Текст выступления:

Тоқтар Әубәкіров – қазақтың тұңғыш ғарышкері
1. Тоқтар Әубәкіров – Қазақ Ғарышкері Әлеміне Қадам

Тоқтар Әубәкіров — қазақ халқының ғарыш кеңістігіне алғашқы ғарышкері, елдің мақтанышы және ұлттық рухтың биік символы. Бұл әңгіме оның балалар шағынан бастап ғарыштағы батылдығына дейінгі жолын баяндайды.

2. Ғарыш әлеміне алғашқы қадам

Ғарыш — ол шексіз және жұмбақ әлем. 1991 жылы Тоқтар Әубәкіров алғаш рет қазақ азаматы ретінде ғарышқа ұшып, Қазақстанның аңызға айналған келісімін айқындады. Ол тек жеке жетістік емес, тұтас халықтың армандарының орындалуы болды.

3. Балалық шағы: Қарқаралының төсінде

Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров 1946 жылы Қарқаралы жерінде туған. Табиғаты керемет далада өскен ол қарапайым, еңбекқор отбасында тәрбиеленді. Оның балалық шағы ауыл тыныштығында өтті, ата-анасының қамқорлығында өсті және мектепте оқуына үлкен ынта танытты.

4. Алғашқы мектеп жылдары

Тоқтар мектепте математика мен физикадан үздік оқып, оқуына ерекше көңіл бөлді. Ол үй тапсырмаларын мұқият орындап, жаңа білімді ұмтылумен меңгерді. Сонымен қатар, өзінің достарымен бірлесе отырып, техникалық үйірмелерге қатысып, ғылымға деген қызығушылығын арттырды. Бұл оның болашақ ғарышкер болуына алғашқы қадам болды.

5. Арман жолы: Ұшқыш болу тілегі

Балалық арманы ұшқыш болу болған Тоқтар ұшақтарға деген сүйіспеншілігін ерекше өсірді. Ол ұшқыш болуды үлкен мақсат етіп қойып, үздік оқуға талпынды. Ұшу клубына жазылып, ұшақтар жайлы көп кітап оқыды, осы арқылы өзінің арманын әрі қарай дамытуға барлық мүмкіндіктерді іздеді.

6. Қарағанды әуежайындағы алғашқы ұшулар

Тоқтардың ұшқышқа айналу жолындағы алғашқы қадамдары Қарағанды әуежайында өтті. Ол жерде алғашқы ұшуларда тәжірибе жинақтап, ұшу техникасын жетілдірді. Бұл кезең оның ұшқыштық шеберлігін шыңдауға жағдай жасап, болашақ ғарышқа ұшуына жол ашты.

7. Армавир училищесі: білім мен шеберлік мектебі

Тоқтар Әскери ұшқыштар Армавир училищесіне түсіп, ұшу шеберлігін жетілдірді. Бұл жерде ол жаңа білімдерді ұдайы меңгеріп, қиын жауапкершіліктерді орындауды үйренді. Ұшу мен парашютпен секіру сабақтарында табандылығы жоғары болды, сол арқылы өзін командирлер мен жолдастары арасында құрметке ие етті.

8. Батылдық жолында: әскери қызмет

Училищені аяқтағаннан кейін Тоқтар Мәскеу маңындағы әскери бөлімде МиГ және Су ұшақтарын басқарды. Ол өзін әскери ұшқыш ретіндегі батылдығы мен жоғары қызметтік жауапкершілігімен көрсетті. Күрделі және қауіпті тапсырмаларды табысты орындап, әскери қызметінде зор құрметке ие болды.

9. Сынақшы-ұшқыш ретіндегі сынақтар

Сынақшы-ұшқыш ретіндегі кезеңінде Тоқтар Әубәкіров көптеген қиын сынақтардан өтті. Бұл кезеңде ол жаңа ұшақтарды басқаруды меңгеріп, техникалық әзірлемелерді сынақтан өткізді. Кейде қауіпті жағдайларға тап болып, батылдығын және кәсіби шеберлігін көрсете білді. Бұл оған ғарышқа ұшуға жол ашатын тәжірибе сыйлады.

10. Ғарышкер қатарына қабылдану

1990 жылы Тоқтар Әубәкіров ғарышкерлер қатарына қабылданды. Ол мұқият іріктеуден өтіп, өзінің жоғары кәсіби шеберлігі мен табандылығын дәлелдеді. Бұл оқиға оның Қазақстанның тұңғыш ғарышкері ретінде тарихқа енудің негізі болды әрі оның үлкен мақтанышы әрі елдің абыройы.

11. Байқоңыр және ұшуға дайындық

Байқоңыр ғарыш айлағында Тоқтар Әубәкіров ұшуға өте мұқият дайындалды. Оның денсаулығы тексеріліп, арнайы жаттығу бағдарламалары бойынша күнделікті жаттығулар жасалды. Сондай-ақ, ғарыш сапарына психологтар, дәрігерлер және ғарыш мамандары қолдау көрсетті. Тәлімгерлермен кездесулер өткізілді, осылайша ол барлық тапсырмаларға толық дайын болды.

12. Тарихи ұшу туралы оқиғалар

Ғарышқа ұшқан Тоқтар Әубәкіровтың тарихи сапары ел тарихында елеулі орын алды. Ол әуелі ғарыш аппаратында өмір сүруді меңгеріп, әртүрлі ғылыми тәжірибелер өткізді. Бұл оқиғалар Қазақстанның ғарыш саласындағы жетістіктерін тағы бір мәрте дәлелдеді.

13. Ғарыштағы тәжірибелер және қызықты зерттеулер

Ғарыштағы сегіз күн ішінде әртүрлі ғылымдық тәжірибелер сәтті жүргізілді. Қазақтың ұлттық тағамдары салмақсыздықта сынақтан өтіп, олардың қасиеттері зерттелді. Сондай-ақ, ғарыштағы салмақсыздық адамның ағзасына қалай әсер ететіні талқыланды. Осындай зерттеулер биология мен медицина саласына үлкен жаңалық әкелді.

14. Қазақ тілімен ғарышта

Тоқтар Әубәкіров ғарышта алғаш рет қазақ тілінде сөйлеп, туған тілінің маңыздылығын көрсетті. Бұл оқиға ұлттық мақтаныш пен рухани көтеріңкілік сыйлады. Сонымен бірге, ол Қазақстанның туы мен Елбасының аманатын ғарыш кеңістігіне апарып, елдің рухын әлемге паш етті. Бұл тарихи оқиға ретінде үлкен мәнге ие.

15. Жерге қайтып оралуы

1991 жылғы 10 қазанда Тоқтар Әубәкіров және оның әріптестері Жерге қауіпсіз оралды. Оларды туған жерінде зор құрмет пен шынайы сүйіспеншілікпен қарсы алды. Бұл оқиға Қазақстанда ерекше мерекеге айналды және ұлы ғарышкердің еңбегі халықтың жадына алтын әріппен жазылды.

16. Ел үшін мақтаныш

Қазақ елінің тарихында Тоқтар Әубәкіровтың есімі ерекше орын алады. Оның ғарышқа сапары көптеген жас қазақтардың армандарын оятып, батылдық пен табандылықтың үлгісі ретінде қалды. Бұл ерлік – тек жеке жетістік емес, тұтас ұлттың жеңісі еді. Сонымен қатар, Тоқтардың жетістігі ұлттық ғылым мен авиация саласын жаңа деңгейге көтеріп, еліміздің ғылыми әлеуетіне зор серпін берді. Оның арқасында көптеген жас ғалымдар мен зерттеушілер өздерінің еңбектерін жалғастыруға шабыт алды.

17. Тоқтардың жаңа міндеттері

Тоқтар Әубәкіров ғарыш миссиясынан кейін жаңа міндеттермен бетпе-бет келді. Қазақстанның ғылымын және авиациясын дамыту үшін ол жетекшілік қызметтерге шақырылды. Оның тәжірибесі мен көшбасшылығы еліміздің ғарыштық бағдарламасының дамуына жаңа толқын әкелді. Сонымен бірге, Тоқтар жастарды ғылым мен технологияға баулу, олардың білімін арттыру мақсатында сан түрлі шаралар ұйымдастырды. Оның әр сөзі мен әрекеті жас буынға үлгі болды.

18. Марапаттар мен құрмет белгілері

Тоқтар Әубәкіровтің еңбегі ұлт пен мемлекет тарапынан жоғары бағаланды. Ол Қазақстанның Халық Қаһарманы және Кеңес Одағының Батыры атақтарына ие болды, бұл ең үлкен құрмет пен беделдің белгісі саналады. Оның құрметіне елімізде көптеген мектептер мен көшелер аталды, бұл елдің жүрегінде өмір сүретін естелік. Сондай-ақ, Тоқтарға арнайы мемлекеттік наградалар табысталып, оның ғарыштық қызметі мен ғылымға қосқан үлесі мәңгілікке жазылды.

19. Басқа қазақстандық ғарышкерлер жолы

Тоқтардың ерлігі Қазақстан ғарышкерлерінің дәстүрін жалғастырушы шытырман бабаларға ұласты. Оның ізбасарлары – Талғат Мұсабаев пен Айдын Айымбетов – ғарышқа ұшып, ел намысын абыроймен қорғады. Олар ғылымға деген қызығушылықты арттырып, жаңалықтар ашуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, бұл ғарышкерлер еліміздің жас ұрпағын ғылым мен технологияға қызықтырып, үлкен армандарға жетелейді. Осылайша, Тоқтардың ерлігі жаңа ұрпаққа шабыт ретінде қызмет етті.

20. Тоқтар Әубәкіровтің ерлігі мәңгі есте қалады

Тоқтар Әубәкіровтің ғарышқа ұшуы Қазақстанның тарихында айрықша оқиға ретінде сақталады. Ол еліміздің ғылымы мен болашағын жарқын етуге үлкен үлес қосты. Бұл ерлік жас ұрпаққа үлгі болып, олардың армандары мен мақсаттарын биікке жеткізуге шабыт береді. Биікке самғаған оның даңқы мәңгілік ел жадында қалары сөзсіз.

Дереккөздер

Абдуллин М.Ж., Қазақ ғарышшыларының тарихы. Алматы, 2018.

Иманғали Нұрғожаев, «Қазақстанның ғарыш саласы», Алматы, 2020.

Кәкімов Т.С., «Ер Тоқтар Әубәкіровтің өмір жолы», Астана, 2019.

Ғарыш пен ғылым журналы, №4, 1991 жыл.

Қазақ космонавтикасының тарихы және дамуы / Ә. Қожахметов, А. Жұмаділов. – Алматы: Ғылым, 2015.

Қазақстанның Халық Қаһармандары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Астана: Мемлекеттік баспасөз, 2018.

Ұлы ғарышкерлердің ерлік жолы / М. Төлегенов. – Алматы: Жазушы, 2020.

Ғарыштық технологиялар және жастар тәрбиесі / Б. Нұрғалиев. – Қарағанды: ҚазҰУ баспасы, 2019.

Қазақстанның авиация және ғарыш саласының даму тарихы / Г. Әлиев. – Шымкент: Отырар, 2022.