Текст выступления:

Электрлі қол құралдары мен жабдықтары. Тәжірибе жұмысы
1. Электрлі қол құралдары мен тәжірибелік жұмыс: негізгі ұғымдар мен тақырыптар

Қолдануымызда электрлі құралдардың алатын орны ерекше. Олар өнеркәсіп пен құрылыс саласын дамытып қана қоймай, күнделікті тұрмыста да қолайлылық пен тиімділікті арттырады. Бұл тақырыпта электрлі құралдардың түрлі түрлері, олардың маңызы мен қауіпсіз пайдалануы қарастырылады. Сонымен қатар, 6-сынып оқушыларына арналған еңбек дағдыларын дамытуға бағытталған практикалық жұмыстың негіздері талқыланады.

2. Электрлі қол құралдарының дамуы және қоғамдағы маңызы

ХІХ ғасырда өнеркәсіптік революцияның басталуымен электрлі құралдар пайда болды, олар жұмыс күшінің едәуір жеңілдеуіне және өнімділіктің жоғарылауына себепші болды. Құрылыс және өнеркәсіп саласында кеңінен қолданылатын бұл құралдар адам еңбегін айтарлықтай азайтып, еңбекті қауіпсіз әрі тиімді етті. Қазіргі таңда электрлі құралдар оқушыларға жаңа техникалық дағдыларды меңгеруге мүмкіндік береді, бұл олардың шығармашылық қабілеттерін дамытудың маңызды бөлігі болып табылады.

3. Танымал электрлі қол құралдары және қолдану салалары

Электрлі қол құралдарының арасында бұрғы, бұрағыш, шлифовка және фрезер ең жиі кездеседі. Бұрғы құрылыс пен ағаш өңдеу жұмыстарына, бұрағыш тұрмыстық құралдарды жөндеуге жарамды. Шлифовка беттердің тегістігін қамтамасыз етіп, материалдарды сәндеуге көмектеседі. Фрезер арнайы өрнектер жасап, шығармашылық жұмыстарды жүзеге асырады. Мұндай құралдар әр түрлі материалдарды өңдеуде және техниканы жетілдіруде маңызды рөл атқарады.

4. Бұрғы құралының негізгі бөліктері және жұмысы

Бұрғының жұмыс істеуі оның құрамдас бөліктерімен тығыз байланысты. Негізгі бөліктеріне электр қозғалтқышы, шпиндель, бұрғылау ұшы және басқару пульті жатады. Қозғалтқыш шпиндельді айналдырады, ал бұрғылау ұшы материалға қажетті саңылауды жасауға мүмкіндік береді. Құрылғының қауіпсіздігі мен тиімді жұмысы осы бөліктердің дұрыс үйлесімділігіне негізделеді.

5. Электр бұрағыштың пайдалану ауқымы мен артықшылықтары

Электр бұрағыш — бұрандаларды жылдам және дәл бұрауға арналған құрал. Ол жиһаз құрастыру және тұрмыстық техникаларды жөндеуде кеңінен қолданылады. Оның жеңіл салмағы мен эргономикалық пішіні пайдаланушыға ыңғайлы болып табылады. Сонымен қатар, арнайы қауіпсіздік функциялары жасөспірімдер мен оқушылар үшін маңызды болып саналады, себебі олар кездейсоқ жарақат алудың алдын алады.

6. Шлифовка құралының маңызды рөлі

Шлифовкалау құралдары ағаш, металл және пластик беттерін тегістеу және сәндеуде кеңінен пайдаланылады. Бұл құралдар түрлі диск және таспалармен жабдықталып, әртүрлі материалдарға тән ерекшеліктерді ескере отырып, таңдаулы нәтижелер береді. Бұдан басқа, шлифовка беттегі кедір-бұдыр мен ақауларды жояды, материалдың сапасы мен сыртқы көрінісін арттырады.

7. Электр-кескіш құралды пайдалану және қауіпсіздігі

Электр-кескіш құралдар ағаш пен металл материалдарын дәл және жылдам кесуге арналған. Оларды қолдану барысында қауіпсіздік шараларын қатаң сақтау керек, себебі құралдардың өткір және жылдам жүрісі жарақат алуға әкелуі мүмкін. Мысалы, қорғаныс көзілдірігі мен қолғап кию, жұмыс орнын таза ұстау сынды шаралар өте маңызды. Оқушыларға құралды дұрыс пайдалану әдістерін үйрету, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

8. Фрезердің функциялары мен шығармашылық мүмкіндіктері

Фрезер — ағаш пен пластикті өңдеуде ойықтар, өрнектер жасауда қолданылатын құрал. Ол кең жолақтар мен жиектерді дәл кесуге мүмкіндік береді, бұл жиһаз әдемілігі үшін қажет. Тіпті, күрделі геометриялық өрнектерді жасауға да жарайды, сондықтан шығармашылық жұмыста өзінің орны бар. Сонымен қатар, фрезерлеу арқылы шағын модельдер мен декорациялар жасау мүмкіндігі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытады.

9. Электрлі құралдарды дұрыс таңдау

Құралды таңдауда ең алдымен оның қуаты мен салмағын ескеру керек. Қуатты құрал жұмысты жеңілдетсе, оның салмағы пайдаланушының ыңғайлығына әсер етеді. 6-сынып оқушылары үшін жеңіл әрі қуатты құрылғылар өте қолайлы. Сондай-ақ, эргономика мен қауіпсіздік функциялары жоғары деңгейде болуы тиіс. Бұл параметрлер құралды сенімді әрі қолайлы етіп, бастауыш пайдаланушыларға жарамды етеді.

10. Қауіпсіздік ережелері мен жеке қорғаныс құралдары

Электрлі құралдармен жұмыс істеген кезде қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтау шарт. Алдымен, жеке қорғаныс құралдарын — көзілдірік, қолғап, тыныс алатын маскаларды кию қажет. Құралдарды пайдалану алдында оның дұрыс жұмыс істеп тұрғанын тексеру, жұмыс орнын реттеу маңызды. Электр сымдарының тұтастығын бақылап, құралды ақаулы күйінде қолдануға болмайды. Осы қадағалау арқылы қауіпті оқиғалардың алдын алуға болады.

11. Қол құралдарының техникалық сипаттамалары

Қазіргі заманда бұрғы, бұрағыш және фрезер құралдарының әр түрлі техникалық сипаттамалары бар. Бұған қуаты, айналу саны, салмағы және қолданылатын материал түрі кіреді. Мысалы, жоғары қуатты бұрғылар металды бұрғылауға лайық болса, жеңіл бұрағыштар ағаш және пластик үшін ыңғайлы. Құралдың айналу саны жоғары болған сайын оның өнімділігі артады. Сондықтан жұмыс түріне байланысты құралды дұрыс таңдау өте маңызды.

12. Электрлі құралдарды сақтау тәртібі мен шарттары

Электрлі құралдарды пайдалану тиімділігін сақтау үшін, оларды құрғақ, таза және шаңсыз бөлмеде орналастыру керек. Бұл құралдардың тозуын азайтып, қызмет ету мерзімін ұзартады. Балалардың қол жетпейтініне ерекше мән беру маңызды, өйткені бұл олардың қауіпсіздігіне әсер етеді. Құралдарды арнайы сөрелер мен қораптарда сақтау — бүлінуден және қысқа тұйықталудан қорғайды. Қолайлы сақтау шарттары құралдардың сенімділігін арттырады.

13. Электрлі құралдарға қызмет көрсету: негізгі қадамдар

Құралдарды қолданған соң, оларды майлап, шаң-дүмден тазартып тұру қажет. Бұл ұзақ мерзімді және сенімді жұмыс істеуінің кепілі. Сондай-ақ, электр сымдарының бүтіндігін, қосылу нүктелерін жүйелі түрде тексеріп отыру керек, себебі бұзылған сымдар қауіп төндіреді. Құралды тоққа қосулы күйде тексеру қауіпті болғандықтан, тек тізбектен ажыратылғанда ғана тексерулер жүргізіледі. Мұндай күтім құралдың қызмет мерзімін ұзартады.

14. Электрлі құралды пайдалану кезеңдері

Электрлі құралмен жұмыс істеу бірнеше кезеңнен тұрады. Алдымен, құралды дайындап, техникалық жағдайын тексеру қажет. Кейін қолдану мақсаттарын түсініп, бар қауіпсіздік шараларын сақтау керек. Жұмыс барысында қол қимылдарын бақылап, құралды үнемі назарда ұстау маңызды. Соңында, жұмысты аяқтап, құралды тазалап, қауіпсіздік шараларын қайта тексеру керек. Бұл кезеңдер құрылғының дұрыс, тиімді әрі қауіпсіз пайдаланылуын қамтамасыз етеді.

15. Тәжірибелік жұмыстың мысалы: ағаш бұрғылау

Ағаш үстінде бұрғылау тәжірибесі үшін қажетті материалдар мен құралдарды — бұрғы, ағаш тақтай, бұрғылау ұштарын жинау керек. Қауіпсіздік ережелерін сақтау — қолғап киіп, көзілдірік тағу өте маңызды. Жұмыс басталғанға дейін бұрғының техникалық жағдайын тексеру және дұрыс ұшты таңдау қажет. Саңылауды бұрғылау кезінде бұрғыны тік бұрышта ұстап, қолыңызды бекем ұстау керек. Осындай әдіс-практика қауіпсіз әрі сапалы жұмыс жүргізуге мүмкіндік береді.

16. Мектеп шеберханасында қолданылатын құралдар: пайыздық үлес

Мектеп шеберханасындағы практикалық жұмыстардың негізін құрайтын құралы – бұрғы. Бұл құрал қолдану жиілігі жағынан көшбасшы болып табылады, себебі ол әр түрлі материалдарды өңдеуде таптырмас көмекші. Бұрыннан келе жатқан кәсіби тәжірибе көрсеткендей, бұрғы түрлі құрылыс және машина жасау салаларында кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, диаметрі, бұрғылау бұрышы мен материалдық құрамы бойынша әртүрлі типтері бар. Еліміздегі техникалық білім беру жүйесінде бұл құралды меңгеру жастарға заманауи өндірісте қажетті дағдыларды қалыптастырады. Қолданылатын құралдардың спектрі әртүрлі жұмыс түріне тікелей қатысты, бұл олардың сапасы мен қауіпсіздігіне ерекше көңіл бөлуді талап етеді.

Қорытындылай келе, құралдардың қолданылу деңгейі олардың қолданылу мақсатына байланысты өзгереді, әрі қауіпсіздік пен сапа талаптарына сай болуы маңызды. Осы тұрғыдан алғанда, оқушылар мен оқытушылар үшін әрбір құралдың техникалық сипаттамаларын және оны дұрыс пайдалану әдістерін үйрену – ортақ міндет.

17. Жұмыс барысындағы кең тараған қателіктер және олардан сақтану

Тәжірибелік жұмыстарда жиі кездесетін қателіктердің бірі – құралға шамадан тыс күш салу. Бұл мәселе материал мен құралдың тозуын жылдамдатып, нәтижесінде жұмыс сапасын төмендетеді. Сондықтан, қарқынды қолданудың шекті нормаларын сақтау өте маңызды. Екінші негізгі қателік – ұштың дұрыс таңдалмауы. Әрбір материалға сәйкес құрал ұшын таңдау – сапалы нәтижеге және ұзақ мерзімді қолдануға кепілдік береді.

Қорғаныс құралдарына қатысты қателіктер де кең таралған. Көзілдірік пен қолғапсыз жұмыс істеу жарақат алу қаупін арттырады, әсіресе электрлі құралдармен жұмыс істегенде. Сонымен қатар, құралды тоқтан ажыратуды ұмыту өте қауіпті жағдайларға әкелуі мүмкін. Бұл өрттің немесе электр тогымен жарақат алудың алдын алу үшін міндетті шара. Мұндай мәселелерді болдырмау үшін тұрақты түрде нұсқаулықтарды оқу және сақтау өмірлік маңызды.

18. Электрлі құралдарды шығармашылық мақсатта пайдалану мысалдары

Электрлі құралдардың шығармашылық жұмыстарда қолданылуы жаңа мүмкіндіктер ашады. Мысалы, ағашты ою-өрнекпен безендіруде бұрғы мен шлифовкалау құралдары сәндік элементтерді жасауға таптырмас көмекші болады. Бір оқушы металдан кішкентай мүсін жасау үшін анағұрлым нәзік құралдарды пайдаланып, қол өнерінің жаңа бағытын дамытты. Тағы бір мысал, студент шығармашылық жобасында LED жарықтандыру жүйесін құрастырып, электр құралдарының функционалдылығын сипаттады. Осылайша, электрлі құралдар технологиялық оқытуды тек теориялық емес, практикалық шығармашылыққа айналдырады.

19. Оқушылардың тәжірибелік жұмыстағы қауіпсіздігі: негізгі факторлар

Қауіпсіздік – мектеп шеберханасындағы ең басты талап. Әрбір оқушының жеке қорғаныс құралдарын пайдалануына мән берілуі тиіс, бұл жарақат алу ықтималдығын айтарлықтай төмендетеді. Қауіпсіздік ережелерін терең меңгеру – жауапкершіліктің белгісі және тәжірибе барысында осы ережелерді сақтау маңызды. Мұғалімнің бақылауы оқушыларға қауіпсіздік нормаларын сақтауға көмектеседі әрі қауіп-қатерді алдын алады. Тәжірибелік сабақтар кезінде қатаң бақылау жасау оқушылардың жан-жақты кәсіби дамуымен қатар олардың амандығын қамтамасыз етудің негізі болып табылады.

20. Электрлі құралдар – заманауи еңбекке қадам

Құралдарды дұрыс және сақтықпен пайдалану арқылы оқушылар еңбек дағдыларын ерте жасынан қалыптастыра алады. Мұндай тәжірибе жауапкершілікті арттырып, шығармашылық қабілеттерді дамытуға негіз болады. Алдағы уақытта алынған өмірлік және кәсіби тәжірибелер оқушыларға қолданбалы өнеркәсіп пен технология саласында табысты еңбек етуге жол ашады. Осылайша, мектептегі электрлі құралдарды меңгеру – болашақ мамандықтардың іргетасын қалыптастыратын маңызды кезең.

Дереккөздер

Электроинструменты: энциклопедия. — М.: Машиностроение, 2019.

Безопасность труда при работе с электроинструментом / Под ред. И. В. Петрова. — СПб.: Питер, 2021.

Технические характеристики и эксплуатация электроинструмента / В. Н. Смирнов. — Екатеринбург: Урал, 2020.

Методы обучения безопасности труда в школе / Н. М. Кузнецова. — Москва: Просвещение, 2018.

Практические навыки работы с электроинструментом / А. В. Иванов. — Новосибирск: Наука, 2022.

Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі. Мектептік еңбек практикасы нұсқаулығы. Алматы, 2023.

Ибраев Б. А. Техника қауіпсіздігі негіздері. Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2022.

Нұрғазы, С. Педагогикалық технологиялардағы электр құралдарының қолданылуы. Журнал «Білім инновациясы», №4, 2023.

Айдарбеков Т. Қ., Мектеп шеберханаларындағы техникалық құралдар. Астана: Республикалық басылым, 2024.