Текст выступления:

Ерлік ұмытылмайды
1. Ерлік ұмытылмайды: Сабақтың басты ойы мен қызықты тұстары

Ерлік – бұл тек батылдықтың ғана емес, Отанға деген шексіз махаббаттың ең биік көрінісі. Бұл қасиет ғасырлар бойы қазақтың жүрегінде сақталып, ұрпақтан ұрпаққа үлгі болып жетті. Бүгінгі дәрісімізде ерлік туралы зерттеп, оның Қазақстан тарихындағы және қазіргі өміріміздегі ерекше маңызын талқылаймыз.

2. Ерлік ұғымының маңызы

Ерлік – бір халықтың рухы мен болашағын айқындайтын қасиет. Қазақ халқы ержүрек батырларының арқасында өз жерін қорғап, ерлік пен қаһармандықтың мәнін ұрпаққа жеткізген. Оқушыларға ерліктің терең маңызын түсіндіру – олардың патриоттық сезімін қалыптастырудың маңызды бір бөлшегі.

3. Қазақтың даңқты батырлары

Қазақ тарихында көптеген даңқты батырлар бар. Мысалы, Қансонұлы Қайып батыр өзінің айбындылығымен және әділдігімен елінің қорғаушысы болды. Ал Төле би мен Қазыбек би халықтың сенімі мен даналығының нышаны еді. Бұл ұлы тұлғалар ата-бабалардың арқасында қалыптасқан ерлік рухын бүгінгі күнге жеткiзеді.

4. Екінші дүние жүзілік соғыстағы ерлік

1941-1945 жылдары өткен Ұлы Отан соғысы тарихи маңызы зор. Осы кезеңде қазақ жауынгерлері ержүректігімен ерекшеленді. Батырларымыздың бірі Бауыржан Момышұлы Мәскеу үшін күресте зор ерлік көрсетті. Әлия Молдағұлова мен Мәншүк Мәметова ерлігімен халық жүрегінде мәңгі қалды. Олардың ерлік өмірлері бүгінгі ұрпаққа патриоттық тәрбие беру үшін маңызды дерек болып табылады.

5. Бауыржан Момышұлы – ұлттық батыр
Бауыржан Момышұлы Мәскеуді қорғау шайқасында ерекше ерлік танытты. Оның батылдығы әскери жетістіктерімен ғана шектелмей, сонымен қатар әдебиет пен поэзияда да көрінді. Өз шығармаларында ол нағыз батырлық пен патриоттық сезімді жеткізді.
Оның кітабын оқушылар қарапайым тілмен түсініп, батырлықтың терең мағынасын ұғынып, рухани байлыққа кенеледі. Бұл мұғалімдерге оқытуда таптырмас құрал болып табылады.
6. Әлия мен Мәншүк - қазақтың даңқты қыздары

Әлия Молдағұлова – соғыс жылдарында оққа ұшпайтын тапқырлық пен батылдықтың символы болды. Ол бірнеше рет жауға жақын шепте күресіп, өз ерлігімен жауынгерлерді жігерлендірді. Мәншүк Мәметова да үлкен құрметке ие, ол ауыр жарақатқа қарамастан жауынгерлік борышын өтеген, ерлігі халық аузында әлі күнге дейін жыр болып айтылады. Бұл қыздардың батырлығы жастарға үлгі.

7. Қазіргі күннің батырлары

Өрт сөндірушілер қауіпті сәттерде құрбандықтан тайынбай, жан жүрегімен отты сөндіруде. Олардың үйреншікті ерлігі қоғам үшін шешуші. Дәрігерлер ауыр науқастарға көмектесіп, өмірді сақтап қана қоймай, қажымас қайсарлықпен күресін жалғастыруда. Қоғамның шынайы қаһармандары ретінде олар үлкен құрметке лайық.

8. Спорттағы ерлік пен табандылық

Илья Ильин мен Жақсылық Үшкемпіров – еліміздің спорт саласындағы даңқы. Олар өздерінің қажырлы еңбегі мен ержүректігі арқылы халықаралық ареналарда Қазақ елінің беделін арттырды. Олардың жетістіктері мектеп оқушыларына спортта табандылық пен ерлік жолында қайсар болудың үлгісін береді. Ерлік тек соғыста ғана емес, спорт алаңында да айрықша құрметке ие.

9. Туған жерге қамқорлық – батырлық бастамасы
Әрбір бала туған жерінің тазалығына жауапты болуы керек. Табиғатты қорғау – жанға жайлы орта мен болашақ үшін батылдық пен патриотизмнің айқын көрінісі.
Қоршаған ортаға қамқорлық таныту және сүйіспеншілік қарым-қатынас – адамгершіліктің ең биік деңгейі. Мұндай ұстаным ұрпақты жауапкершілік пен махаббатқа баулиды.
10. Тарихтан тағылым – болашаққа жол

Қазақтың ерлік тарихы ұрпақтар үшін үлкен сабақ. Ата-бабаларымыздың ерлік істері мен олардың тағылымы бүгінгі балаларға патриоттық сана қалыптастырады. Мысалы, қазақ батыры Қазыбек би әділдігімен елге тыныштық орнатқан. Ал Жамбыл Жабаевтың жырлары батырлық пен елдік дәрежесін дәріптейді. Бұл әңгімелер сабақта рухани азық болады.

11. Мектеп мұражайлары мен батырларға арналған бұрыштар

Көптеген мектептерде батырлардың ерлік жолдарын таныстыру үшін арнайы мұражайлар мен бұрыштар ашылған. Мұнда оқушылар тарихи оқиғалармен танысып, нағыз қаһармандардың өмірін көзбен көргендей әсер алады. Бұл орындар патриоттық тәрбиенің маңызды бөлігі саналады, өйткені олар балаларға туған елге деген құрмет пен батырлықтың маңызын ұғындыруға септігін тигізеді.

12. Біздің қатарымыздағы батырлар: кәдуілгі қаһармандар

Қауіп кезінде тез әрекет етіп, басқаларды қорғаған қарапайым адамдар – нағыз қаһармандар. Мысалы, өртті сөндірген мектеп оқушысы немесе алғашқы көмек көрсеткен бала – олар қоғамның ержүрек балалары. Жануарларды құтқару немесе қақтығысты тоқтату сияқты қарапайым, бірақ маңызды істер күнделікті өмірімізде кездеседі. Осындай ерлік үлгілері балаларға мейірімділік пен батылдықты үйретеді.

13. Отбасындағы ерлік пен жауапкершілік
Отбасындағы ерлік – қиын уақытта бір-біріне көмек көрсету арқылы көрінеді. Әжелер, әкелер қай кезде де отбасының тірегі болып, қиыншылықтарға қарсы табандылық танытады.
Туыстарына деген шынайы қамқорлық пен ізгі ниет отбасының татулығын сақтап, балаларға жауапкершілік пен достықтың маңызын түсінуге көмектеседі.
14. Достық және көмек: күнделікті батырлық істер

Достық пен көмектің қуаты үлкен. Мысалы, бір бала досына қиын сәтте қол ұшын созып, батылдық танытса, бұл шын ерлік. Тағы бір мысал, жақындарына немесе таныстарына қол ұшын беру арқылы күнделікті қиындықтарды жеңуге көмектесу – нағыз көмек пен бірлік белгісі.

15. Мектеп өмірінен есте қалатын оқиғалар

Өрт кезіндегі жігерлі әрекет — бір мектеп оқушылары қауіпсіздікке аса сақ болып, бір-бірін қорғап қалды. Бұл олардың батылдығы мен жауапкершілігінің жарқын үлгісі. Ұжымдық бірлік пен ұйымдасу — мектеп аумағында қиын кездерде өзара көмек көрсетудің маңызды принципі. Бұл достық пен бірліктің негізінде шынайы ерлік жатыр.

16. Ерлікті рухтандыратын әндер мен жырлар

Қазақстанның патриоттық рухын әскери және тарихи оқиғалар арқылы ұрпаққа жеткізудің ерекше тәсілдерінің бірі — ән мен жыр. Мысалы, «Атамекен» әні балалардың жүрегіне Отанына деген махаббат сезімін оятады. Бұл ән мен тағы басқа патриоттық шығармалар балалардың рухын көтеріп, оларды елін сүюге, қорғауға талпындырады. Сонымен қатар, «Мен қазақпын» сынды жырлар арқылы жастар өз халқының мәдениеті мен тарихын тереңірек түсініп, ұлттық бірегейлікті сезінеді. Музыка — бұл тек көңіл көтеру құралы ғана емес, сонымен бірге ұлттық тәрбие берудің мықты құралы ретінде қалыптасады.

17. Ерлік туралы мақал-мәтелдер: халық даналығы

Қазақтың мақал-мәтелдері терең мағыналы, олар халықтың өткен тарихынан, мәдениет тіршілігінен қалған асыл мұра. Мысалы, «Батыр туса – ел ырысы» деген мақал батырлардың қоғамдағы орны мен олардың ел өркендеуі үшін атқаратын рөлін айқын көрсетеді. Бұл даналық оқушылардың бойында елге және оның қорғандамалына деген құрмет пен мақтаныш сезімін дамытады. Тағы бір мақала, «Ердің ерлігі білінбес, дұшпан келгенде білінер», батылдық пен қайсарлықтың өмірдің қиын сәттерінде айқын көрінетінін түсіндіреді. Мұндай шешен сөздер ұлттық тәрбие мен рухани байлықтың негізін қалайды және балалардың жүрегінде отты алға ұстауға септігін тигізеді.

18. Қазақстандағы мерекелер мен батырға тағзым күндері

Қазақстанда батырларды еске алу мен олардың ерлігін дәріптеу мерекелері ерекше маңызға ие. Мысалы, 7 мамыр – Жеңіс күні, бұл күні елімізде ұлы Отан соғысында қаза тапқан батырларды еске алып, олардың ерлігін құрметтейді. Бұл мереке балаларға батырлық пен Отан алдындағы борыштың маңызын сезіндіреді. Сонымен бірге, Астана күні мен Тәуелсіздік күні де патриоттық тәрбиенің бір бөлігі ретінде өткізіледі. Мұндай оқиғалар қоғамды біріктіреді, жастарды өткенге құрметпен қарауды және болашаққа сеніммен қарауды үйретеді.

19. Ерлік ұмытылмасын: Болашақ ұрпаққа аманат

Ұрпаққа берілетін маңызды сабақ ретінде, батырлардың ерлігі жайлы әңгімелер балаларға патриоттық сезімді қалыптастырады. Осы баяндамаларда балалар батырлардың рухы мен олардың іс-әрекеттерінен үлгі алады, бұл елін сүю және қорғау бағытындағы жауапкершілікті терең түсінуге ықпал етеді. Патриоттық сезімді сақтау жолдарына үлгілі еңбектің маңызын атап өту қажет. Мейірімділік, араласу және құрмет – балалардың бойына сіңірілуі тиіс қасиеттер. Осы құндылықтар арқылы ерлік ұрпақтан ұрпаққа аманат болып өтеді және әрбір жас Қазақстанның болашағына үлес қосуға дайын болады.

20. Ерлік – мәңгілік мұра және ұлттық мақтаныш

Ерлік ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, жүректерде мәңгілікке сақталады. Батырларымызды құрметтеу — бұл еліміздің тарихын сақтау және ұлттық рухымызды жоғары деңгейде ұстаудың ең басты тәсілі. Ерлік пен қайсарлық үлгілері балалардың өмір сүру мәдениетін байытып, еліміздің тәуелсіздігі мен бірлігін нығайтуға септігін тигізеді. Сонымен, еліміздің ерліктерін есте сақтау – болашақ ұрпаққа аманат, ұлттың тарихы мен мақтанышының тірегі болып қала береді.

Дереккөздер

Қазақ ерлігі тарихы. Алматы: «Қазақ университеті» баспасы, 2015.

Бердібеков Т. Қазақстанның ұлы батырлары. Астана, 2018.

Момышұлы Бауыржан. Таңдамалы шығармалар. Алматы, 2020.

Совет Одағының Батыры Әлия Молдағұлова туралы өмірбаян. Алматы, 2017.

Патриоттық тәрбие және мектеп мұражайлары. Қоғамдық зерттеу, Нұр-Сұлтан, 2019.

Жолдасбаев Б.К. Қазақ халқының рухани мұрасы және ұлттық тәрбие // Қазақстан тарихы журналы, 2018.

Сүлейменов Д. Қазақ мақалы мен мақал-мәтелдерінің ұлттық тәрбиедегі орны. Алматы, 2020.

Назарбаев Н.А. Мәңгілік елдің ерлігі: патриоттық тәрбие негіздері. Астана, 2016.

Қазақ ұлттық музыкасы және оның тәрбиелік мәні // Музыкалық білім, 2019.

Тұрлыбеков Ә. Қазақстан Республикасындағы ұлттық мерекелердің мәдени рөлі. Алматы, 2021.