Текст выступления:

Қожанасыр мен Алдаркөсе
1. Ұлы күлкі иелері: Қожанасыр мен Алдаркөсе

Қожанасыр мен Алдаркөсе – қазақ халқының тапқыр және ұтымды кейіпкерлері. Олар халық аңыздарында ерекше орын алған, күлкі мен данышпандылықтың символы ретінде танымал. Осындай ертегілер арқылы жастарға өмірлік сабақтар беріледі.

2. Қош келдіңіздер ертегі әлеміне!

Қазақтың дәл осындай батырлары – Қожанасыр мен Алдаркөсе – талай ұрпаққа тапқырлық пен достықтың шынайы маңызын үйретіп келеді. Олар – халықтың жүрегінде өмір сүретін, даналығы мен әзілінің үйлесімімен көзге түскен керемет кейіпкерлер.

3. Қожанасыр туралы қызықты әңгімелер

Қожанасырдың оқиғалары әртүрлі және бай. Бірінде ол аңқауы себепті күлкі тудырады, енді бірінде өз тапқырлығымен еріккендерді жеңеді. Мысалы, бір ертегінде ол базарда есегін іздеп, түрлі жағдайға тап болып, қарапайым нәрседен үлкен даналықпен шығу жолын табады.

4. Алдаркөсе – халық қаһарманы

Алдаркөсе – әділдік пен айлакерлік қасиеттерімен ерекшеленеді. Оның оқиғалары байлардың әділетсіз әрекеттерін әшкерелеп, қарапайым халықты қорғауға бағытталған. Әрбір хикаясы халықтың өмірлік құндылықтарымен астасып, ұрпаққа өнеге беріледі.

5. Қожанасырдың күлкілі оқиғалары

Қожанасырдың күлкілі оқиғалары бірнеше кезеңнен тұрады: алғашында оның аңқаулығы, сосын таңғажайып тапқырлығы айтылады. Әр оқиға бірінен соң бірі келіп, күлкі арқылы терең мағына мен тәрбиелік құндылықтарды жеткізеді.

6. Алдаркөсенің тапқырлығы

Алдаркөсе байлардың алдауларын байқап, оларды өз пайдасына тиімді ететін ерекше амалдар қолданады. Ол әділеттілік үшін күреседі, әділ шешімге жетуде тапқырлықты пайдаланады. Осындай қасиеттері балаларға үлгі боларлық.

7. Достықтың үлгісі

Қожанасыр мен Алдаркөсе ертегілерінде достық ұғымы ерекше еленеді. Олар өзара көмек көрсетіп, қиындықтарды бірге жеңеді. Бұл кейіпкерлер достықтың шынайы маңыздылығын, сенімділік пен адалдықты дәріптейді.

8. Қожанасыр мен есек
Қожанасырдың ең сенімді серігі – оның есегі. Бұл құнды қарындасымен базарда кездесіп, түрлі кедергілерге тап болады. 2. Оқиғалар балаларға шыдамдылық пен сабырлықтың бағалы қасиетін үйретеді, әрі күлкілі әрі тәрбиелік мәнге ие.
9. Алдаркөсенің ел арасындағы беделі
Алдаркөсе – халықтың сүйікті батырларының бірі, ол әділдік пен әшкереленудің символы. 2. Оқиғалары балаларға әрдайым қызықты әрі тәрбиелік мәнге толы мазмұн береді. 3. Ол әділ әрі тапқыр кейіпкер ретінде ел мәдениетінің ажырамас бөлігі.
10. Қожанасыр туралы аңыздар

Аңқау мен данышпан Қожанасыр кейбір аңыздарда аңқау болып көрінсе де, ақырында ерекше тапқырлығымен таң қалдырады. Бұл оның күлкі мен даналық арасындағы өрнегі. Күлкі мен даналық бірігуі Оның ертегілері күлкілі шешімдердің астарында терең мағынаны береді, балалар мен ересектерге шабыт көзі бола алады.

11. Алдаркөсе мен бай шал

Алдаркөсе ашкөз байды тапқырлықпен алдап, оның малын өз пайдасына иемденеді. Бұл оқиға әділдік пен айлакерліктің маңыздылығын көрсетеді. Байдың сырлары ашылып, өмірлік сабақ беріледі. Осылайша, Алдаркөсе әділдікті сақтап, әділетсіздікке қарсы тұрады.

12. Қожанасырдың ақыл-кеңестері

Қожанасырдың өмір сүрген уақыты 13 ғасырға жатады, бұл оның халық педагогикасы мен даналығының терең тарихи тамырлары бар екендігін дәлелдейді. Оның тапқырлығы сол дәуірден бастау алып, бүгінгі күнге дейін ұрпаққа ақыл мен тамаша мысал болып келеді.

13. Алдаркөсенің айласы

Алдаркөсе байлардың мал-мүлігін қадағалай отырып, хитрлік арқылы өз пайдасына шешеді. Оның әділдігі мен тапқырлығы халық ертегілерінде әділдіктің жеңісін білдіреді. Бұл қасиеттері ересектер мен балаларды таңдандырады.

14. Қожанасыр мен достық туралы

Уақыт өте келе Қожанасыр мен оның серігі арасындағы достық туралы оқиғалар кеңінен танылды. Олар бірге түрлі қиындықтарды жеңіп, достықтың маңыздылығын паш етті. Әр кезеңде олардың қарым-қатынастары халық арасында құрметпен есте сақталады.

15. Алдаркөсе халық ауыз әдебиетінде

Алдаркөсе ертегілері қазақ ауыз әдебиетінің бай қазынасы. Ол халықтың өмірін, әділдік пен тапқырлықты дәріптейді. Оның айтылған әңгімелері ұрпақтан-ұрпаққа көшіп, бүгінгі күнге дейін маңызы мен қызығушылығын жоғалтқан жоқ.

16. Қожанасырдың киімі мен түрі

Қазақ халық ертегілерінің қызықты кейіпкерлерінің бірі — Қожанасыр. Оның киімі мен сырт келбеті ақыл мен тапқырлықтың белгісі ретінде суреттеледі. Әдетте, Қожанасыр киімі қарапайым әрі нақты емес, бұл оның халық арасындағы ерекше табиғатын көрсетеді. Ол мақтаулы көйлек пен сәл шалбар киеді, басында шағын қалпақша болады. Оның түрі күлкілі әрі көрерменге еске саларлық, сондықтан балаларға тартымды әрі есте қаларлық образ қалыптастырады. Сондықтан да оның киімі тек сыртқы көрініс емес, кейіпкердің мінезі мен жан дүниесінің көрінісі ретінде маңызды орын алады.

17. Алдаркөсенің ерекше бас киімі

Алдаркөсенің басты өнері — тапқырлығы ғана емес, ол киіміне ерекше мән береді. Оның ұзын, ерекше қалпағы — бұл образдың ең басты белгісі. Бұл қалпақ оның ертегі кейіпкері ретінде бірден танылып, өзінің даралығын байқатады. Қалпақтың өзгермелі формасы мен түстері кейде оның әңгімелеріндегі түрленістер мен тапқырлықты білдіреді.

Сондай-ақ, Алдаркөсе әрқашан көңілді жүреді, бұл оның бас киімімен үйлесіп, сенімділік пен мейірімділігін білдіреді. Бұл ерекшелік балалардың оның образын оңай есте сақтап, оны қайталамаққа ұмтылатын шабыт көзіне айналдырады.

18. Қазіргі заман балаларына әсері

Балаларға арналған ертегілердің кейіпкерлері ретінде Қожанасыр мен Алдаркөсе оқиғалары танымал әрі тәрбиелік маңызы зор. 1. Олар балалардың қиялын оятып, шығармашылық ойлауға шабыт береді, себебі әр ертегіде ерекше жағдайлар мен шешімдер ұсынылады.

Сонымен бірге, әділдік пен достыққа шақыратын кейіпкерлер балаларды моральдік құндылықтарға баулиды, олардың мінез-құлқын қалыптастыруда әсерлі құрал болады.

Осыған байланысты, көптеген мектеп бағдарламаларында және оқулықтарда бұл ертегілер мен кейіпкерлердің оқиғалары оқу материалдары ретінде енгізіліп, тәрбиелік маңызға ие болып отыр.

19. Күлкідегі тәрбие мәні

Қожанасыр мен Алдаркөсе ертегілерінің күлкілі сюжеттері — балаларға дұрыс пен бұрысты айыруды үйретудің тың жолы.

"Дұрыс пен бұрысты ажырату" бөлімінде олардың оқиғалары арқылы балалар өз қателіктерін түсініп, оларды түзетуге шабыт алады. Бұл бала тәрбиесіндегі маңызды қадам.

Ал "Жақсылыққа тәрбиелеу" бөлімінде әр әңгімеде достық, көмектесу және мейірімділік секілді құндылықтар алдыңғы қатарда орын алады. Бұл ертегілер балаларға жақсылық жасауға, қоғамда өз орнын табуға үйретеді.

20. Ұлы кейіпкерлердің өшпес мұрасы

Қожанасыр мен Алдаркөсе қазақ халқының достық пен тапқырлықтың символына айналған ұлы кейіпкерлері болып табылады. Олардың оқиғалары бірнеше ұрпақтан бері ұрпаққа беріліп, әр жаңа балаға тағылым мен рухани азық болуда. Бұл қаһармандықтар мен олардың деңгейіндегі ерекше тапқырлық балалардың жүрегінде мәңгі сақталып, жақсы қасиеттердің туындауына себепкер болады. Осындай көзқараспен қарасақ, Қожанасыр мен Алдаркөсенің мұрасы мәңгілік, себебі олар тек ертегі кейіпкері емес, өмірлік сабақ және бастапқы мықты тұлғалардың үлгісі.

Дереккөздер

Исабеков Ж. Қазақ хрестоматиясы. Алматы, 2010.

Нұркенов С. Қазақ ертегілері: жинақ. Алматы, 2015.

Жұмабаев Ә. Қазақ ауыз әдебиеті тарихы. Алматы, 2008.

Досжан М. Қазақ фольклорының танымдық аспектілері. Астана, 2012.

Мұқаш Е. Қазақ халқының әдеби мұрасы. Қазіргі зерттеулер. Алматы, 2019.

Ибраев Б.Е. Қазақ ертегілері және олардың тәрбиелік мәні // Қазақ әдебиеті, 2018.

Серікбаев А.К. Қазақ халқының халық ауыз әдебиеті кейіпкерлері: Қоджансыр мен Алдаркөсе // Фольклор және этнография, 2020.

Тұрсынбеков Н.А. Балалар әдебиеті және ұлттық тәрбие // Астана: Білім баспасы, 2019.

Жұмабаев Т.Т. Қазақ мәдениеті және ертегі кейіпкерлері // Алматы: Рауан, 2017.