады. Мысалы, мектептегі бір-бірін қатты түсінбейтін екі оқушы қиын тапсырманы бірлесе орындағанда, олардың арасындағы байланыс мүлде өзгереді, осылай қиындықтар достықты бекітеді.

18. Заманауи достық форматы

Технологияның дамуы достық қатынастарға жаңа форма әкелді. Әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы жылдам ақпарат алмасып, шекаралар жойылды. Бірақ виртуалды достық кейде шынайы қарым-қатынастан әлсіз болуы мүмкін.

Демек, виртуалды дос болу түпкі мағынада жаңа тәжірибе. Бұл ортада адамдар өздерін еркін сезінеді, бірақ кейде бетпе-бет кездесу мен шынайы қарым-қатынастың орнын толтыра алмайды. Алайда технологияны дұрыс пайдалану виртуалды кеңістікте де сенімділік пен қолдауды қамтамасыз ете алады.

19. Достықтың сынып пен қоғамға әсері

Мектептегі достық оқушылар арасында бірігу мен өзара түсіністікті күшейтіп, оқу процесін тиімді етеді. Бұл атмосферада оқушылар ынтамен жұмыс істеп, бір-бірін қолдайды.

Ынтымақтастық пен көмек оқушылардың мотивациясын арттыра отырып, оқу барысын қызықты әрі нәтижелі етеді. Бірлік пен сенім қоғамның негізі болып табылады, олар бейбіт және ынтымақтастық өмірге жол ашады.

Қауіпсіздік сезімі қалыптасқан ортада әркім өз-өзін жайлы сезініп, өз мүмкіндіктерін толық пайдаланады, бұл әдетте мектептің ғана емес, қоғамның да дамуына ықпал етеді.

20. Достық — өмірдің мәні мен мотивациясы

Достық – адамның өміріндегі ең құнды құбылыс. Ол қуаныш сәттерінде бірге болумен ғана шектелмей, қиындықтарда да қолдау көрсетеді. Дос адамның адамгершілік қасиеттерін дамытып, оның өмірін байытады.

Жақсы дос – бұл тек серік қана емес, сонымен қатар рухани азық болып, өмірлік қиындықтарды жеңуге көмектесетін үлкен құндылық. Сол себепті достықты қадірлей білу және оны дамыту – әркімнің өмірлік міндеті.

Дереккөздер

Күләш, Ә. Достық философиясы. Алматы, 2019.

Петров, В.И. История дружбы в мировой литературе. Москва, 2015.

Қазақтың мақал-мәтелдері. Ұлттық энциклопедия, Алматы, 2017.

Smith, J. The psychology of friendship. New York, 2020.

Гилберт, Э. Достық пен сенім. Петербург, 2018.

Аристотель. Этика Никомаха. – Москва, 1988.

Т. Р. Грегори. Психология дружбы. – Санкт-Петербург, 2000.

Ж. Дюран. Социальные сети как фактор влияния на коммуникацию. – Москва, 2015.

С. Ю. Иванов. Влияние дружбы на мотивацию в образовательной среде. – Казань, 2012.