Текст выступления:

Ұлтаралық және дінаралық келісім
1. Ұлтаралық және дінаралық келісім: негізгі ұғымдар мен маңызы

Қазақстанның қоғамы – ежелден ұлтаралық және дінаралық келісім негізінде өркендеген ерекше орта. Бұл келісімдер тек қана әлеуметтік тұрақтылықтың кепілі емес, сонымен қатар елдің дамуының басты факторы болып табылады. Ұлтаралық және дінаралық келісімдер арқылы Қазақстан әр түрлі этностар мен дін өкілдерінің бейбіт қатар өмір сүруі, мәдениеттер мен салт-саналардың бір-бірімен үйлесімді дамуы қамтамасыз етіледі. Бұл – біздің ортақ болашағымыздың мызғымас негізі.

2. Көпұлтты және көпдінді Қазақстан

Қазақстан – 130-дан астам ұлт өкілдері мен 18-ге жуық діннің ұстанушыларының үйі. Еліміздегі этникалық әртүрлілік қазақ тілін, мәдени мұралар мен дәстүрлерді, сонымен бірге діни сенімдердің сан алуандығын байыта түседі. Бұл көптұлды этносоциум Қазақстанның берік бірлігінің, ынтымағының белгісі болып табылады. Мұндай құрамдас құрылым мемлекеттің көпжағынды дамуына септігін тигізеді және халықаралық бейбітшілік идеалдарына үн қосады.

3. Ұлтаралық келісімнің маңызы

Ұлтаралық келісім қоғамдағы этностардың тең құқықтары мен бір-біріне деген құрметті қамтамасыз етеді. Осы арқылы әртүрлі ұлттар өз мәдениетін еркін сақтап, дамытуға мүмкіндік алады. Сонымен қатар, ұлтаралық келісім ортақ құндылықтарға сүйеніп, ұлттық бірегейліктің нығаюына негіз болады. Бұл келісім Қазақстандағы қауіпсіздік пен тұрақты дамудың басты кепілі ретінде қалыптасқан. Елдің этностары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен өзара түсіністік қоғамның ұлтаралық татулығын арттырады.

4. Дінаралық келісімнің маңызы

Әртүрлі дін өкілдері арасындағы дінаралық келісім өзара түсіністік пен төзімділікті күшейтеді. Бұл сенім иелері арасында ашық әрі сенімді диалог орнатып, өркениетті қоғамның белгілерін көрсетеді. Ең бастысы, дінаралық келісім діни сенімдерге құрмет көрсету мен әртүрлілікті қабылдауға негізделген, қоғамдағы тұрақтылықты жарқын түрде қалыптастырады. Сонымен қатар, келісім қақтығыстар мен араздықтардың алдын алу үшін маңызды құрал болып табылады, бұл еліміздің тыныштығы мен бірлігін сақтауға мүмкіндік береді.

5. Қазақстанның басты этностық топтары

Қазақстан халқының негізгі этностық топтары арасында қазақтар басымдыққа ие, сондай-ақ орыстар, ұйғырлар, татарлар, өзбек және басқа да ұлттар бар. Әрбір этностың өзіндік тарихи, мәдени ерекшеліктері сақталған. Мысалы, қазақтар өздерінің бай дала мәдениетімен танымал, ал орыстар өздерінің әдебиеті мен өнерінде айрықша үлес қосқан. Бұл этностық топтардың бірлікте өмір сүруі Қазақстанның мәдени ғажайыптарының бірі болып табылады.

6. Қазақстандағы негізгі діни бағыттар

Қазақстанда ислам мен христиандық ең негізгі діни ағымдар саналады. Сонымен бірге, буддизм, иудаизм және басқа да дәстүрлі және жаңа діни бірлестіктер де қоғамда үйлесіммен өмір сүріп келеді. Әрбір діни бағыт өз мәдени-рухани құндылықтарын сақтап, дамыта отырып, жалпы қоғамның дамуына үлес қосады. Мұндай көпқырлы діни ландшафт елдің ашықтық пен төзімділік негізін көрсетеді.

7. Қазақстан этностық құрамы (2021 жылғы дерек)

Қазақстан халқының көптүрлілігі елдің мәдени және әлеуметтік өмірін байытады. Мұнда қазақтар саны басым, алайда орыстар, өзбек, ұйғыр және тағы басқа этностар да үлкен ықпалға ие. Бұл көпэтностық құрылым елдегі әртүрлі мәдениеттер мен тілдердің байлығын арттырады және толеранттықтың жоғары деңгейін көрсетеді. Қазақстан Статистика агенттігінің 2021 жылғы деректеріне сүйенсек, елдегі этносаралық татулық пен ынтымақтастық басты құндылықтардың бірі болып табылады.

8. Діни конфессиялардың үлестері Қазақстанда

Қазақстандағы негізгі діни конфессиялар арасында ислам мен христиандық ең көп таралған. Ислам – халықтың шамамен 70%-ын құрап, ұлттың рухани өмірінің негізі болып келеді. Христиандық конфессиялар, соның ішінде православ шіркеуі, елдегі діни өмірдің тағы бір маңызды құрамдасы. Сонымен қатар, буддизм, иудаизм және басқа да діни қауымдар мемлекеттегі әлеуметтік келісім мен ұлтаралық татулықтың нақ көрсеткіші. ҚР Статистика агенттігінің мәліметтері діндер арасындағы ынтымақтастық пен өзара құрметтің маңыздылығын айқындап отыр.

9. Қазақстандағы этносаралық қатынастар тарихы

Қазақстанның этносаралық қатынастар тарихы бай және күрделі. Кеңес дәуірінде ұлттар арасы бірлікке шақырылған, сөйтіп қоғамда өзара түсіністік пен татулықты тұғырлады. Тәуелсіздік алғаннан кейін бұл процесс жаңа мазмұн мен бағыт алды. Мемлекет тәуелсіздік жылдарында ұлтаралық діалог пен бірлікті нығайтуға зор көңіл бөлді. Осы тарихи сабақтастық Қазақстандағы этносаралық татулықты сақтау мен көкейкесті мәселелерді шешудегі табандылық көрсетеді.

10. Қазақстан халқы Ассамблеясының қызметі

1995 жылдан бері Қазақстан халқы Ассамблеясы еліміздегі ұлтаралық келісімді нығайтуға бағытталған маңызды институт ретінде қызмет етеді. Ол этностардың тілі мен мәдениетін сақтауға, дамытуға қолдау көрсетеді. Ассамблея этномәдени бірлестіктердің өзара жұмысын үйлестіре отырып, халықтар арасындағы татулықты, достықты одан әрі күшейтеді. Бұл ұйымның жұмысы Қазақстанның көпэтносты қоғамындағы бейбітшілік пен келісімнің символына айналды.

11. Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі

Нұр-Сұлтанда 2003 жылдан бері өтетін әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезіне 40-тан астам елдің дін өкілдері қатысады. Бұл форум түрлі діндердің арасында түсіністік пен ынтымақтастықты арттыруға бағытталған ашық диалог алаңы болып табылады. Дін көшбасшылары съезд барысында бейбітшілік пен татулықты қолдаудың жаңа жолдарын талқылайды және бұл халықаралық деңгейде діндер арасындағы келісімнің үлгісі ретінде мойындалады.

12. Қазақстанның заңнамасындағы келісім қағидаттары

Қазақстан Конституциясы мен діни қызмет туралы заңдар азаматтардың тең құқығын, сонымен қатар қоғамдық татулықты сақтау мен нығайтуға мүмкіндік береді. Бұл құқықтық базалар ұлтаралық және дінаралық келісімді шабыттандыратын маңызды қадамдар болып саналады. Заңнамалық тұрғыдан жылдар бойы қабылданған нормалар қоғамда бірлік пен тұрақтылықты сақтауға бағытталған құқықтық жүйенің негізін құрайды.

13. Мәдениет пен дәстүрлердің қоғамды біріктірудегі маңызы

Мәдениет пен дәстүрлер ұлттарды біріктіруде маңызы зор. Олар қоғамның тарихи жадысы мен ұлттық бірегейліктің негізі болып табылады. Мәдени құндылықтар арқылы ұрпақтар сабақтастығы сақталады, дәстүрлер өзара түсіністік пен сыйластықты күшейтеді. Сонымен қатар, мәдени іс-шаралар мен салт-дәстүрлер көпұлтты қоғамда татулық пен ынтымақтастықты қалыптастырады. Бұл қазақ қоғамының рухани тұтастығының алтын көпірі болып табылады.

14. Дінаралық диалог және бірлестіктердің рөлі

Дінаралық кеңестер тұрақты кездесулер арқылы әр түрлі сенім иелері арасындағы өзара түсіністікті арттырады. Олар діни сенімдерді құрметтеуді насихаттап, қоғамда бейбітшілік пен келісімнің негізін қалайды. «Бейбітшілік пен келісім» форумдары ашық диалог алаңдарын қалыптастырып, дін өкілдері арасындағы сенімді нығайтады. Медиация орталықтары тараптар арасындағы дау-жанжалдарды жүйелі түрде шешуге көмектеседі, осылайша діни қауымдастықтар арасындағы татулық пен ынтымақтастықты сақтайды.

15. Жастар саясаты және келісімге баулу

Қазақстанның көпұлтты мектептері мен колледждерінде жастарға төзімділік пен достық құндылықтары үйретіледі, бұл еліміздің болашағының татулығын қамтамасыз етеді. Этно-фестивальдер мәдениеттерді танып-білуге және өзара түсіністікті дамытуға ерекше мүмкіндік береді. Толеранттылық сабақтары жастарды бір-біріне құрметпен қарауға баулиды, әртүрлілікті қабылдауға және түсінуге шабыттандырады. Сонымен бірге, жастар ұйымдары келісім мен татулықты насихаттау арқылы қоғамның мәдени және дінаралық бірлігін нығайтуға ұйытқы болады.

16. Дінаралық татулықты бағалау – әлеуметтік зерттеу

Қазіргі таңда елімізде дінаралық татулықтың маңызы ерекше. Қазақстандық әлеуметтік зерттеу орталығының соңғы зерттеулері көрсеткендей, қоғамда дін өкілдері арасындағы қарым-қатынастың кең түрде қабылдануы байқалады. Бұл зерттеу азаматтардың көпшілігінің бір-біріне деген сенім мен құрметтің жоғары деңгейін аңғартты. Ұлт пен дін бірлігінің, әсіресе түрлі конфессия өкілдерінің арасында тұрақты келісімнің болуы Қазақстанның әлеуметтік қауіпсіздігінің негізі болып табылады. Бұл татулық мемлекеттің біртұтастығын және бейбітшілік ахуалын сақтауда маңызды рөл атқарады.

17. Келісімді қолдайтын мемлекеттік бағдарламалар

Ұлтаралық және дінаралық келісімге қолдау көрсететін мемлекеттік бағдарламалардың бірі – «Рухани жаңғыру». Бұл бағдарлама жастарды патриоттық рухта тәрбиелеуді, олардың толеранттылыққа және өз ұлтының мәдениеті мен дәстүріне сүйіспеншілігін арттыруды мақсат етеді. Сонымен қатар, «Қазақстан-2050» стратегиясы мен ұлттық бірлік доктринасы еліміздегі әртүрлі этностар мен дін өкілдерінің ынтымақтастығын нығайтып, бейбітшілік пен тұрақтылықтың негізгі іргетасын қалайды. Осы бағдарламалар жастар арасында келісімнің әрі қарай беріктігін қамтамасыз етуде шешуші орынға ие.

18. Ұлтаралық және дінаралық дау-жанжалдардың алдын алу тетіктері

Елімізде ұлтаралық және дінаралық дау-жанжалдардың алдын алуға бағытталған жүйелі шаралар қабылдануда. Бұл тиімді коммуникация каналдарын құру арқылы түрлі этнос мүшелері арасындағы түсініспеушілікті төмендету, құқықтық негізделген мораторийлер және конфессияаралық диалогтардың дамытылуын көздейді. Әлеуметтік желілер мен медиа ресурстарды дұрыс пайдалану да әлеуметтік шиеленістердің алдын алуда маңызды құрал болып табылады. Сонымен қатар, білім беру саласында татулық пен өзара құрметті тәрбиелеуге ерекше көңіл бөлінеді. Барлық бұл әдістер бірлесе отырып, елдегі тұрақтылықтың нығаюына және жанжалдардың алдын алуына негіз болады.

19. Қазақстанның халықаралық ынтымақтастығы

Қазақстан халықаралық аренада өзара түсіністік пен ынтымақтастықты дамытудың белсенді қатысушысы ретінде танылған. Ел бірнеше халықаралық ұйымдардың мүшесі болып, ұлтаралық және дінаралық келісімді қолдайды. Қазақстанның көпвекторлы сыртқы саясаты әртүрлі мәдениеттер мен діндер арасында көпір болуға бағытталған. Сондай-ақ, еліміз БҰҰ-ның бейбітшілік пен қауіпсіздік пендіру бастамаларын қолдап, халықаралық конфессиялық диалогқа қатысады. Бұл қадамдар Қазақстанның бейбітшілік пен тұрақтылық сақтаудағы жаһандық жауапкершілігін көрсетеді.

20. Ұлтаралық және дінаралық келісімнің маңызы мен болашағы

Ұлтаралық және дінаралық келісім қазіргі Қазақстанның дамуы мен тұрақтылығында шешуші фактор болып табылады. Бұл құндылықтардың жастарға үлгі болу арқылы беріліп, мәдени және діни бірліктің артуы елдің гүлденуіне септігін тигізеді. Әлемдік үрдістер мен ішкі әлеуметтік қажеттіліктерге сәйкес, келісімді нығайту бағытындағы жұмыс әрі қарай жалғасуы тиіс. Мәдениеттер мен діндер арасындағы татулық бір төңіректе өмір сүрудің маңызды аспектісі бола отырып, Қазақстанның болашақта тұрақты және бейбіт мемлекетті дамыту жолындағы негізі ретінде қызмет етеді.

Дереккөздер

Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы, 1995.

Қазақстан Статистика агенттігінің ресми деректері, 2021.

Айтжанов М.А. Қазақстан халқы Ассамблеясының рөлі мен маңызы. – Нұр-Сұлтан: 2019.

Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі туралы материалдар жинағы. – Нұр-Сұлтан, 2020.

Дінаралық келісім және олардың қоғамдағы орны. – Алматы, 2018.

Қазақстандық әлеуметтік зерттеу орталығы. Дінаралық татулықты бағалау – әлеуметтік зерттеу, 2023.

«Рухани жаңғыру» бағдарламасы: жастар тәрбиесіне арналған ресми құжат, 2017.

«Қазақстан-2050» стратегиясы және ұлттық бірлік доктринасы, ҚР Үкіметінің ресми сайты.

Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты және халықаралық ынтымақтастық, 2022.

Ұлтаралық және дінаралық келісімнің мемлекеттік бағдарламалары, ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, 2021.