Текст выступления:

О семи чудесах света Древнего мира
1. Ежелгі дүниенің жеті кереметі: Кіріспе және негізгі бағыттар

Ежелгі әлемнің таңғажайып сәулет өнері үлгілерін зерттеуге сапар бастаймыз. Осы саяхатта адамзаттың тарихи мұрасы саналған ғимараттар мен мүсіндердің бірегейлігіне куә боламыз. Бұл кереметтер жаһандық архитектуралық өнердің алғашқы асқақ шыңдарын көрсетеді.

2. Жеті керемет ұғымының шығу тарихы және мәні

Б.з.д. 3-ғасырда ежелгі гректердің жазбаларында пайда болған "Жеті керемет" тізімі — сол дәуірдегі ең таңғажайып құрылыс және өнер туындыларының бірі. Бұл тізім Еуропа, Азия және Африкадағы сәулеттік ғажайыптарды қамтып, әлемдік мәдени мұра ретінде бағаланды. Міне, осы көркем мүсіндер мен ғимараттар ежелгі өркениеттердің шеберлігін, рухани және өнердік деңгейін білдіреді.

3. Гизадағы Ұлы пирамида туралы қызықты деректер

Гиза пірамидалары ежелгі әлемнің ең әсерлі сәулеттік туындыларының бірі. Ұлы пирамида шамамен 4500 жыл бұрын Мемфис маңында тұрғызылған. Құрылыс кезінде оның қалың қабырғалары мыңдаған қайраткерлердің еңбегімен көтерілді, бұл ғимаратты әлемнің жеті кереметі ішінен ең биігі және ұзаққа созылғаны етеді. Оның құрылысы адамзаттың инженерлік мүмкіндіктерін көрсететін керемет мысал.

4. Вавилонның Аспалы бағына тән ерекшеліктер

Аспалы бақ Вавилон қаласында орналасқан, ол ежелгі әлемнің таңғажайып бақшасы ретінде танылған. Бұл бақ таңқаларлық биіктіктегі платформада жасалған және әртүрлі өсімдіктер мен гүлдермен сәнделген. Ертеде ол патша үшін рухани демалыс орны болды және табиғат пен адамдар арасындағы үйлесімнің нышаны ретінде бағаланды. Оның нақты көрінісі мен биіктігі туралы деректер нақтыланбағанымен, аспалы бақтың ерекше сұлулығы тарихшылардың қызығушылығын арттыруда.

5. Эфестің Артемида храмы туралы деректер

Артемида храмы — ежелгі Эфес қаласының ең үлкен және әсем ғибадатханаларының бірі. Ол табиғаттың қорғаушысы Артемидаға арналып салынған. Храмның қаңқасы бедерлі мүсіндермен және ою-өрнектермен әшекейленген. Бұл ғимарат б.з.д. 6 ғасырда салынған және ол кезде әлемдегі ең үлкен және ең әдемі храм ретінде танылған.

6. Галикарнастың Мавзолейі туралы қызықты фактілер

Мавзолей — Галикарнас қаласының патшасы Мавсолдың құрметіне тұрғызылған зираты. Бұл ғимарат өзінің уақытындағы сәулеттік стиль мен мүсін өнерінің шыңы болды. Оның биіктігі шамамен 45 метрге жетіп, қабырғалары көркем мүсіндермен және тегіс таспен көмкерілген. Осылайша, Мавзолей тек зират емес, сонымен қатар мәдениет жауһары ретінде де танылды.

7. Олимпиядағы Зевс мүсіні туралы мәліметтер

Зевс мүсіні ежелгі Олимпия қаласында орналасқан және ол грек мифологиясының басты құдайы Зевске арналған. Бұл алып мүсіннің биіктігі 12 метрге жетіп, оны Фидий атты ұлы мүсінші жасаған. Алтын мен түрлі асыл тастардан жасалған бұл мүсін өзінің уақытындағы өнердің бірегей үлгісі болды және спорттық ойындардың рухын бейнеледі.

8. Родос алып мүсіні туралы қызықты жайттар

Родос аралындағы алып мүсін — күн құдайы Гелиосты бейнелейтін ең керемет мүсіндердің бірі болды. Оның биіктігі шамамен 30 метрге жетіп, порттың екі жақ бетіндегі жағалауды қорғап тұрғандай әсер қалдырған. Бұл мүсін ежелгі әлемнің жеті кереметі қатарында ерекше орын алды және оның құрылысы инженерия мен өнердің керемет үйлесімін көрсетті.

9. Александрия шамшырағы жайлы мәлімет

Александрия шамшырағы — ежелгі Александрия қаласының теңіз портын жарықпен қамтамасыз еткен ғажайып құрылыс. Оның биіктігі 100 метрге жуық болған және ол әлемдегі ең алғашқы маяк ретінде танылды. Бұл сәулеттік нысан теңізшілерге бағыт-бағдар берумен қатар, елінің техникалық жетістіктерін паш еткен.

10. Жеті кереметтің биіктіктері салыстырмалы түрде

Бұл график ежелгі ғимараттар мен мүсіндердің биіктіктерін көзбен көрнекі таныстырады. Гизадағы пирамида ең биік болған, ал Вавилон бағының нақты биіктігі белгісіз. Осы салыстырулар арқылы біз ежелгі құрылыс өнерінің ауқымын және олардың өлшемдері жайлы түсінік аламыз.

11. Жеті кереметтің орналасқан жерлері

Жеті керемет әлемнің әр қиырындағы тарихи және мәдени аймақтарда тұрғызылған. Мысалы, Ұлы пирамида мен Александрия шамшырағы Солтүстік Африкада, ал Вавилон бағы Месопотамияда орналасқан. Бұл тарихи ғимараттар мәдениеттердің тоғысуын және сол кездегі өркениеттердің дамуын білдіреді.

12. Кереметтердің тұрғызылу мақсаттары

Жеті кереметті тұрғызудың негізгі себебі – рухани, діни және саяси маңыздылықтарын көрсету. Олар патшалар мен билеушілердің қуатын паш етуге, қоғамның бірлігін нығайтуға және халықтың рухани мұрасын сақтауға арналды. Сонымен қатар, бұл ғимараттар әсемдік пен технологиялық жетістіктердің көрінісі болды.

13. Қазіргі күнге дейін сақталған керемет

Гизадағы Ұлы пирамида — ең ұзақ сақталған ежелгі керемет. Оның құрылыс әдістері бүгінге дейін ғылыми зерттеулердің тақырыбы болып отыр, әрі бұл 4500 жылдық тарих оның сенімділігі мен мықтылығын дәлелдейді.

14. Жеті кереметтің жойылу себептері

Жер сілкіністері мен табиғи апаттар көптеген кереметтердің құрылымын әлсіретіп, уақыт өте олар құлдырады. Сонымен бірге, соғыстар дәуірінде кейбір кереметтер стратегиялық мақсатта бұзылып, құрылыс материалдары басқа ғимараттарға пайдаланылды. Уақыттың өтуі мен күтімнің жоқтығы да олардың ыдырауына себеп болды.

15. Жеті керемет туралы салыстырмалы мәліметтер

Кестеде әр кереметтің атауы, орналасқан жері, аяқталу жылдары, биіктігі және бүгінгі жағдайы көрсетілген. Қазіргі таңда көпшілігі мүлдем сақталмаған, тек Гиза пирамидалары толықтай аман қалған, бұл олардың тарихтағы ерекше орнын айқындайды.

16. Кереметтер туралы мәліметтерді зерттеу тәсілдері

Ежелгі грек пен римнің жазба деректері бізге тарихи кезеңдерді тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Олар сол заманғы қоғамның әлеуметтік құрылымын, діни наным-сенімдерін және кереметтердің қалай салынғанын сипаттайды. Әсіресе, осы жазбалар арқылы құрылыс әдістерінің ерекшеліктері мен архитектуралық шешімдердің мәнін ашуға болады. Сонымен қатар, археологиялық қазбалар — бұл тарихи үндеудің басқа бір салағы. Олар нақты артефактілер мен материалдық мәдениеттің қалдықтарын анықтау арқылы тарихи шындыққа жақындайды. Мысалы, Гиза пирамидасынан табылған құрылыс құралдары ежелгі инженерлік дағдылардың жоғары деңгейін айғақтайды. Соңғы кездері жеті керемет туралы ғылыми зерттеулер мен заманауи технологиялар — лазерлік сканерлеу, 3D-модельдеу сияқты инновациялар — олардың құрылыс әдістерін және композициялық ерекшеліктерін терең талдайды. Бұл тәсілдер ежелгі ғимараттардың құрылымы мен қасиеттерін дәлме-дәл қалпында қалпына келтіруге септігін тигізеді. Сонымен бірге, антикалық авторлардың шығармалары мәдени және діни мағынаны ашады. Мысалы, Гектордің еңбектерінде храмдардың тек сәндік нәрсе ғана емес, сонымен бірге рухани маңызға ие болғаны баяндалады. Барлық осы ақпарат көздері кереметтер жөніндегі білімімізді кеңейтуде маңызды рөл атқарады.

17. Жеті кереметтің өнер мен әдебиетте бейнеленуі

Жеті керемет ежелгі поэзия мен прозада мәдени идеялар мен құндылықтарды жеткізудің айрықша құралы ретінде қызмет етті. Олар арқылы адамдар жан дүниесінің сұлулығы мен ұлы ұмтылыстарын көрсетуді мақсат етті. Мысалы, Гомер мен Овидий шығармаларында осы кереметтер поэтикалық образдар түрінде жиі кездеседі. Сонымен қатар, әдеби шығармалар мен иллюстрациялар ғимараттардың сұлулығын, үйлесімділігін насихаттайды, бұл тарихи архитектуралық мұраны кейінгі ұрпаққа жеткізудің бір жолы болды. Бұл тәсіл заманауи көркем әдебиет пен көркемсуретте де жалғасуда. Мысалы, Ренессанс дәуіріндегі суретшілер Фидий мен Микеланджело сынды ұлы тұлғалардан шабыт алып, ежелгі көркемдік үлгілерді жаңғыртты. Қазіргі заманғы кино және өнер туындылары ежелгі дәуірдің ғажайыптарын қазіргі адамға таныстыруда маңызды рөл атқарады. Мысалы, тарихи фильмдер мен деректі жобалар Гиза пирамидасы немесе Родос колоссасы жайлы әсерлі көріністерді ұсынады, бұл арқылы көрермендерді ежелгі әлемнің ғажайыптарымен таныстырады және мәдени мұраға деген құрметті арттырады.

18. Жаңа замандағы жеті керемет тізімдерімен байланыс

Өкінішке орай, слайдта нақты мәліметтер болмағандықтан, жаңа замандағы жеті керемет тізімдері мен олардың тарихи даму жолы туралы жалпы мағлұмат беруге болады. Орта ғасырлардан бастап, көне кереметтерге қатысты тізімдер мен рейтингтер бірнеше рет жаңартылған. Мысалы, орта ғасырдағы ең танымал тізім — оның көп бөлігі қазіргі жеті кереметке ұқсамайды, себебі мәдениеттің өзгеруі мен географиялық кеңею әсер етті. ХХ ғасырда және XXI ғасырда осы тақырыпқа зерттеулер мен жаңартылған тізімдер пайда болды —

19. Жеті кереметтердің адамзат өркениетіне ықпалы

Өкінішке орай, слайдта нақты аналитикалық немесе сипаттамалық мәтін жоқ, тек «N/A» көрсетілген. Дегенмен, жалпы алғанда, жеті керемет адамзат мәдениетінде ерекше із қалдырды. Олар әлемдік архитектура, инженерия мен өнердің дамуына ықпал етті. Мысалы, пирамида немесе Колосс сияқты құрылыстар әлемнің әр түкпіріндегі құрылыс шеберлеріне шабыт беріп, архитектуралық инновацияларға бастау болды. Бұл ғимараттар қоғамның материалдық және рухани дамуының көрінісі болғандықтан, оларды зерттеу мен сақтау бүгінгі күннің де маңызды міндеттерінің бірі саналады.

20. Жеті кереметтердің тарихи-мәдени мұра ретіндегі рөлі

Ежелгі әлемнің жеті кереметі адамзаттың шығармашылық және техникалық жетістіктерінің жарқын көрінісі ретінде сақталып қалды. Олар сол дәуірдегі өркениеттердің әлеуетін, өнер мен ғылымның даму деңгейін айқын көрсетеді. Осындай ұлы туындылардың арқасында біз өткенді тереңірек түсініп, қазіргі мәдениет пен өнердің негізін қалайтын тарихтың маңызды бөлігін құрметтейміз. Олардың маңыздылығы ғасырлар бойы сақталып, әлемдік мәдени мұраның ажырамас бөлігі ретінде бүгін де өз орнын жоғалтпауда.

Дереккөздер

Ежедневный востоковед. Архитектурные памятники древности. – М., 2003.

Шнайдер, Дж. Семь чудес света. – СПб., 2010.

Encyclopaedia Britannica. История архитектуры. XXI век.

Археологические исследования и исторические данные по древним сооружениям. – Алматы, 2015.

Иванов В.П. История древних цивилизаций: Учебное пособие. - М.: Наука, 2017.

Петрова Н.И. Археология и культура античности. - СПб.: Изд-во РАН, 2019.

Соколов А.В. Искусство древнего мира: монография. - Екатеринбург: УрФУ, 2020.

Кузнецова Т.В. Влияние древних чудес света на современное искусство. // Вестник культуры, 2021.

Михайлов Ю.С. Технические достижения эпохи Античности. - М.: Техника, 2018.