Текст выступления:

Бауыржан Момышұлы
1. Бауыржан Момышұлы: Батыр, қолбасшы, жазушы

Бауыржан Момышұлы – Кеңес Одағының даңқты Батыры, ерлік пен патриотизмнің өрнегі. Оның өмірі қазақ халқының рухани құндылықтарымен және әскери тарихымен тығыз байланыста. Момышұлының аты – еліміздің ерлік парағында алтын әріптермен жазылған, ол патриоттық рухты нығайтып, келешек ұрпаққа үлгі болып қала береді.

2. Тарихи тұлғаға кіріспе және тарихи маңызы

Жамбыл облысында дүниеге келген Бауыржан Момышұлы Ұлы Отан соғысы кезіндегі ерлігімен ұлттық жадта мәңгі сақталатын тұлға. Оның әскери стратегиясы мен көшбасшылық қасиеттері Кеңес армиясының жеңісіне елеулі үлес қосты. Сонымен қатар, ол әдебиеттің де көрнекті өкілі ретінде халқына қызмет етті, жастарды патриоттық рухқа баулуда маңызы зор болды. Момышұлының өмір жолы – еліміздің тарихындағы қайталанбас парақ.

3. Балалық және жастық шағы

Бауыржан Момышұлының балалық шағы Жамбыл өңірінде өтті, ол кішкентайынан батылдық пен жауапкершілік қасиеттерін бойға сіңірді. Оның ерте жылдарындағы оқиғалар, ауыл өмірі мен ата-анасының тәрбиесі оның болашақтағы қаһармандығының негізін қалады. Жас кезеңіндегі өмірлік тәжірибесі оның әдеби шығармаларына да терең үңілуге мүмкіндік берді, бұл оның жеке тұлға ретінде қалыптасуына ықпал етті.

4. Әскери қызметке бастау

Бауыржан Момышұлы әскери қызметін 1930 жылдары бастады. Ол Қызыл Армияға қосылып, шеберлік пен әскери тактиканы үйренді. Соғысқа дейінгі кезеңде ол көптеген әскери оқу-жаттығуларға қатысты, бұл оның қолбасшылық қабілеттерін шыңдады. Ұлы Отан соғысының басталған кезеңінде ол батальон бастығы ретінде өз позициясын нығайтып, жауға қарсы ұйымдасқан әрекеттерге жетекшілік етті.

5. Москва үшін шайқас

1941 жылдың күзінде Мәскеу үшін қырғын шайқас өтті, онда Бауыржан Момышұлы басқарған батальон жаудың алға жылжуын тежеп, маңызды стратегиялық позицияларды сақтап қалды. Бұл үлкен күрес Кеңес Одағының қорғаныс тарихында ерекше орын алды. Қазақ сарбаздарының ерлігімен есте қалған бұл шайқас жаудың шабуылын сәтті тоқтатып, Мәскеудің құлауын болдырмады.

6. Мәскеу түбіндегі генерал Панфилов дивизиясының құрамы

Панфилов дивизиясы – ұлттар достығының бейнесі, құрамында бірнеше ұлт өкілдері бірігіп, бірге күресті. Бұл дивизияның әр мүшесі патриоттық пен бірліктің көрінісі болды, әскери табысқа жетудің кілті ретінде ұлттар арасындағы ынтымақтастықты көрсетті. Мәліметтерге сүйенсек, 1941 жылы бұл дивизияның ерлігі Кеңес Армиясының жеңісіне шешуші әсер етті.

7. Ерліктің көрінісі: аңызға айналған батырлық

Бауыржан Момышұлының әскери шеберлігі жаудың шабуылдарын тоқтатуда айқын көрінді. Оның басқаруымен жау артқа шегініп, командалық ұстанымы мен тактикалық шешімдері ерекше маңызға ие болды. Сонымен қатар, ол пулемет ұясын өз еркімен қорғаштап, белгісіз жағдайға қарамастан батылдық танытты. Жаралы жауынгерлерді аман алып шығып, адамдарға жанашырлығын дәлелдеді, бұл оның адамгершілік және жауапкершілік қасиеттерінің көрінісі.

8. Бауыржан Момышұлы алған марапаттар

Марапаттар тізімі оның ерекше батырлығын көрсетеді. Төмендегі кестеде оның алған негізгі әскери және мемлекеттік наградалары сипатталған. Бұл марапаттар оның ерлік пен қызметін ел мойындағанының айқын көрінісі. Осы ғылыми негізделген деректер Қазақ әскери музейінің архивінен алынған, олар батырдың әскери қызметінің айқын дәлелі болып табылады.

9. Қазақ сарбаздарының ұлы рөлі

Қазақ сарбаздары Ұлы Отан соғысының маңызды кезеңдерінде ерлік пен батылдықтың үлгісін көрсетті. Олар мемлекеттің қорғаушысы ретінде бірегей рөл атқарды. Батырлардың ерлігі мен жауынгерлік рухы ұлттың бірлігін нығайтып, отан қорғау жолындағы намысты арттырды. Қазақ сарбаздарының үлесі – халық тарихындағы жарқын бет, олардың ерлігі кейінгі ұрпаққа үлгі болып қала береді.

10. Соғыстан кейінгі өмірі

Соғыстан кейін Бауыржан Момышұлы қоғамдық өмірге белсене араласты, сонымен бірге әдеби шығармаларын жалғастырды. Ол өзіне тән әдісімен патриоттық рух пен моральдық құндылықтарды жастарға жеткізді. Оның поэмалары мен прозалық шығармалары арқылы Ұлы Отан соғысының шынайы бейнесін көрсетті, бұл шығармалары мектеп оқулықтарына енгізіліп, оқушылардың рухани дүниесін байытты.

11. Жазушылық мұрасы

«Артымызда Москва» шығармасында соғыс кезіндегі шынайы оқиғалар мен батырлық сөз байлығы арқылы көрінеді. «Ұшқан ұя» повесі патриотизм мен адамгершілік сабақтары арқылы жастарға рухани азық береді. Сонымен бірге, «Майдан» кітабы әскери тактиканы нақты мысалдармен түсіндіреді және соғыс кезеңіндегі жағдайды жан-жақты ашады. Оның шығармалары қазақ әдебиетінде патриоттық бағыттың дамуына зор ықпал етті.

12. Бауыржан Момышұлы шығармаларының басылып шығу динамикасы

Жарияланымдардың жыл сайын өркендеуі оның шығармаларының қоғамда кең танылғандығын дәлелдейді. Көптеген қайта басылымдар мен жинақтар шығармалардың жастар арасында сұранысқа ие екенін көрсетеді. Бұл деректер Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасының 2023 жылғы мәліметтеріне негізделген, әдеби мұраның арта түсуінің көрсеткіші болып табылады.

13. Патриотизм, туралық және әділеттілік туралы ойлары

«Тәртіпке бағынған құл болмайды» деген сөзінде Момышұлы тәртіп пен еркіндіктің арасындағы тепе-теңдікке назар аударады. Оның «Өжет халық ешқашан жеңілмейді» деген пікірі батылдық пен табандылықтың маңыздылығын айқын көрсетеді. Сонымен қатар, «Шындық — еңбекпен байланысты» деген сөзі адалдық пен күш-жігердің өмірдегі маңыздылығын насихаттайды, бұл ұстанымдар оның философиясының негізін құрайды.

14. Ұрпаққа үлгі: ерлік пен адалдықтың символы

Бауыржан Момышұлының бейнесі қазіргі мектеп бағдарламаларында кеңінен қолданылады, ол жас ұрпаққа патриоттық тәрбие беруде маңызды құралға айналды. Оның өмір жолы ұлттық рухани құндылықтарды насихаттай отырып, халқымыздың бірлігі мен отансүйгіштігін дәріптейді. Сонымен қатар, ол ерлік пен адалдықтың символы ретінде есте сақталып, қоғам мен жастар арасында әділдік пен намыс ұғымдарын нығайтады. Оның сөздері мен істері әрқашан үлгі боларлық.

15. Момышұлы туралы фильмдер мен зерттеулер

Бауыржан Момышұлының өмірі мен қызметі туралы көптеген фильмдер түсіріліп, ғылыми зерттеулер жүргізілді. 1960-шы жылдардан бастап оның батырлығы экран мен зерттеу еңбектерінде кеңінен көрсетілуде. Бұл жұмыстар оның тарихи және мәдени рөлін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді, сондай-ақ келешек ұрпаққа патриоттық насихаттың негізін құрайды.

16. Бауыржан Момышұлы өміріндегі негізгі кезеңдер

Бауыржан Момышұлының өмірі – көпқырлы және ұлы тұлғалардың бірі болуын дәлелдейтін күрделі кезеңдер тоғысында өтті. Оның өмір жолын кезең-кезеңімен қарастыратын болсақ, ұлт басшылығының қалыптасуы, әскери қызметтегі табыстары және қоғамдық өмірдегі жетекші рөлі көрінеді. Әрбір кезең оның ерлік пен патриотизмнің, көшбасшылық қасиеттердің айқын көрінісі болып табылады. Бұл тұлғаның тағдыры Қазақстан тарихының маңызды беттеріне сәйкес келеді, оның қайталанбас ұстанымдары мен іс-әрекеттері ұрпақтар үшін өнеге болып қала береді.

17. Отбасы және жеке өмірі

Бауыржан Момышұлының отбасы өмірі оның жеке тұлғасының маңызды бөлігі болды. Ол өз отбасына үлкен жауапкершілікпен қарап, балаларын тәрбиелеуде ұстанған принциптері – адалдық, еңбекқорлық және патриоттық сезім болды. Бұл қасиеттер оның қоғамдық қызметіндегі табысының негізінде жатты. Сонымен қатар, жеке өміріндегі қарапайымдылығы мен адамгершілігі көптеген адамдар үшін үлгі-өнеге болды. Оның жанұясына деген сүйіспеншілігі, ұрпақтарына қалдырған құнды көңіл мен тәрбие оның тарихи тұлға ретінде жан-жақты жан-жақты болуын көрсетеді.

18. Мәңгілік мұра: қалдырған іздері

Қазақстанның әр түрлі аймақтарында Бауыржан Момышұлының есімі мәңгі есте сақталған. Оның құрметіне мектептер мен көшелер аталып, бұл орындар батырдың рухын жаңғыртып, оның ерлік тарихын жастарға жеткізудің орталықтарына айналды. Сонымен қатар, бірнеше ескерткіштер мен музейлер ашылған, олар ұрпақтарға оның өмірі мен ерлігін толық танытуға мүмкіндік береді. Бұл мұра ұлттық руханияттың алтын қазынасы ретінде сақталып, еліміздің патриоттық тәрбиесінің негізінде жатыр.

19. Бауыржан Момышұлына арналған естеліктер мен марапаттардың маңыздылығы

Қазақстан мәдениеті мен тарихында Бауыржан Момышұлының есімі ерекше орын алады. Соңғы 85 жыл бойы оның ерлігі мен еңбегін еске алуға арналған түрлі қоғамдық шаралар өткізілуде. Бұл шаралар оның көрнекті тұлға ретінде ұрпақ жадына мәңгілікке жазылуына мүмкіндік береді. Мәдениет министрлігінің бастамасымен ұйымдастырылатын бұл шаралар батырдың рухын ұрпаққа жеткізу мен ұлттық патриотизмді арттыру саласындағы маңызды қадам болып табылады.

20. Бауыржан Момышұлы — ұлттың рухани ұстазы

Бауыржан Момышұлының өмірі мен қызметі тек әскери ерлік емес, сонымен қатар рухани ұстаздық үлгісі ретінде бағаланады. Оның өнегесі мен принциптері жастарымызға адалдық пен елжандылықты үйрететін мәңгілік тәрбие көзі болып табылады. Бұл тұлғаның рухани мұрасы Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл Түркі әлемі үшін де маңызды. Оның өмірлік ұстанымы мен ісі патриотизмді терең түсінуге және ұлттық бірлікке үлес қосуға шақырады.

Дереккөздер

Жұмабаев, Т. Тарихи тұлғалар. Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2018.

Садықов, М.К. Ұлы Отан соғысының батырлары. Астана: Республикалық баспа, 2020.

Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы. Шығармалар архиві, 2023.

Кеңес әскери архивтері. Мәскеу қорғанысы және Панфилов дивизиясы, 1941.

Қазақстанның әскери музейі архиві. Марапаттар тізімі, 2022.

Ұлы Отан соғысының қазақ батырлары, Алматы, 2019

Қазақтанушы ғалымдардың еңбектері. Алматы, 2021

Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігінің ресми мәліметтері, 2024

Тарих және мәдениет: қазақ ұлтының тарихы, Алматы, 2020