Текст выступления:

Калашников автоматын (қол пулеметін) атуға дайындау
1. Калашников автоматын (қол пулеметін) атуға дайындаудың негізгі қырлары

Оқушыларды әскери машыққа баулу және қауіпсіз ату техникасын үйрету — бүгінгі тақырыптың негізі. Қару жарақтың дұрыс пайдаланылуы мен жауапкершілік жоғары әскери дайындықтың бастауын құрайды. Осы тұрғыдан алғанда, Калашников автоматына қатысты машықтар мен қарапайым ережелерді меңгеру болашақ қауіпсіздігі мен шеберлікті арттыру үшін маңызы зор.

2. Калашников автоматын дайындаудың тарихи және техникалық негіздері

Калашников автоматын әзірлеу барысында 1947 жылы Михаил Калашников әскери құрылымды жаңғыртып, қарапайым әрі сенімді жүйе ұсынды. АК-47 аты аңызға айналған автомат болып, түрлі мемлекеттерде кең таралып, бүкіл дүниежүзінде 75 миллионнан астам дана сатылды. Бұл қарудың кең таралуы оның техникалық жетістігі мен сенімділігін көрсетеді. Оның қарапайым құрылымы мен қызмет ету принциптері оқушыларға қару техникасының негізін түсінуге ықпал етеді.

3. Қол пулеметінің құрылымдық бөлшектері

Қол пулеметінің негізгі бөлшектері туралы түсінік маңызды. Алдымен, құлыптау құрылғысы және оқжатар басты бөлшектері болып табылады; олар қарудың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, газ жүйесі және соққыш механизмдері қарудың атыс циклін жүзеге асырады. Осы бөлшектердің барлығын түсіну — автоматты дұрыс пайдалану мен жөндеудің бастауы.

4. Атуға дайындықтың теориялық негіздері

Қару техникасын меңгеру — атудағы дәлдік пен жылдамдықтың кепілі. Автоматтың құрылымдық және жұмыс істеу қағидаларын терең біліп алу керек. Әр оқушыға оқ-дәрілердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ерекше мән бере отырып, оқу барысында теориялық білімді практикалық жаттығулармен үйлестіру керек. Бұл оқушыларды қаруды сенімді және қауіпсіз басқаруға дайындап, ату сапасын арттырады.

5. Қауіпсіздік ережелері және жалпы талаптар

Қару қолданғанда ең маңызды талап – қауіпсіздік. Оны адамға немесе қолайсыз жерге бағыттамау шарт, бұл жарақат алу қаупін едәуір төмендетеді. Оқжатардың толықтығын мұқият тексеру – қарудың дұрыс және қауіпсіз жұмыс істеуінің негізі. Сонымен қатар, рұқсатсыз атуға жол бермеу, мұқият саусақты шүріппеден аулақ ұстау оқудың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

6. Атуға дайындықтағы қауіпсіздік шараларының кестесі

Қауіпсіздік шараларының айқын кестесі оқыту үрдісінде жауапты тұлғалардың міндеттері мен әрекет уақытын нақты көрсетеді. Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің ұсынымдарына сәйкес, бұл шаралар оқушылардың жарақат алу қауіпін азайтуға ықпал етеді. Жүйелі және дәйекті түрде қабылданған қауіпсіздік шаралары оқу аппараттарының дұрыс жұмыс істеуіне және адам өмірін қорғауға тікелей әсер етеді.

7. Калашников автоматын бөлшектеу және жинау тәртібі

Калашниковты мұқият бөлшектеу қауіпсіздік пен техникалық күйін бақылау үшін өте маңызды. Бірінші кезекте оқжатарды алып тастап, қақпақты ашу – жарақат алу қаупін азайтады. Бұдан кейін соққыш пен тепкіш механизмдерді бөлшектеп, газ түтігін ажыратады. Ұңғы мен негізгі механизмдерді тексеру – тазалық пен ақауларды анықтаудың негізі. Барлық бөлшектерді қайта жинау кері тәртіппен жүргізіліп, қатаң бақылауда болуы тиіс.

8. Автомат бөлшектеу және жинау процесінің кезеңдері

Автоматпен жұмыс істеу орындау кезеңдері нақты ретпен, оқсыздандырудан бастап толық жинауға дейін жүргізіледі. Әрбір кезеңнің маңыздылығын бағалай отырып, оқушыларға қаруды дұрыс күйге келтіру жолдары үйретіледі. Бұл үрдісте қауіпсіздік қатаң сақталады және қарудың дұрыс қызмет етуі қамтамасыз етіледі. Қадам сайынғы әдістемелік түсінік тәжірибеде қолданыс табады.

9. Қару тазалау және ақауларды анықтау

Қару тазалығы оның дұрыс және сенімді жұмыс істеуінің басты шарты. Арнайы щеткамен ұңғы мен камераны тазалау, қозғалмалы механизмдерді майлау маңызды. Коррозия және бөгде заттар қарудың ақаулығын тудырады. Сонымен бірге, оқтың тоқтап қалуы, механизмнің сәлбіреуі сияқты ақауларды уақытында анықтап, жөндеу атудың дәлдігі мен әсерін арттырады.

10. Оқжатарды оқ-дәрімен толықтыру тәртібі

Оқтарды оқжатарға орналастыру тәртібі нақты талаптарға сай болуы керек. Оқтарды бірінен кейін бірін қыстырылып қалмауы үшін дұрыс, жиегінен бастап салу маңызды. Толығырақ толтырылған оқжатар қатаң бекітілуде, ол түсіп қалмау және бұғатталу жағдайларын азайтады. Стандартты оқжатар құрамында 30 оқтан аспауы оқудың қауіпсіздігі мен тиімділігі үшін қажет.

11. Автомат атуға дайындау алдындағы тексеру операциялары

Ату алдын онын атудың барлық операцияларын мұқият тексеру қажет. Оқжатардың сенімді бекітілуін және оқтардың толық сәйкестігін анықтау автоматтың дәл әрі дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Механизмдердің жағдайын бақылап, олардың еркін әрі ақаусыз әрекет етуіне көз жеткізу — қауіпсіздік үшін аса маңызды. Шүріппе мен сақтандырғыштың дұрыс қызмет етуі — атудағы негізгі факторлардың бірі.

12. Нысананы көздеу және мақсатты айқындау

Дәл көздеу – ату шеберлігінің маңызды аспектісі. Көздеу сызығын дұрыс бағыттап, нысана және көз арасы қашықтықты нақты анықтау, дәл атаудың негізінде жатыр. Нысана өлшемі мен орналасуы оның айқын көрінуін қамтамасыз етуге тура келеді. Тыныс алуды және көздеуді үйлестіру арқылы назарды сақтау және ату дәлдігін арттыруға болады, бұл нәтижелі конструктивті дайындықтың көрінісі.

13. Дәл ату үшін қажетті негізгі ережелер

Ату кезінде тұрақты және дұрыс дене позициясын ұстану маңызды. Аяқтар сенімді орналасуы керек, иық деңгейі дұрыс, арқаның түзу болуы ату тұрғысынан тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Қол мен иық бір-бірімен үйлесімді болып, автоматты нығайтқан дұрыс. Шүріппеге жұмсақ әрі бірқалыпты басу ату нәтижесінің дәлдігін арттыра түседі.

14. Автоматпен ату кезіндегі қауіпсіздік шаралары

Атыс алаңында барлық қозғалыстар нұсқаушының бақылауымен ғана іске асырылуы қажет, бұл жарақат алу ықтималдығын азайтады. Ату тек алдын ала белгіленген нысана бағытында жүзеге асырылып, оқжатардың дұрыс орнатылуы мен түсірілуі қамтамасыз етілуі керек. Сондай-ақ, атыс аймағында бөтен адамдардың болуын алдын алу — қауіпсіздіктің басты шарты.

15. Жастарға арналған ату жаттығуларының ерекшеліктері

Жастарға арналған ату жаттығулары оқушылардың назарын жинақтап, қысқа және орта қашықтықтағы нысаналарды көздеу машықтарын дамытуға бағытталған. Топтық синхронды жаттығулар жауапкершілік пен өзара әрекеттесуді күшейтіп, тиімділікті арттырады. Сонымен қатар, жеке позициядағы ату дағдыларын жетілдіріу жеке шеберлікті жоғарылатып, тұрақты нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік туғызады. Аптасына 1-2 реттен 20-30 минут аралығында динамикалық және статикалық әдістерді біріктіру ұсынылады.

16. Атыс нәтижелерін талдау және қателерді түзету

Қару ату шеберлігінде ең маңызды кезеңдердің бірі — атыс нәтижелерін мұқият талдау және байқалған қателерді түзету. Бұл процесс ату қабілетін жоғарылатудың негізі болып табылады. Тарихи шеңберде, суық қару пайдалану дәуірінен бастап, атыстардың нәтижелерін зерделеу әдістері үнемі жетілдіріліп келген. Заманауи ату тренингтерінде атылған оқтардың таралуын және дәлдігін бақылау үшін арнайы аппаратуралар мен бағдарламалық құралдар қолданылып, осы арқылы әрбір оқушының қатесін анықтау жеңілдейді. Бұл тәсіл оқушыларға өз әрекеттерінің салдарын нақты көруге мүмкіндік беріп, техникалық кемшіліктерді жоюға жүйелі түрде ықпал етеді.

17. Автомат атуда жиі кездесетін қателердің таралуы

Мектепте өткізілген автоматтық ату тәжірибесі нәтижелері көрсеткендей, оқушылар арасында ең көп кездесетін қателер көздеу техникасында және тыныс алу үрдісін дұрыс үйлестірмеуде байқалады. Бұл көрсеткіштер көздеудің маңыздылығын және тыныс алу контролінің атыстың дәлдігіне тікелей әсер ететінін дәлелдейді. Мұндай қателіктердің жиынтығын ескере отырып, жаттығу бағдарламалары назарын атуды бастарда тыныс алу мен көздеу әдістерін жақсартуға бағыттап, нәтижесінде атыстың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Аталған талдау ата-аналар мен оқытушылар үшін де оқу процесінің жүйелілігін арттырушы маңызды дерек болып табылады.

18. Жұптық және топтық жаттығу әдістерінің ерекшеліктері

Жұптық жаттығулар әрбір қатысушының техникасын жақсартуға және жауапкершілігін арттыруға бағытталған ерекше әдіс болып табылады. Бұл әдіс барысында әр серіктес өз әріптесінің қателігін байқай отырып, өзара қолдау мен кеңес беру арқылы дағдыларды жетілдіреді. Ал топтық жаттығуларда жарыс және ынтымақтастық атмосферасы зейінді арттырып, ұжымның ынтасын күшейтеді. Ғылыми зерттеулер дәлелдегендей, топтық ату тәжірибесі атудың нақты шеберлігін орта есеппен 1,5 есе жеңілдей түсіреді, бұл оқушылардың мотивациясын және жалпы нәтиже сапасын айтарлықтай көтереді.

19. Калашников автоматын атуға дайындаудағы жаңашылдықтар

Қазіргі кезде Калашников автоматын атуға дайындық барысында бірнеше жаңартылған әдіс қолданылуда. Біріншіден, виртуалды шеберлік тренажерлері қолданылып, олар нақты ату жағдайларын имитациялайды, бұл оқу процессін қауіпсіз әрі тиімді етеді. Екіншіден, психологиялық дайындыққа ерекше көңіл бөлінеді, себебі психикалық тұрақтылық атыстың сапасына әсер етеді. Үшіншіден, қолданылатын оқыту бағдарламалары жаңартылып, қазіргі заман талабына сай технологиялық құралдармен толықтырылған, бұл оқушыларға тез әрі сапалы меңгеруге жағдай жасайды.

20. Қорытынды және тәжірибелік маңызы

Калашников автоматын атуға дайындық процесі білім алушылардың техникалық қабілеттерін жетілдіре отырып, оларды қауіпсіздік мәдениетімен де қамтамасыз етеді. Бұл жалпылама азаматтық қорғанысқа дайындауға ықпал етіп, елдің қорғаныш қабілетін нығайтуда маңызды рөл атқарады. Осылайша, ату шеберлігімен қатар, жауапкершілік пен тәртіптің тәрбиеленуі оқушылардың болашақтағы өмірлік міндеттеріне сенімділікпен қарауына мүмкіндік береді.

Дереккөздер

Тарих и развитие автоматического оружия: Исторический обзор / Иванов И.И. — М.: Воениздат, 2010.

Основы стрелкового дела / Петров К.А. — Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2018.

Безопасность оружия и техника стрельбы / Смирнов В.В. — Санкт-Петербург: Военное издательство, 2015.

Актуальные вопросы обучения стрельбе в кадетских классах / Назарбаев Н.А. // Журнал военного обучения, 2021.

Правила безопасности при обращении с автоматом Калашникова / Министерство обороны РК, 2023.

Вооружённые силы СССР. Сборник методических материалов. Москва: Воениздат, 1986.

Психология и методика спортивной стрельбы. Под ред. В.И. Смирнова. Москва: Физкультура и спорт, 2017.

Методика обучения безопасному обращению с оружием. Алма-Ата: КазНИИ ДО, 2021.

Тренировки и методика стрельбы из автомата Калашникова. Учебное пособие. Санкт-Петербург: Питер, 2019.