Текст выступления:

Үйдегі қауіп-қатер
1. Үйдегі қауіп-қатерлерге үлкен шолу

Бүгінгі күннің басты мәселесі – үйіміздегі қауіпті жағдайларды дұрыс тану. Бұл бізге және біздің жақындарымызға шынайы қамқорлық көрсету жолында шешім болып табылады. Ғасырлар бойы адамзат қауіпсіздікті қамтамасыз етуге тырысты, ал бүгін біз дәл осы маңызды тақырыпқа тоқталамыз.

2. Неліктен үйде қауіпсіздік маңызды?

Үй – жанұяның жылуы, балалардың өсу алаңы. Балалардың жастығы мен жүйкелілігі үй ішіндегі күтімге бөлек мән береді. Қауіпсіздік ережелерін үйрету және ұстану – бұл өмірлік қажеттілік, себебі қауіптердің алдын алу арқылы отбасымыздың амандығын қамтамасыз етеміз.

3. Асүйдегі байқалмайтын қауіпті заттар

Ас үй – үйдің жүрегі сияқты, алайда бұл жерде күтпеген қауіптер көп. Мысалы, өткір пышақтар мен ыстық плиталар балаларға қауіпті. Әсіресе, кейде ата-аналар назардан тыс қалдырады, ал балалар жаңадан үйренгенін анықтамай, жарақат алуы мүмкін. Сонымен қатар, химиялық заттар мен тазартқыштар да қауіпті. Ас үйдегі қауіпсіздік – баланың қауіпсіздігі.

4. Электр сымдары мен құралдардан болатын қауіп

Розеткаға саусақ салып, үзік сымды ұстау – өте қауіпті әрекет. Тоқтың соғуы мидың зақымдануына, тіпті өмірге қауіпті соңдар әкелуі мүмкін. Сол себепті, электр құрылғыларын пайдалану тек ересектердің қолында болуы тиіс. Мәселен, үтік пен микротолқынды пеш дұрыс жұмыстамаса, өрт жағу қаупі туады, сондықтан абай болу қажет.

5. Жуынатын бөлмедегі күтпеген қауіптер

Жуынатын бөлмеде ылғалдан сырғанау оңай. Кенет сырғанап құлау – күтпеген жарақаттың себебі. Сондықтан, еденді құрғақ ұстау керек. Ыстық су да қауіп туғызады: ашық қалған кран күйік алуы мүмкін. Оның алдын алу үшін сабын мен сүлгілерді қол жетпейтін жерде сақтау ұсынылады.

6. Терезе мен балкон қауіптері туралы әңгімелер

Терезе мен балкон – балалар үшін қызықты, алайда үлкен қауіп көзі. Бір оқиғада кішкентай бала ашық терезеден құлап кетіп, ауыр жарақат алған. Сонымен қатар, қауіпсіздік торларының жоқтығы немесе балкон есіктерінің дұрыс жабылмауы апатқа әкелуі мүмкін. Сондықтан балкондарға ерекше көңіл бөлу қажет.

7. Дәрі-дәрмек пен тұрмыстық химияның қауіптілігі

Дәрі-дәрмек пен тазартқыш заттар балалардың қолы жетпейтін жерде сақталуы шарт. Оларды ішіп қою ауыр улануларға, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Белгісіз сұйықтықтарға немесе заттарға абай қарау қажет және қауіпті заттарды көргенде міндетті түрде ересектерге хабарлау қажет. Бұл – баланың өмірін сақтаудың маңызды шарты.

8. Үйдегі өрт себептері

Өрт қазiр көптеген үйде өле-өлгенге дейін ескерілген актуалды қауіп. Үшін біраз себеп бар: ашық от, өртке төзімсіз заттар мен электр құрылғыларын дұрыс қолданбау. Мысалы, асүйдегі плитаны ұзақ жауып қою, сымдардың қысқа тұйықталуы өрт шығарады. Отқа абай болу – әрбір отбасының қауіпсіздігінің кепілі.

9. Үй жануарлары және күтпеген қауіпті жағдайлар

Үй жануарлары – бала үшін достар, алайда олар кейде күтпеген қауіп тудырады. Ит пен мысық мазаланғанда тістеуі мүмкін, сондықтан тыныштандыру қажет. Жаңа жануар пайда болғанда, балалардың оған жақындаған кезде сақтық танытқаны дұрыс. Тамақтанғанда жанында болмау – жарақат алудың алдын алады.

10. Шкаф пен тоңазытқыштағы қауіпті жағдайлар

Шкаф пен тоңазытқыштың есіктері жабылғанда балалар ішінде қалып қалуы дағдарыс жағдайларына алып келеді. Сондықтан үйде жасырынудан сақтану керек. Есіктерді қатты жабпау маңызды ереже, ол ойын барысында баланың зақымдану мүмкіндігін төмендетеді.

11. Ұсақ ойыншық және бөлшектер қатері

Бала ойыншықтарының бөлшектерінің ұсақ болуы оларды жұтып қою қауіпін туғызады. Бір оқиғада кішкентай бала ойыншығын бөлшектеп, бір бөлігін аузына алғанда, ол тыныс алуына кедергі келтірген. Сондықтан ойыншықтарды таңдап алғанда балалар жастарына сай келуін бақылау керек.

12. Шамдар мен жарықтандырғыш құралдар қауіпі

Электр шамдарын сындыру және жарық құралдарын жұлқылау арқылы балалар тоқ ұру немесе күйік алу қаупін арттырады. Электр шамдарын тек ересектер ауыстырғаны дұрыс. Жарық көздерін дұрыс қолдану өрттің алдын алады. Балалардың бұл құралдармен ойнауына жол бермеу – маңызды қауіпсіздік сақтандыру шарасы.

13. Құлау және соғылу мүмкіндігі

Төмен және тайғақ баспалдақта абай болмау құлау қаупін жоғарылатады. Кілем үстіндегі шашыранды заттарға шалынып, жарақат алу ықтималдығы жоғары. Үйдің ішіндегі қозғалыс тәртібі – бұл тек ережелер емес, бала қауіпсіздігі үшін қажет іргелі шарт. Балалардың ішкі қозғалысын қадағалау өте маңызды.

14. Су, ылғал және оның қауіптері

Асүй мен жуынатын бөлмелердегі төгілген су еденді тайғақ етіп, балалардың құлауына себеп болады. Сондықтан су тез сүртілуі қажет. Ылғалдылықтың көп болған аймақтарында шұлықпен жүруден аулақ болған жөн, себебі ол тайғалу мүмкіндігін азайтады әрі жарақаттарды болдырмайды.

15. Шаң, тозаң және аллергия

Үйді таза ұстау – денсаулық мәселесі. Шаң мен тозаңның көп болуы аллергияны қоздыруы ықтимал. Аллергия – әсіресе бала организміне ауыр әсер етеді. Сондықтан тазалыққа мән беру, жиі желдетіп тұру және шаңды уақтылы кетіру әрбір отбасының міндеті болып табылады.

16. Бөтен адамдар мен заттарға сақтықпен қарау

Қауіпсіздік — әрбір үйдің басты қорғаны. Ең алдымен, үйге белгісіз адамдарды кіргізбеу қажет. Бұл қарапайым, бірақ маңызды ереже. Есікті тек таныс адамға ғана ашу балалар мен үлкендердің тыныштығын қамтамасыз етеді. Мұндай сақтық баланың үйде қауіпсіздігін арттырады және күтпеген оқиғалардан қорғайды.

Сонымен қатар, түсініксіз сәлемдемелер мен бөтен заттарды қабылдамау керек. Егер бөтен зат немесе белгісіз нәрсені көрсе, міндетті түрде осы туралы ересек адамға хабарлау қажет. Бұл ереже балаларды күтпеген және қауіпті жағдайлардан сақтайды, сондай-ақ олардың жауапкершілік сезімін арттырады.

17. Төтенше жағдайда қажет алғашқы әрекеттер

Кейде күтпеген жағдайлар пайда болады, сондықтан жедел әрекет ету маңызды. Бір оқиғада отандасымыз өрт шыққанда төтенше жағдайлар қызметіне дереу хабарласып, қаншалықты дұрыс бағытта әрекет етудің мәнін көрсетті. Бұл оның және жақындарының өмірін сақтап қалды.

Басқа бір кейіпкер су тасқыны кезінде сабырлы болып, алдымен отбасын қауіпсіз жерге шығарды. Ол балаларға төтенше жағдайда паникалауға болмайтынын түсіндірді, бұл олардың бірлігі мен амандығының кепілі болды.

Тағы бір мысал — жарақат алған адамға алғашқы көмек көрсету. Бір жастықша, дәрігерлік білімсіз болса да, алғашқы көмек көрсеткен бала нағыз батырдай танылды. Әрқайсысы төтенше жағдайда қаншалықты маңызды ең алғашқы әрекеттер екенін және олардың адамның өмірін сақтап қалуда алатын рөлін түсінуі қажет.

18. Қауіпсіздік ережелерін ойын арқылы үйрену

Білім алу қызықты және тартымды болуы тиіс. Бірінші кезекте, рөлдік ойындар балаларға қауіпсіздік ережелерін жақсы есте сақтауға көмектеседі. Олар ойын арқылы қауіптің не екенін, қалай сақтану керектігін практикада көрсетеді. Мұндай әдіс балалардың қызығушылығын арттырып, оқытудың тиімділігін арттырады.

Сонымен қатар, шығармашылық тапсырмалар да маңызды. Мысалы, қауіпсіздік тақырыбында сурет салу немесе жұмбақ шешу — балаларға үйдің қандай жерлері қауіпті екенін тануға септігін тигізеді. Бұл тапсырмалар есте сақтауды жеңілдетіп, ақыл-ойды дамытады, сонымен бірге шығармашылық қабілетке жол ашады.

19. Әр баланың үйдегі қауіпсіздік үшін жауапкершілігі

Балалардың өз қауіпсіздігіне деген жауапкершілігі өте маңызды. Біріншіден, балалар үй заттарын абайлап пайдаланасын ұмытпауы тиіс. Қауіпті заттарға жақындасу немесе ойнау қауіп тудырады, сондықтан әркім ойнайтын заттарды дұрыс таңдап, сақ болу керек. Бұл олардың өзін-өзі қорғау қабілетін арттырады.

Екіншіден, үйдегі қауіпсіздік ережелерін сақтап, үлкендердің кеңестерін тыңдау – әр баланың міндеті. Мұндай тәртіп пен жауапкершілік олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, отбасы мүшелерінің амандығына негіз болады. Бұл әдептіліктің және үлкендердің сенімінің белгісі.

20. Қауіпсіз үй — бақыт пен шаттықтың бастауы

Отбасы мен балалардың қауіпсіздігі — ең басты құндылық. Егер балалар үйдегі қауіптіліктерді танып, олардан сақтануды білсе, өздерін әрі жақындарын қорғай алады. Үйде қауіпсіздік ережелерін барлығы бірге ұстанса, ол тек қауіпсіз емес, сондай-ақ қуаныш пен шаттық ортасына айналады. Мұндай үй — әрбір отбасының бақыт пен берекесінің жүрегі.

Дереккөздер

Бабаев, А. М. "Үйдегі балалар қауіпсіздігі", Алматы: Білім, 2018.

Иманова, Г. Т. "Электр қауіпсіздігі және алдын алу жолдары", ҚазАқпарат, 2020.

Серікбаев, Н. Е. "Балалар және үй қауіптері", Астана: Жас Ұрпақ, 2021.

Құрманғали, Д. А. "Үй жануарлары мен балалар", Нұр-Сұлтан: Денсаулық, 2019.

Әлиев, Б. Қ. "Өрт қауіпсіздігі бойынша кеңестер", Құтқару қызметі басылымы, 2022.

Ермекова, А.Ж. Балалардың қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру негіздері. Алматы, 2018.

ҚазҰУ қауіпсіздік институты. Үйдегі төтенше жағдайлар және алдын алу. Нұр-Сұлтан, 2020.

Нұрғалиева, Г.Т. Балалар психологисы және ойын әдістері. Шаңырақ баспасы, 2019.

Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрлігі. Қауіпсіздік ережелері жөніндегі нұсқаулық, 2021.