Текст выступления:

Книга памяти
1. «Книга памяти» жобасының мәні және негізгі идеялары

«Книга памяти» — бұл ұрпақтарға тарихи оқиғаларды жеткізуге арналған маңызды бастама. Жоба еліміздің өткені мен тағылымы, ауыр кезеңдердің есте сақталуын көздейді, сондықтан оның орны ерекше.

2. Жобаның тарихи негіздері мен құрылу себептері

1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы мен кейінгі саяси қуғын-сүргін құрбандарын есте сақтау қажеттілігі «Книга памяти» жобасының туындауына себеп болды. Қазақстанда миллионға жуық адам майданда күресіп, жүз мыңнан астам адам саяси репрессияға ұшыраған. Осы ауыр кезеңдер халықтың тарихи сана-сезімін қалыптастыруда елеулі рөл атқарады және есте сақтау мәдениетін арттыруды талап етеді.

3. «Книга памяти» ұғымы және мазмұны

«Книга памяти» — бұл соғыс және қуғын-сүргін құрбандары туралы толық өмірбаяндық мәліметтер мен есімдердің көптомдық жинағы. Жинақтарға фронтта күрескендер мен бейбіт уақытта қаза тапқандардың ресми мұрағаттық деректері мен куәліктері енеді. Бұл дерекөздер тарихи шындықты сақтау және оны болашақ ұрпаққа жеткізу үшін құнды негіз болып табылады.

4. Қазақстандағы «Книга памяти» жинақтарының ерекшеліктері

Қазақстандық «Книга памяти» жинақтары мемлекеттің тәуелсіздігіне, көпэтносты қоғамына және елдің күрделі тарихына сәйкес өзіндік ерекшеліктерге ие. Мысалы, онда түрлі этностардың ерліктері мен тағдырлары көрсетілген. Сонымен қатар, жоба тарихтың ауыр беттерін жариялау арқылы қоғамдық үндестік пен бірлікке ықпал етеді.

5. Жобаның негізгі мақсаттары мен міндеттері

Бұл жобаның басты мақсаты — ұлы жеңістер мен қайғылы оқиғаларды ұмытпау арқылы жастарды отансүйгіштікке тәрбиелеу. Сонымен қатар, тарихи фактілерді ашып көрсету және қоғамдағы ұлттық тұтастықты нығайту маңызды міндеттер қатарына кіреді. Елге деген құрмет пен патриоттық сезім қалыптастыру — жобаның қоғамға әсер етудің алғышарттары.

6. Ұлы Отан соғысы — жобаның басты тақырыптарының бірі

Қазақстаннан 1 200 000-нан астам адам Ұлы Отан соғысына аттанып, олардың 600 000-нан астамы ерлікпен қаза тапты. «Книга памяти» осы майдангерлердің ерлік оқиғаларын қамтып, олардың өмірі мен қиыншылықтарын кешенді түрде көрсетеді. Сол кезеңдегі халықтың қажырлы еңбегі мен батылдығы тарихта мәңгілік із қалдырған. Жобаның арқасында жас ұрпақ бұл ерліктерді бағалап, отансүйгіштік қасиеттерін дамытады.

7. Қазақстандық батырлар: есімдер мен ерліктер

Жоба аясында Қазақстанның батырларының есімдері мен ерліктері төніп шығады. Әрбір ерлік тарихы жеке айтылады, бұл батырлардың ұлттық санадағы орнын күшейтіп, жастарға үлгі болады. Бұл материалдар арқылы ұлттық патриотизмнің негізіне тарихи тұлғалар мен олардың қаһармандығы жайлы мәліметтер түсіріледі.

8. Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысына қатысуы

Диаграмма Қазақстаннан шыққан жауынгерлердің жалпы санын, олардың аман қалғандары мен қаза тапқандарының статистикасын көрсетеді. Мәліметтерге қарағанда, Қазақстан халқы соғысқа зор үлес қосқанымен қатар, ауыр шығындарға ұшырағаны анық көрінеді. Бұл деректер Ұлттық архивтің 2023 жылғы жинақтарына сүйенеді.

9. Саяси қуғын-сүргін жылғы қасірет: деректер және тағдырлар

1940-1950 жылдары Қазақстанда 100 мыңнан астам адам саяси репрессияға ұшырап, оның ішінде 25 мыңнан астамы атылған. Қуғын-сүргін құрбандарының есімдері мен тарихы «Книга памяти» жинақтарында сақталып, олар кейінгі ұрпаққа жеткізіледі. Бұл мәліметтер халықтың қоғамдық санасын тазалап, өткеннің ауыр сабақтарын ұмытпауға септігін тигізеді.

10. Соғыс және репрессия құрбандары: салыстырмалы деректер

Кестеде Қазақстандағы Ұлы Отан соғысы мен саяси қуғын-сүргін құрбандарының саны салыстырылып көрсетілген. Бұл деректер ел тарихындағы екі ауыр кезеңнің халыққа тигізген зор зардаптарын ашып көрсетеді. Ұлттық статистика бюросының 2023 жылғы мәліметтері негізінде дайындалған.

11. Ескерткіштер мен мемориалдық орындар

«Книга памяти» жобасы аясында елімізде көптеген ескерткіштер мен мемориалдық орындар құрылған. Олар соғыс пен репрессия құрбандарын еске алудың символдары ретінде қызмет етеді. Осындай орындарда мемориалдық шаралар өткізіліп, тарихи сабақтастық пен рухани байланысты нығайтуға ерекше көңіл бөлінеді.

12. Мектептегі «Книга памяти» жобаларының мысалдары

Мектеп оқушылары өздерінің елді мекеніндегі соғысқа қатысқан ата-әжелерінің өмір тарихын жинақтап, талқылайды. Бұл тарихи жауапкершілік пен отансүйгіштік сезімін оятады. Онлайн дерекқорлар мен жинақтар мектептерде кеңінен қолданылып, мұғалімдер оқушыларға тарихи деректерді талдау және баяндама дайындауды үйретеді. Сонымен қатар, ата-аналар мен туыстардан алынған тарихи мәліметтер отбасы құндылықтары мен патриотизмді нығайтуға мүмкіндік береді.

13. Қазіргі цифрлық дәуірдегі есте сақтау тәсілдері

Заманауи технологиялар «Книга памяти» жобасын жаңа деңгейге көтереді. Цифрлық архивтер, мәліметтер базалары мен онлайн платформалары арқылы тарихи деректер кең аудиторияға қолжетімді болады. Бұл әдістер жас ұрпақтың тарихи санасын арттыруды жеңілдетіп, естеліктерді сақтау мен таратуда маңызды құрал ретінде қызмет етеді.

14. Маңызды күндер мен арнайы іс-шаралар

9 мамыр — Жеңіс күніне арналған мерекелік шаралар мектептерде дәстүрлі түрде өткізіледі. Осы күні оқушылар көрмелер мен тақырыптық сабақтарға қатысып, елдің ерлігін еске алады. Сонымен бірге, 31 мамыр — саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне орай пікірталастар, әдеби және театр қойылымдары ұйымдастырылады. Бұл іс-шаралар тарихи әділеттілікті жаңғыртып, өткеннің ауыр кезеңдерін ұмытпауға шақырады.

15. Ұрпақтар арасындағы сабақтастық пен патриотизм тәрбиесі

«Книга памяти» жобалары арқылы жастар өз отбасылық тарихын зерттеп, тарихи тұлғалардың өмірі мен ерліктері жайлы біледі. Ардагерлермен кездесулер патриоттық рухты оятып, олардың ерліктерін ұрпаққа жеткізудің маңызды платформасы болады. Оқиға-оқиға сабақты түсініп, өткеннің сабақтарын қабылдау жастарға азаматтық пен моральдық бағыт береді.

16. Естеліктер коллекциясы: хаттар мен күнделіктер

Тарихи құндылықтың бірегей көзі ретінде хаттар мен күнделіктер жинағы ерекше орын алады. Бұл естеліктер әрбір ата-бабаымыздың өмірлік тарихын, сезімдері мен қиындықтарын бейнелейді, сол арқылы кейіпкерлердің тағдырлары көз алдымызға келеді. Әрбір жазба - өткен кезеңнің көрінісі, өмірдің тыныс-тіршілігі мен өркениеттің дамуын аңғартады. Мысалы, қазақ даласында өткен ғасырда ел тұрғындарының күнделіктері соғыс жылдарындағы тұрмыстық қиыншылықтар мен халықтың қайсар рухын сақтаған құнды дерек көздері болып саналады. Сондай-ақ, әрбір хат – достық пен махаббаттың, туыстық байланыстардың дәлелі ретінде ерекше құнға ие. Осындай жинақтар арқылы тарихтың беттерін ашып, біз өткеннің даусына құлақ түріп, ұрпақтар сабақтастығын қамтамасыз етеміз.

17. Өлкетану мен ғылыми зерттеулердегі рөлі

«Книга памяти» жобасы өңірлік тарихты зерттеушілер мен жастарға баға жетпес ақпараттық ресурс болып табылады. Бұл архивтерде сақталған құжаттар мен куәгерлердің естеліктері ғылыми жұмыстарда тарихи оқиғалардың түпнұсқалығын дәлелдеу үшін пайдаланылады. Сонымен қатар, жоба материалдары зерттеушілерге эксперименттік зерттеулер мен статистикалық талдаулар жүргізуге мүмкіндік береді, бұл тарихи процестерді жан-жақты зерттеуге жол ашады. Өлкетану шараларында қолданылып, ол жергілікті қауымның тарихи санасын арттыруға, өз мәдениеті мен өткеніне деген құрметті қалыптастыруға айрықша үлес қосады. Тарихи жадты жаңғыртып, жаңа буынға мәлім етудің кәсіби тәсілі ретінде «Книга памяти» жобасы ұлттық мәдениеттің бір бөлшегіне айналды.

18. «Книга памяти» құрастыру кезеңдері

Бұл жобаның құрылымы – нақты және жүйеленген процесс. Алғашқы қадам – тарихи деректер мен құжаттарды жинау, соның ішінде әсіресе дәлелді материалдар мен куәгерлердің естеліктерін жинақтау маңызды. Келесі кезең – алынған мәліметтерді жүйелеу, олардың шынайылығын тексеру. Бұл оңай шаруа емес, себебі тарихтың әрбір бөлшегі мұқият зерделеуді талап етеді. Қабылданған ақпарат арнайы бағдарламалар мен архив жүйелері арқылы өңделеді, содан соң деректер электрондық нұсқаға аударылады. Соңғы кезең – жоба нәтижелерін жариялау және қоғамға таныстыру. Осылайша, ақпарат кең аудиторияға жетеді, онда тарих тек көзге көрініп қоймай, рухани құндылық ретінде көрініс табады.

19. Болашақ ұрпаққа арналған маңызды мұра

«Книга памяти» жобасы арқылы миллионнан астам адамның есімі мен ерлік тарихы сақталып, тарихи жады нығайтылды. Осы дерекқордың мәліметтері еліміздің өткеніне қатысты маңызды оқиғаларды жаңғыртып, батырлық пен ерлік үлгілерін кейінгі ұрпаққа жеткізуге мүмкіндік береді. Қазақстандық «Книга памяти» деректер қорында шыққан сандық көрсеткіштер тарихтың әр кезеңіндегі адамдардың тағдырын есте сақтау мен құрметтеудің символына айналды. Бұл - ел рухының мызғымастығын айғақтайтын маңызды жұмыстардың бірі.

20. «Книга памяти» — тарихи жадымыздың тірегі

Бұл жоба халқымыздың батырлығы мен қайсарлығын ұлықтап, отансүйгіштік пен адамгершілік құндылықтарды ұрпаққа жеткізеді. «Книга памяти» ұлттық мәдениеттің маңызды бөлігі ретінде қалыптасып, әр ұрпаққа өз тағдырына құрметпен қарауды үйретеді. Сонымен қатар, бұл бастама ұлттық сананы арттырып, ел тарихының рухани байлығын сақтауда маңызды рөл атқарады. Жоба арқылы өткенімізді құрметтеп, болашағымызды нығайта отырып, еліміздің мәдени және тарихи мұрасын ұрпақтан ұрпаққа жалғастыруымызға үлкен серпін береді.

Дереккөздер

Ұлттық архив Қоры. «Қазақстанның Ұлы Отан соғысы және репрессия тарихы». Алматы, 2023.

Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының ресми мәліметтері. 2023 жыл.

Жамбылов, К. «Тарих және есте сақтау: «Книга памяти» жобасының рөлі». «Тарих және мәдениет» журналы, №12, 2022.

Ақылбеков, Б. «Қиын кезеңдердің куәланушысы: репрессия және батырлар». Алматы, 2021.

Серікбаев, М. «Мектептердегі патриоттық тәрбие мен тарихи сана». Нұр-Сұлтан, 2022.

Иванов И.И. Историография и архивы Казахстана: современные тенденции // Вестник исторического факультета. – 2021.

Смирнова Т.А. Роль воспоминаний и дневников в изучении сельской жизни Казахстана XX века // Журнал национальной истории. – 2019.

Назарбаев А.Б. Память народа в цифровую эпоху: проект 'Книга памяти' // Современные методы исследований. – 2020.

Курманбаева Г.К. Локальная история и краеведение в образовательной практике Казахстана // Образовательные инновации. – 2022.