Текст выступления:

Праздник Нового года
1. Жаңа жыл мерекесіне кең ауқымды шолу және негізгі тақырыптар

Жаңа жыл — бұл үміт пен достықтың жаһандық мерекесі, әлемнің ең көпшілік тойлайтын даталарының бірі. Бұл сәтте адамдар өткен жылды қорытындылап, жаңа бастамаларға бет бұра отырып, жақындарымен бірге қуаныш пен жақсылыққа толы сәттерді бөліседі. Оның рәміздері мен салт-дәстүрлері ұлттар мен ұрпақтар арасында ерекше байланыс орнатады.

2. Жаңа жылдың тарихи бастамасы мен дамуы

Жаңа жыл тойлау тарихы ежелгі Месопотамиядан бастау алады, онда адамдар табиғаттың оянып, өмір жаңарып келе жатқанын атап өтті. Кейін Римде Янус құдайына (екі беті бар) құрандар оқылып, жаңа кезеңнің ашылуы ретінде көрініс тапты. Қазақстанда бұл мереке кеңес заманына дейін кеңінен танымал болмағанымен, кейінгі кезде ұлттық дәстүрлермен үйлесімді, мәдени өмірдің маңызды бөлшегіне айналды. Бұл тарихы мен даму кезеңдері мерекенің маңызын түсінуге көмектеседі.

3. Жаңа жыл мерекесінің мән-мағынасы

Жаңа жыл – бұл өткен кезеңді аяқтап, келер күнге жаңаша мақсаттар мен үмітпен қарау уақыты. Әр адамның ішкі дүниесінде өзін-өзі жетілдіруге, кемшіліктерді түзетуге серпін береді. Сонымен қатар, бұл мереке отбасылық құндылықтарды нығайтып, достық қарым-қатынасты арттыруға мүмкіндік береді. Қиындықтарды бірге жеңіп, қуаныштарымен бөлісу арқылы ең үлкен күш – бірлік танылады. Бұған қоса, жас ұрпақ үшін жаңа жыл – шығармашылық шабыт пен инновациялар бастауы, ол балалар мен оқушылардың ой-өрісін дамытып, арман-мақсаттарының жүзеге асуына жол ашады.

4. Жаңа жылдағы басты кейіпкерлер

Жаңа жыл мерекесін елестету үшін оның кейіпкерлерін білу маңызды. Мәселен, Әулие Николай кейіпкері, балаларға сыйлықтар тарататын дәстүрлі образы ретінде көптеген елдерде танымал. Қазақстандағы Ақшақар мен Аяз Ата да осы мерекенің символды тұлғалары болып табылады. Олар баланың алдағы жылы бақытып, тілектері орындалатынына сенім береді. Сонымен қатар, шырша мен оның үстіндегі әшекейлер, ою-өрнектер осы мерекенің көңілді әрі әсерлі көріністерін толықтырады.

5. Әлем елдеріндегі Жаңа жыл салт-дәстүрлерінің салыстырмалы кестесі

Жаңа жылды тойлау дәстүрлері әр елде өзіндік ерекшеліктері бар. Мысалы, Қазақстанда отбасылық дастарқан ұйымдастырылып, ұлттық тағамдар әзірленсе, Ресейде шырша мен отшашу маңызды. Қытайда жаңа жыл көктем мерекесі ретінде атап өтіліп, ай күнтізбесі бойынша тойланады, отбасы мен мәдениетке көп көңіл бөлінеді. Жапонияда 31 желтоқсан күні арнайы үгіт-насихат шаралары өтеді, ал дінге байланысты пұтқа табыну орын алады. Осы салт-дәстүрлердің барлығы ұқсас — жаңару, бірлік пен үмітті дәріптеуге бағытталған.

6. Қазақстандағы Жаңа жыл тойлаудың ұлттық ерекшеліктері

Қазақстанда жаңа жыл мерекесі ұлттық ерекшеліктерімен ерекшеленеді. Біріншіден, бұл мереке көбінесе отбасылық сипатта тойланады, үлкен әулеттің бас қосуы маңызды саналады. Екіншіден, дәстүрлі тағамдар, оның ішінде бауырсақ, қымыз және ұлттық салт-дәстүрге сай дайындалған дәмханалық бұйымдар басты орын алады. Үшіншіден, балаларға арналған ойындар мен шығармашылық шаралар жиі жүргізіледі, бұл мерекенің көңілді әрі әсерлі өтуін қамтамасыз етеді. Қазіргі уақытта жаңа жыл мерекесін тойлау ұлттық салт-дәстүрлер мен қазіргі заманғы ойын-сауықтар арасында үйлесімді байланыс қалыптастырған.

7. Жаңа жылдық шырша — басты символ

Жаңа жылдық шырша мерекенің ең басты символы болып табылады. Оның әсем безендірілген ағашы отбасының бірлігін, амандығын, мерекелік көңіл-күйін білдіреді. Қазақстанда шырша безендіру дәстүрі кеңінен таралған, оны түрлі-түсті жарқыраған шамшылдармен, ойыншықтармен жабдықтайды. Бұл сәтте балалар ерекше қуанышпен шыршаның жанында жиналып, жаңа жылда орындалатын армандарын айтып, сыйлықтармен бөліседі. Сонымен қатар, шырша мереке уақытының нағыз рухани орталығы ретінде қызмет етеді, оның жанында достық пен мазмұнды әңгімелер орын алады.

8. Қазақстанда Жаңа жылды тойлаушылардың пайыздық көрсеткіші

Қазақстанда Жаңа жылды тойлау көрсеткіші өте жоғары, әсіресе мектеп оқушылары арасында ерекше сүйіспеншілікпен атап өтіледі. 2023 жылғы статистикаға сәйкес, балалар мен жастардың мерекеге қызығушылығы айқын байқалады, бұл мерекенің қоғамдағы маңыздылығын көрсетті. Осы деректер жаңа жылды тойлау дәстүрлерінің қоғамдағы орны мен оның отбасы мен мектеп өміріне ықпалын дәлелдейді.

9. Жаңа жылдық дастарқан мен тәтті тағамдар

Жаңа жылдық дастарқан — мерекенің маңызды құрамдасы. Мысалы, дәстүрлі оливье салаты барлық отбасыларда танымал, оның дәмі мерекелік көңіл-күйді толықтырады. Сондай-ақ, бауырсақ және басқа да ұлттық тағамдар қонақтарды қуантады, дастарқанның байлығын көрсетеді. Әр үйде ерекше торттар мен түрлі тәттілер дайындалып, тәтті сәттерді атап өте отырып, қонақжайлықты бейнелейді. Әр тағамның өз символдық мәні бар, олар отбасылық ынтымақ пен мейірімділікті білдіреді.

10. Мектептегі мерекелік костюмдер мен маскарадтар

Жаңа жылдық мерекелер мектепте ерекше көңілді өтеді. Оқушылар мультфильм және ертегі кейіпкерлерінің костюмдерін киіп, атмосфераны тәтті әрі көңілді етеді. Бұл балалардың қиялын дамытуға, шығармашылық қабілеттерін арттыруға әсерін тигізеді. Сонымен қатар, мектептік маскарадтар атап өтіліп, «Ең үздік костюм» номинациялары бойынша балалар ынталандырылады және жаңа достар табуға мүмкіндік алады. Осылайша, мереке балалардың бір-бірімен қарым-қатынасын нығайтады.

11. Жаңа жыл қарсаңындағы тілектер мен құттықтаулар дәстүрі

Жаңа жыл қарсаңында тілектер мен құттықтаулар айтылуы — ежелгі дәстүр. Бұл үрдіс кезең-кезеңімен ендіріледі: алғашында отбасында айтылған жылдық тілектер мен ықыластар, кейін достар мен таныстарға берілетін жылы сөздер, және мерекелік кештерде ұйымдастырылатын салтанатты құттықтаулар. Әрбір тілегі — мейірім, үміт және жақсылықтың нышаны. Осы дәстүр қоғамда жылулық пен татулықтың сақталуына ықпал етеді.

12. Сыйлықтар мен таңдаудағы дәстүр

Жаңа жыл сыйлық беру мәдениеті әр жастағы адамдарға ерекше мән береді. Балаларға көбіне ойыншықтар, кітаптар және тәттілер сыйлайды, бұл олардың қуанышына бағытталған ең тиімді тәсілдердің бірі. Үлкендер арасында кәдесыйлар мен естелік заттар алмасу кеңінен тараған, бұл сыйлықтар ұзақ жылдар бойы адам өмірінде ерекше орын алады. Сонымен бірге, сыйлық беру — адамға деген қамқорлық пен құрметтің айқын көрінісі, оның арқасында жақындар арасындағы қарым-қатынас тереңдей түседі.

13. Жаңа жылды қарсы алудың негізгі қадамдары

Жаңа жылды тойлау бірнеше маңызды кезеңнен тұрады. Алдымен, мерекеге дайындық жүреді: үй тазалау, шырша безендіру және дастарқанды дайындау. Кейін, достар мен отбасы мүшелеріне арнайы сыйлықтар мен тілектер дайындайды. Мереке күні кешкі ас ұйымдастырылады және барша қатысушылар бірге болады. Соңғы кезеңде тілектер айту мен құттықтаулар орын алады, бұл сәт мерекенің рухын толықтыра түседі. Осы қадамдар арқылы мереке жыл сайын біртұтас және мағыналы түрде өтеді.

14. Мектептегі Жаңа жылдық ертеңгіліктер мен қойылымдар

Мектептерде Жаңа жылдық ертеңгіліктер балалар үшін ерекше қызықты әрі тәрбиелік мәні бар іс-шара ретінде өткізіледі. Мұнда оқушылар түрлі қойылымдар мен музыкалық нөмірлер дайындап, қалалық немесе аудандық жарыстарға қатысады. Қойылымдарда елдің ұлттық кейіпкерлері мен мерекелік символдарға арналған мазмұндар жиі көрініс табады. Бұл шаралар балалардың өнерге деген көзқарасын арттырып, шығармашылық қабілеттерін жетілдіреді.

15. Жаңа жылда қауіпсіздік және өртке қарсы ережелер

Жаңа жылдағы отшашулар мен шырша шамдарын қауіпсіз қолдау өте маңызды. Отшашуларды тек ересектер бақылай отырып, мерекенің қауіпсіз өтуін қамтамасыз етеді. Шыршадағы жарық шамдарын қосып, тоқтың дұрыс қосылғанына және тұйықталмағанына мұқият қарауды талап етеді. Отшашу бітпей тұрып барлық ашық оттар мен шамдарды сөндіру керек, бұл өрт қатерін азайтады. Сонымен қатар, төтенше жағдайлар жөніндегі комитеттің барлық ережелері мен ескертулері қатаң сақталуы қажет, бұның барлығы әр отбасы мен қоғам қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

16. Жаңа жыл тақырыбындағы әдеби шығармалар мен фильмдер

Жаңа жыл - бұл тек күнтізбелік оқиға ғана емес, сонымен қатар мәдениетіміз бен өнеріміздің де байлығы. Әдебиет пен кино саласында жаңа жыл тақырыбы бірнеше рет көрініс тауып, әртүрлі көркем шығарма тірегі болды. Мысалы, қазақ әдебиетінде бұл мерекенің келуі мен оның символикасы туралы көптеген өлеңдер мен әңгімелер бар. "Жаңа жылдың алғашқы күні" атты танымал әңгімеде автор мерекенің отбасында және қоғамда атқаратын рухани рөлін ашады. Сонымен қатар, кинематографияда бұл тақырып әрқашан жылылық, үміт және жаңарудың бейнесі ретінде көрінеді. Қазақ режиссерлерінің бірнеше фильмі мерекенің ұлттық дәстүрлерін сақтап, жаңа жылды қарсы алудың салт-дәстүрлері мен отбасының маңыздылығын көрсетті. Осы шығармалар арқылы жаңа жыл туралы түсінік тек мереке емес, сонымен қатар ұлттың бірлігі мен салт-дәстүрлерді сақтаудың құралы екені айқын көрінеді.

17. Жаңа жыл құрылғылары мен ортаны қорғау

Жаңа жылды қарсы алу кезінде қолданылатын жасанды жаңалықтар мен әшекейлер экологияға әсер етеді. Қазіргі таңда пластикалық ойыншықтар мен жарық шамдарын қайта өңдеу және экологиялық тұрғыдан дұрыс пайдалану маңызды. Бұл заттардың дұрыс жиналмауы қоршаған ортаға зиянын тигізіп, табиғи ресурстардың сарқылуына алып келеді. Осыған орай, шыршаны жасанды материалдан таңдау арқылы ормандарды қорғауға мүмкіндік бар; бұл табиғи ағаштардың қажеттілігіне қатысты шешім болып табылады. Сонымен бірге, отшашу өткеннен кейін аймақты қоқыстан тазарту – бұл экологиялық жауапкершіліктің көрсеткіші және қоғамдық тазалықты сақтау мақсатындағы маңызды іс-шара. Міне, осы шаралар арқылы жаңа жыл мерекесін өткізу қоршаған ортаға зиян келтірмей, табиғатты сақтау мен оны құрметтеудің үлгісі бола алады.

18. Жаңа жылға арналған шығармашылық жұмыстар

Жаңа жыл мерекесіне арналған шығармашылық жұмыстар жастар мен балалардың қатысуымен күннен-күнге дамып келеді. Бұл шығармашылық жобалар арасында қолөнер бұйымдары, суреттер және арнайы театр қойылымдары бар. Мұндай жұмыстар балаларға мерекенің мәнін түсінуге және өз эмоцияларын білдіруге үлкен мүмкіндік береді. Мысалы, жаңажылдық тақырыптағы сурет байқауларында балалар табиғат пен достық, отбасы тақырыптарын бейнелейді. Театр қойылымдарында ұлттық әдет-ғұрыптар мен жаңа жылдық салт-дәстүрлер нақтылы көрсетіледі. Осылайша, шығармашылық арқылы балалар мерекенің рухани жағын тереңірек түсініп, оны болашақ ұрпаққа жеткізуде өз үлестерін қосады.

19. Жаңа жыл — достық пен ынтымақ мерекесі

Жаңа жыл — бұл тек кәдесыйлардың немесе отшашудың күні ғана емес, сонымен қатар отбасылар мен достар арасындағы байланыстарды нығайтатын, жақындастыратын свят. Қазақстанда тұрғындардың 87%-ы осы мерекені жақындарымен бірге қарсы алады. Бұл көрсеткіш мерекенің біріктіруші күшін және оның достық қарым-қатынасты дамытудағы маңызды рөлін дәлелдейді. Жаңажылдық кездесулер, ортақ дастархан басында әңгімелесу, ыстық шәй ішу адамдар арасындағы арасындағы сенім мен сыйластықтың артуына ықпал етеді. Осы дәстүрдің арқасында жаңа жыл – қоғамдағы татулық пен бірліктің мерекесіне айналады.

20. Жаңа жылдың қоғамға және болашаққа әсері

Жаңа жыл – ұрпақтарды біріктіріп, достық пен махаббатты арттыратын ең маңызды мерекелердің бірі. Оның рухани маңызы болашаққа деген сенімділік пен ынтаны арттырады. Бұл мереке ұлттық дәстүрлерді сақтау мен дамытуда шешуші рөл атқарады және қоғамның үйлесімді дамуына негіз болады. Осылайша, жаңа жыл жаңа бастамаларға, үміттерге толы болып, адамдардың рухани жаңғыруына жағдай жасайды.

Дереккөздер

Абайұлы Қ. Қазақтың ұлттық дәстүрлерінің тарихы. Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2020.

Смирнов А.В. История празднования Нового года в разных культурах. Москва: Наука, 2018.

UNESCO. World cultural traditions and celebrations. Paris, 2019.

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің 2023 жылғы мәліметтері.

Қалиева Г. М. Қазақ ұлттық мәдениетіндегі жаңа жыл дәстүрлері. – Алматы: Ғылым, 2018.

Тасболатова Н. Қоршаған орта және мерекелік шаралар: экологиялық көзқарас. – Астана: ЭкоПресс, 2021.

ҚР Статистика агенттігі. Қазақстан тұрғындарының мерекелік дәстүрлері туралы зерттеу. – Нұр-Сұлтан, 2022.

Жақсыбаев А. Мереке мен шығармашылық: жастардың жаңа жылға қатынасы. – Қарағанды: Университет баспасы, 2020.

Сыдықова Ж. Мереке мен ұлттық бірлік: әлеуметтік зерттеу. – Шымкент: Оқу баспасы, 2019.