Текст выступления:

Таңғажайып ертегілер
1. Таңғажайып ертегілер әлеміне саяхат

Бүгін біз сиқыр, батылдық пен достыққа толы ертегілердің әлеміне саяхат жасаймыз. Ертегі әлемі – ол әртүрлі елдердің мәдени байлығы мен рухани құндылықтарының айнасы. Ертегілер әлемінде біз ұшатын кілемдер мен сиқырлы таяқшалар сияқты ғажайып нәрселерді кездестіреміз, сондай-ақ батырлардың ерлігі мен достықтың құндылығын үйренеміз.

2. Ертегілердің бай тарихы

Ертегілер адамзат тарихында ежелден бар, олар әр халықтың мәдениетін, тілін және құндылықтарын сақтап, ұрпақтан ұрпаққа жеткізеді. Мысалы, қазақ ертегілері ғасырлар бойы ауызша өтіп, халықтың өмір сүру тәжірибесін, мәртебелі қағидаларын балаларға жеткізетін құнды мұра болып табылады. Олар арқылы жастар адамгершілік және табиғатты құрметтеу ұғымдарын алады.

3. Таңғажайып ертегілердің ерекшеліктері

Ғажайып оқиғалар әлемі өте қызықты және ерекше. Ертегілерде ұшатын кілем немесе сиқырлы таяқша сияқты мүмкін емес заттар кездеседі. Әр кейіпкердің ерекше қасиеттері мен оқиғалары бізді таңғалдырады.

Бұл ертегілерде сиқыр мен шындық шебер үйлеседі, олар балалардың қиялын оятып, олардың әлемге кең көзқараспен қарауына ықпал етеді. Бұл үйлесім балаларға өмірдің оғаш және қызықты жақтарын ашу үшін ерекше мүмкіндік береді.

4. Ертегілердің сиқырлы кейіпкерлері

Қызықты ертегі кейіпкерлері туралы әңгімелер балалардың ойлауын дамытады. Мысалы, бір ертегідегі сиқырлы ханшайымдар мен батырлар әртүрлі қасиеттерімен ерекшеленеді. Олардың ерлігі мен достыққа деген адалдығы оқиғалардың негізгі темалары болып табылады.

Осындай ерекше кейіпкерлер балаларға моральдық және рухани құндылықтар туралы түсінік береді.

5. Тағы да ерекше кейіпкерлер

Арыстан кейде ертегілерде сөйлейді, оның батырға беретін даусы салмақты кеңестердің қайнар көзі болады. Бұл арыстан – күш пен батылдықтың символы, ертегі әлеміндегі қорғаныш боп табылады.

Қоян шапшаң әрі икемді болса, түлкі – айлакерлік пен тапқырлықтың үлгісі. Олардың кейіпкерлер арасындағы қатынастар оқиғаның дамуына әсер етіп, кейде қызықты сәттерді күшейтеді.

6. Ертегілердегі сиқырлы заттар

Қиял әлемін байытатын сиқырлы заттардың ертегілердегі орны ерекше. Мысалы, ұшатын кілем еркіндік пен шексіздіктің символы, ал сиқырлы таяқша үлкен күштің белгісі.

Бұл заттар ертегінің атмосферасын сиқырлы етеді және балалардың қиялын оятып, олардың шығармашылық қабілеттерін дамытады.

7. Жақсылық пен жамандықтың мәңгілік күресі

Бірінші кезекте, жақсылық әрқашан жамандыққа қарсы тұрады және бұл күрес ертегілердің басты темасы болып табылады. Батырлар ақыл мен батылдықтың көмегімен қиындықтарды жеңіп, достарынан қолдау алады.

Екінші, зұлымдық билік пен үстемдікке ұмтылады, бірақ әділет пен мейірімдіктің күші оны жеңады. Әр ертегі әділдік пен ұлық іс-әрекетті жеткізіп, баланың өсіп-өнуіне ықпал етеді.

8. Қазақ халық ертегілерінің айрықшылығы

Қазақ ертегілері ерекше дәстүр мен құндылықтарға толы. Мысалы, олардың батырлары табиғатпен үйлесімді өмір сүреді және олардың ерліктері рухани мағынаға ие.

Қазақ ертегілерінде жануарлар мен табиғат құбылыстары кейіпкер ретінде көрінетінін көреміз, бұл халықтың табиғатқа деген ерекше құрметін көрсетеді.

9. Ер Төстік ертегісіндегі шытырман оқиғалар

Ер Төстік ертегісі – ерекше батыр туралы. Ол туғаннан ерекше қасиеттерге ие, күрделі тапсырмаларды абыроймен орындап шытырман саяхаттарға аттанады.

Оның досы Шалқұйрық, Таусоғар және Көлтауысар үнемі көмекке келеді. Бұл ертегі достық пен жауапкершіліктің маңыздылығын баласына көрсетеді.

10. «Керқұла атты Кендебай» ертегісіндегі ғажайып әлем

Бұл ертегі сиқырлы және жұмбақтарға толы. Кендебайдың керқұла атты тұлпары оның сенімді серігі болып табылады, олар бірге түрлі қиындықтарды жеңеді.

Оқиғалар балаларға батылдық, табандылық және достықтың құндылығын ашады.

11. Әлем халықтарының таңғажайып ертегілері

Әлем мәдениеттерінде ерекше ертегілер көп. Мысалы, Еуропадағы «Ұйқыдағы ару» сиқыр мен махаббатты дәріптеп, ұрпақтан ұрпаққа жеткен классикалық ертегі.

Араб елдеріндегі «Алладиннің ғажайып шамы» мен Германиядағы «Кішкентай Қызыл Телпек» секілді ертегілер балаларды тәрбиелеп, олардың дүниетанымын кеңейтеді.

12. Ертегіде жиі кездесетін сиқырлы сөздер

Ертегілерде «Сим-салабим» сөзі сиқырлы заттарға ерекше күш беріп, ойын мен көңіл-күйді көтереді. Бұл сөз балалардың жадына сіңіп, олардың шығармашылығын оятады.

«Абра-кадабра» және «Қа-ша-ма» сияқты сөздер сиқырдың басталуын білдіреді, оқиғаны қызықтырып, ерекше атмосфера туғызады.

13. Қиялды қалай дамытады таңғажайып ертегілер?

Таңғажайып ертегілер қиялды дамытады, себебі олар шындық пен қиялдың үйлесімін көрсетеді. Балалар ертегілер арқылы жаңа әлемдерді елестетіп, шығармашылық қабілеттерін жетілдіреді.

Мысалы, ұшатын кілем немесе сиқырлы таяқша туралы оқиғалар бала сана-сезіміне кеңістік пен еркіндік ұялатуға көмектеседі.

14. Достық пен бірлік туралы үлгілер

Ертегілер достық пен бірліктің маңыздылығын көрсетеді. Олар қиыншылықта бірге болуды, қолдау көрсетуді және ортақ мақсатқа жетуді насихаттайды.

Татуласу мен бірігу арқылы қандай да бір қиындықтарды жеңудің үлгісі балаларға өзара сыйластық пен құрметті үйретеді.

15. Қауіпті сәттер мен батырдың ерлігі

Кей ертегілерде батырлар айдаһарлар мен сиқыршылар сияқты қауіпті дұшпандарға қарсы күреседі. Олар қорықпай, батылдығы мен қайсарлығын көрсете отырып, қиындықтарды жеңеді.

Бұл ерлік оқиғалары балаларға батылдық пен сабырлылықтың маңызын түсіндіреді. Батырлар қиын кезде сенім мен мейірімділікті ұмытпайды.

16. Ертегіде берілетін өмірлік сабақтар

Ертегілер балаларға тек көңілді уақыт өткізу үшін ғана емес, сонымен қатар маңызды өмірлік сабақтарды үйрету үшін арналған. Мысалы, кейбір ертегілер достық пен адалдықтың құндылығын ашады, ал басқалары еңбек пен сабырлылықтың маңыздылығын көрсетеді. Осындай әңгімелер балалардың мінез-құлқын қалыптастыруда, дұрыс және бұрыс туралы түсініктерін кеңейтуге көмектеседі. Олар арқылы баланың ой-өрісі дамып, өмірлік қиындықтарды жеңуге дайын болады.

17. Күлкі мен қызыққа толы кейіпкерлер

Айлакер түлкі өзінің тапқырлығы мен іске асырылатын амалдарымен ертегілердің бір бөлшегіне айналған. Ол қиындықтарды шешуде батырларға көмектесу арқылы күлкі мен қызықты сәттерді қосады. Бұл кейіпкердің қызықты әрекеттері балаларды ойлауға, тапқыр болуға ынталандырады.

Қоян болса, шапшаңдығымен, ақылдылығымен ерекшеленеді. Ол ертегіде әр түрлі жайлы жағдайларды тудырып, күлкі мен көңілділік сыйлайды. Қоянның қозғалысы мен әрекеті балалардың белсенділігі мен жылдам ойлау қабілетін үлгі етеді.

18. Әр бала өз ертегісін ойлап таба алады

Балалардың шығармашылық қабілетін дамытуда ертегілердің маңызы зор. Әр бала өз қиялын пайдаланып, ерекше оқиғаларды және кейіпкерлерді ойлап таба алады. Бұл процесс олардың сөздік қорын байытып, сөйлеу дағдыларын жетілдіруге септігін тигізеді.

Сондай-ақ, өз ертегісін жасау – баланың эмоциялық әлемін, армандары мен қорқыныштарын білдіруге көмектеседі. Балалар өз ертегілерінде өздерін білдіріп, өз ойларын еркін түрде жеткізе алады.

19. Ертегілер елінде қызықты оқиғалар таусылмайды

Қиял әлемінің шексіздігі балалардың көңілін аша түседі. Әр жаңа ертегі сиқыр мен таңғажайыптарға толы, бұл оқиғалар балаларды жаңа кейіпкерлермен және жаңа әлемдермен таныстырады. Осындай ертегілер баланың жан дүниесін баурап алады, олардың фантазиясын дамытады.

Сонымен қатар, ертегілер балаларға армандауға мүмкіндік береді. Олар өз армандарына қанат бітіріп, ерекше әлемнің бір бөлігіне айналады. Бұл балалардың көңіл-күйін көтеріп, оларды үміттендіреді.

20. Таңғажайып ертегілер әлемінің маңызы

Таңғажайып ертегілер балалардың қиялын шексіз кеңейтеді, оларда батылдық пен ізгілікті үйретеді. Бұл әңгімелер өмірлік маңызды сабақтарды өз бойына сіңіре отырып, әр оқырманға қуаныш пен ынталандыру сыйлайды. Сонымен қатар, ертегілер балаға әлемді түсінуге және өз орны мен рөлін табуға көмектеседі.

Дереккөздер

Нұрғали Қ. Қазақ халық ертегілері: тарихы мен маңызы. Алматы: Қазақ университеті, 2015.

Петрова И.В. Мировые сказки и их влияние на детскую литературу. Москва: Наука, 2018.

Сейітова Д.Т. Ерлік пен достық тақырыбы қазақ ауыз әдебиетінде. Астана: Ұлттық кітапхана, 2020.

Иванов А.А. Сказочные символы и их роль в воспитании детей. Санкт-Петербург, 2017.

Нұрғалиева Г.С. Ертегі мен оның балалар тәрбиесіндегі орны // Қазақ тіліндегі білім. 2017.

Қаныбекұлы А.Б. Қазақ ертегілерінің мәдени маңызы. Алматы, 2019.

Иманғалиева Ш.К. Балалардың шығармашылығын дамытуда ертегілердің ролі. Педагогика журналы, 2021.

Исабекова Г.Қ. Ертегілер мен олардың балалар психологиясына әсері. 2020.

Дәулетбекова А.М. Ертегілердің тәрбиелік ықпалы. Білім және тәрбиелеу, 2018.