Текст выступления:

Қауіпсіздік ережелері
1. Қауіпсіздік: Бәрімізге ортақ маңызды ереже

Барша адам өмірдің ең маңызды құндылықтарының бірі – қауіпсіздік екенін біледі. Қауіпсіздік біздің әрбір күнгі іс-әрекеттерімізде, отбасымыздың тыныштығында, мектеп пен ойын алаңында маңызды орын алады. Оны сақтау – біздің өміріміздің негізі.

2. Қауіпсіздік дегеніміз не?

Қауіпсіздік – бұл бізді және қоршаған адамдарды әртүрлі қауіптерден сақтаудың негізі. Ол тек ересектерге ғана емес, балаларға да өте маңызды, өйткені біздің күнделікті өміріміз әрдайым әр түрлі қиындықтар мен төнетін қатерлерге толы. Мысалы, ойындарда, үйде, мектепте орын алатын қауіпсіздік ережелерін білу және оларды сақтау – әрбір адамның өмірін сақтап қалуға көмектеседі. Бұл ережелерді қайталап, есте сақтау – біздің барлығымыздың міндетіміз.

3. Жолда жүрудің негізгі қағидалары

Жолда жүру ережелерін білу және сақтау – кез келген адамның ең маңызды қауіпсіздік шараларының бірі. Мысалы, жол белгісін дұрыс түсіну – ол бізге қайда өтуге болатынын, қайда өтпеу керек екендігін айтады. Қала көшелерінде жаяу жүргіншілерге арналған белгілерді мұқият бақылау керек. Автомобильдер мен велосипедтерге жақындағанда абай болу және жолды белсендірек кесу маңызды. Өткен заманда бұл тұрғыда көптеген оқиғалар болған, олар балалардың жол қауіпсіздігін сақтау қажеттігін дәлелдейді. Сондықтан жолда әрқашан ережелерді ұстану керек.

4. Үй ішіндегі қауіпсіздік

Үйдің ішінде қауіпсіздік шараларын сақтау өте маңызды. Электрлік құралдарды пайдаланғанда ересектердің бақылауында болу керек, өйткені дұрыс қолданылмаған жағдайда олар түрлі төтенше жағдайларға әкелуі мүмкін. Ыстық заттарға, мысалы, плита мен шәйнекке жақындамау – күйіп қалудың алдын алудың ең тиімді жолы. Сонымен бірге, бейтаныс адамдарға есікті ашпаған жөн, бұл тек өзіңді ғана емес, отбасыңды да қауіптен сақтайды.

5. Мектептегі тәртіп пен қауіпсіздік

Мектеп – балалар көбінесе көп уақыт өткізетін орын және онда тәртіп пен қауіпсіздік ережелерін білу ерекше маңызды. Сабақ кезінде бір-біріңе қол көтермеу, құралдарды дұрыс пайдалану – мектеп өміріндегі қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Қиын сәттерде мұғалімдердің кеңесіне құлақ асып, тәртіп бұзбау – барлығымызға міндетті нәрсе. Балалар бір-біріне көмек көрсету арқылы мектепте жылы әрі достық атмосфера құрады.

6. Өрт қауіпсіздігі

Өрт қауіпсіздігі – әр отбасының және мекеменің назарында болуы тиіс маңызды тақырып. Сіріңкелер мен оттықтарды балаларға пайдалануға рұқсат бермеу – өрттің алдын алудың бірінші шарты. Егер өрт шығып кетсе, сабырлы қалып, ғимараттан жылдам әрі мұқият шығу керек. Дереу 101 нөміріне хабарласып, көмек шақыру өрттің таралуын тоқтатуға септігін тигізеді.

7. Табиғаттағы қауіпсіздік шаралары

Табиғат аясында болу – адамдарға қуаныш пен демалыс сыйлайды, алайда қауіпсіздік ережелерін ұмытпау қажет. Орманда өрт тудырмау, улы өсімдіктер мен жануарларға жоламау – ең маңызды ережелердің бірі. Сонымен қатар, суға шомылмас бұрын ағындарды және тереңдігін мұқият тексеру керек. Табиғат – аса сұлулығы мен сырлы жер, бірақ ол бізге кейде қатер тудыруы мүмкін, сондықтан қауіпсіздік шараларын әрдайым сақтау қажет.

8. Электр құралдарын қауіпсіз пайдалану

Электр құралдарын қолданғанда абай болу – бұл әрбір үйдің қауіпсіздігінің кепілі. Розетка мен сымды қолмен ұстамай, әсіресе қолыңыз сулы болса, өзіміздің және болашақтағы қауіпсіздігіміздің ең басты сақтықтарының бірі болып табылады. Ересектердің бақылауы астында электр құрылғыларын қосу және су жақын жерлерден оларды алыста ұстау – жаңадан үйреніп келе жатқандар үшін де маңызды қадам.

9. Қауіпті заттардан сақ болу

Өткір пышақ пен қайшыларды пайдалану тек ересектердің рұқсатымен және мұқият жүргізілуі керек, өйткені олар өте қауіпті. Жарақат алу қаупін азайту үшін олардың жанында асқорғандар болу – ең дұрыс шара. Сонымен қатар, дәрі-дәрмектер мен химиялық заттарды өз бетіңізше қолданбаңыз, қауіпсіздік үшін оларды тек ересектердің бақылауымен пайдаланыңыз. Түсініксіз сұйықтықтарды ішпеу және олардан аулақ болу денсаулығыңызды қорғауға көмектеседі.

10. Көшедегі тәртіп пен көріну

Көшеде жүріп, көлік пен жаяу жүргінші құралдарын дұрыс түсіну маңызды. Жол өте қауіпті орын, сондықтан әрдайым назарды қажетті бағытқа аудару керек. Көріну – бұл адамды көліктер мен басқа да жүргіншілерге ерте байқату үшін киім мен аксессуарларды дұрыс таңдауды қамтиды. Түнде немесе көрінісі төмен жағдайда жарқын киім немесе шағылыстыратын заттарды кию жолда қауіпсіздікті арттырады.

11. Достармен бірге қауіпсіздік сақтау

Қауіпсіздік тек жеке өзіміз емес, дос-жарандарымызбен бірге әрекет ету арқылы да қамтамасыз етіледі. Қауіпті сәттерде досыңның көмегін алу қорғанысты күшейтеді және ортақ қиындықтан жеңіл шығуға көмектеседі. Жолда немесе жаңа жерлерге бірге бару сенімділікті арттырады, себебі бірлескен әрекет әр түрлі жағдайға жылдам әрі дұрыс лайықталуға мүмкіндік береді. Ұжымдық жауапкершілік қауіпті жеңілдету күшін арттырады.

12. Төтенше жағдай кезінде дұрыс әрекет ету

Төтенше жағдайда сабырлы болу ең басты қағида. Қауіптің пайда болғанын байқағанда, ересектердің кеңестері мен нұсқауларын мұқият тыңдау қажет. Бұл сізді қосымша қауіптен сақтап, орынды әрекет етуге көмектеседі. Қауіпсіз жерге шыққан соң арнайы қызметтерге – өрт сөндірушілер, полиция немесе жедел жәрдемге – дереу хабарласу өте маңызды. Өз және өзгелердің денсаулығын қорғау үшін 101, 102, 103 нөмірлерін есте сақтау керек.

13. Жануарлармен қарым-қатынаста абай болу

Бейтаныс жануарларға жақындамау өте маңызды, себебі олар күтпеген уақытта тіс немесе тырнақ арқылы зақымдауы мүмкін. Бұл ең жақсы өзін-өзі қорғау тәсілі. Ал өз үй жануарыңа ерекше қамқорлық көрсету қажет. Ит немесе мысық тістеген жағдайда мән-жайды ересек адамға немесе дәрігерге хабарлау керек, себебі бұл инфекцияның алдын алады. Жануарларға құрметпен және қауіпсіздікпен қарау – олардың да, біздің де игілігіміз.

14. Жазғы демалыста қауіпсіздік ережелері

Жазғы демалыс – қуаныш пен босаңсу уақыты, алайда бұл кезде де қауіпсіздік ережелерін есте ұстау қажет. Кең ауқымды су айдындарында шомылмастан бұрын су тереңдігін мұқият тексеру, күннен қорғайтын құралдарды пайдалану денсаулығымызды сақтаудың алғашқы қадамдары. Сонымен қатар, орманда демалғанда өрт шықпауға, улы өсімдіктер мен жәндіктерден сақтануға мән беру керек. Осы қарапайым ережелерден асып кетпеу жарқын болашаққа апарар жол.

15. Денсаулық сақтау мен гигиена

Денсаулықты сақтау үшін қолды сабынмен жиі жуу – ең тиімді қарапайым әдістердің бірі. Бұл әдіс түрлі аурулардың таралу қаупін төмендетеді және иммунитетті нығайтады. Таңертең және күн бойы таза ауада серуендеу организмге пайдалы әсер етеді. Егер аурудың алғашқы белгілері байқалса, міндетті түрде үлкендерге немесе дәрігерге хабарласып, уақытында көмек алу қажет. Осылайша, денсаулығымызды және болашақ қуанышымызды қорғаймыз.

16. Интернетте қауіпсіз болу

Бала күні интернет — бұл қызықты әлем, бірақ оның ішінде сақ болу қажет. Біріншіден, бейтаныс адамдардан келген хаттарға жауап бермеу керек. Мұндай хаттар кейде алдау мен қауіпті жағдайларға әкеледі. Мысалы, киберқылмыскерлер сіздің жеке ақпаратыңызды алу үшін осындай хаттарды жібереді. Екіншіден, жеке мәліметтеріңізді ешкіммен бөліспеу маңызды. Әрқашан интернетте ақпарат алғанда ата-анаңыз немесе мұғаліміңізбен кеңесіңіз, себебі олар сізді дұрыс бағыттай алады және қауіпсіздік ережелерін түсіндіре алады.

17. Көпшілік орында өзін ұстау

Көпшілік орындарда өмірлік дағдылар арнай маңызды болады. Мұнда екі маңызды бағыт бар. Алғашқысы - қолдау сұрау және көмекке жүгіну. Егер көпшілік жерде адасып қалсаңыз, сенімді әрі көрінетін үлкен адамнан көмек сұрау қажет. Бұл әдіс адастыруды тез шешуге септігін тигізеді. Екіншісі — жекелеген жағдайларда дереу реакция көрсету. Мысалы, сізді бейтаныспен бірге кетуге мәжбүрлеуге ұмтылатын болса, қатты қарсылық білдіру керек. Сондай-ақ, қауіпсіздік үшін маңызды телефон нөмірлерін есте сақтау қажет, бұл кез келген төтенше жағдайда көмектеседі.

18. Ойын алаңында қауіпсіздік

Балалық шақтағы ойын және қозғалыс денсаулық пен достық қарым-қатынасты дамытады, бірақ ойын алаңында қауіпсіздік басты назарда болуы тиіс. Ойындар тек арнайы дайындалған, қауіпсіз алаңдарда өткізілуі керек. Мұндай жерлерде жарақат алу қаупі азаяды, себебі олар қауіпсіздік техникасына сай орналасқан. Сонымен қатар, егер ойын құралдары сынған немесе бүлінген болса, оларды пайдалануға болмайды. Ойын кезіндегі кезекті ұстану және достарға құрметпен қарау маңызды, себебі бұл тәртіп пен қауіпсіз ортаны сақтауға көмектеседі.

19. Төтенше жағдай қызметінің нөмірлері

Кейде өмірде күтпеген жағдайлар болады, сол кезде төтенше қызметтердің көмегі қажет. Әрқайсысы белгілі телефон нөмірлерін білу өте маңызды. Мысалы, өрт шықса немесе апат болса, 101 - өрт сөндірушілерге, 102 - полицияға, 103 - жедел жәрдемге хабарласады. Бұлардың әрқайсысы жедел әрекет ететін құрылымдар, сондықтан нөмірлерін есте сақтап, ата-анамен бірге жаттап алған дұрыс. Бұл білім күрделі сәттерде сіздің өміріңізді аман сақтап қалуы мүмкін.

20. Баршамыздың міндетіміз – қауіпсіздікті қамтамасыз ету

Қауіпсіздікті сақтау — бұл тек ережелерді ұстану ғана емес, өзіміз бен айналамыздағы адамдарға қамқорлық білдіру. Әрбір кішкентай әрекет үлкен нәтижеге апарады. Тұрақты түрде қауіпсіздік шараларын сақтау арқылы қоғамымызды тұрақты және сенімді ете аламыз. Бұл біздің барлықымыздың ортақ міндетіміз және болашақтың жарқын болуының негізі.

Дереккөздер

Т.А. Жолдасбекова, «Балалар қауіпсіздігі және оның маңызы», Алматы, 2018.

Қазақстан Республикасының «Жол қозғалысы туралы» Заңы, 2017.

Н.В. Петрова, «Өрт қауіпсіздігі негіздері», Мәскеу, 2016.

Әлемдік Денсаулық Сақтау Ұйымының (WHO) балалар денсаулығы жөніндегі есептері, 2020.

Л.Ә. Нұрсұлтанова, «Табиғат пен экологиядағы қауіпсіздік ережелері», Нұр-Сұлтан, 2019.

Назарбаев, Е.Ү. Қауіпсіздік негіздері. Алматы, 2021.

Иванов, А.К. Детская безопасность в интернете. Москва, 2019.

Петрова, М.В. Правила поведения в общественных местах. Санкт-Петербург, 2020.

Журнал "Безопасность детей", №4, 2022.

Министерство образования и науки Республики Казахстан. Методические рекомендации по безопасности ребенка. 2023.