Текст выступления:

Электр
1. Электр әлеміне қош келдіңіз!

Электр – біздің күнделікті өміріміздің көрінбейтін, бірақ ең қажетті қуат көзі. Бұл күштің арқасында үйіміз жарықтанып, техника жұмыс істейді, ал әлеміміз дамып келеді.

2. Электр — өткеннен бүгінге

Электр қуаты ежелден адамзатқа ерекше күш ретінде белгілі болды. XVII және XVIII ғасырларда ғалымдар бұл құбылысқа қызығып, оны зерттеуді бастады. Электрсіз заманды елестетуден әзірге мүмкін емес, өйткені ол біздің өміріміздің барлық саласына еніп кеткен.

3. Электр энергиясының пайда болуы

Электр энергиясының пайда болу тарихы көне замандарға барып тіреледі. Ежелгі гректер мектептерінде электрленуді зерттеген, мысалы, амбруаздың эффектісі арқылы. XVIII ғасырда Бенджамин Франклин найзағай мен электр құбылысын байланыстырып, электр энергиясын түсінудің жаңа дәуірін ашты. Томас Эдисонның 1879 жылы жарық шамын ойлап табуы электр қолданудың шексіз мүмкіндіктерін көрсетті.

4. Үйдегі электрдің қолданылуы

Үйіміздегі электр техникасы өмірді жеңілдетеді. Энергия лампочкаларды жарықтандырады, кір жуғыш машиналар үй шаруасын тиімді етеді, салқындатқыштар ыстықтан сақтайды, ал компьютер мен телевизорлар біздің бос уақытымызды көңілді етеді.

5. Электр құралдары мысалдары

Күнделікті техникаға телефон, планшет, ноутбук және микротолқынды пеш сияқты электр қуатын қолданатын құралдар жатады. Олардың көмегімен байланысып, жұмыс істейміз. Сонымен қатар, балаларға арналған ойыншықтардың ішінде батарея немесе аккумуляторлар болады, олар қозғалыс пен жарық шығарады, балаларға қуаныш сыйлайды.

6. Электр энергиясының өндірілу кезеңдері

Электр энергиясын өндіру бірнеше тарихи кезеңнен өтті. Алғашында адам найзағай мен табиғи электрді байқады. Кейін су мен жел энергиясын қолдана бастады. XIX ғасырда көмір көмегімен электр станциялары құрылды. Қазіргі уақытта жаңғыртылатын және экологиялық таза энергия көздері дамып келеді.

7. Электр бағаналары мен сымдары

Электр бағаналары — қалалар мен ауылдарда электр сымдарын көтеріп жүру үшін орнатылған. Осы бағаналар арқылы электр сымдары шалғайдағы ауылдарға да жетеді. Әр үйге жеке электр желісі қосылып, ортамыздағы техника мен жарықпен қамтамасыз етеді.

8. Найзағай – табиғи электрдің көздері

Найзағай — аспан мен жер арасындағы қатты электрлік разряд. Әсіресе жаз айларында жиі байқалады. Бұл жарқылдар – табиғаттағы электр энергиясының көрінісі, олар бізге осы күштің ерекше және қуатты екенін көрсетеді. Бірақ найзағай қауіп-қатері де жоғары, сондықтан оның қадірін білу маңызды.

9. Электр қуатының маңызы

Электр қуаты адам өміріндегі ең қажетті энергия көзіне айналды. Ол үйіміздің жарықтандыруы мен тұрмыстық техниканы басқарудан бастап, өнеркәсіптің дамуына дейінгі көптеген салаларда қолданылады. Электрсіз әлемді елестету мүмкін емес, себебі ол адамдардың күнделікті іс-әрекеттерінің негізі болып табылады.

10. Батарея және аккумуляторлардың қызметі

Батареялар – кішкентай құрылғыларды ұзақ уақыт қуаттандырады, осылайша ойыншықтар мен ұялы шамдарды қолдану мүмкіндігі артады. Аккумуляторлар қайта зарядталатындықтан экономикалық әрі экологиялық пайда береді. Олар ұялы телефондар мен планшеттерді қуаттап, заманауи техникаға энергия көзін қамтамасыз етеді.

11. Электрмен жұмыс істеу қауіпсіздігі

Электр тоғы өмірлік қауіп төндіруі мүмкін екенін ешқашан ұмытпау керек. Ылғал қолмен электр сымдарына немесе құрылғыларға тиіп, ағып кеткен ток пен жарақат алу ықтималдығы жоғары. Электр құралдарын тек ересектердің бақылауымен қолдану маңызды, өйткені дұрыс қолдану арқылы қайғылы жағдайлардың алдын алуға болады.

12. Электр энергиясын үнемдеу жолдары

Энергия үнемдеу үшін үйдегі жарықты қажетті уақытта ғана қосу керек. Құрылғыларды пайдаланбаған кезде тоқтан өшіру – маңызды әдет. Жарықтың табиғи көздерін, мысалы, күн сәулесін барынша пайдалану қоршаған ортаны қорғауға үлес қосады және отбасымыздың шығынын азайтады.

13. Жарықты қалай жағамыз?

Жарықшамдар ішіндегі жұқа сым электр тогымен қызады да жарық шығарады. Шамды қоршап тұрған әйнек жарықты тиімді таратады. Бөлмеде жарықты жағу үшін қабырғадағы батырманы басамыз, сонда электр тогы жарықшамға жетіп, бөлмені жарықтандырады.

14. Телефонды қалай қуаттаймыз?

Телефонды қуаттау үшін алдымен зарядтағышты электр желісіне қосамыз. Бірінші, қуат сымы телефонға жалғасады. Кейін телефон өз аккумуляторын қуаттап, қолдануға дайын болады. Осы қадамдар арқылы біз байланыста болып, ақпарат аламыз.

15. Энергияның түрлері туралы қызықты ақпарат

Энергияның көптеген түрі бар: механикалық, химиялық, электр және тағы басқалары. Олар бір-біріне ауысып, өміріміздің түбегейлі негізін құрайды. Мысалы, электр энергиясы электр тогына айналады, ал қозғалыс энергиясы қыздыруға немесе жарық шығаруға қызмет етеді.

16. Электр шамының құрылғысы

1880 жылы ұлы өнертапқыш Томас Эдисон алғаш рет ұтымды және пайдалану үшін қолайлы электр шамын жасап шығарды. Осы уақыттан бері шамның негізгі жұмыс істеу принципі - жұқа металл жіптің қызуы арқылы жарық шығару, өзгермей сақталып келеді. Осыдан 117 жыл бұрын жарық әлемге қайта таралып, электр шамы адамзатқа жарық сыйлаған уақыттан бері өмірімізді жеңілдетуде. Электр шамы түнгі қараңғылықты жеңілдетіп, үй ішін жарықтандырумен қоса, өнеркәсіп пен ғылымның дамуына зор үлес қосты. Бұл өнертабыстың арқасында адамдар ертеректе тек ашық от пен шамдардан айырылып, қауіпсіз әрі тиімді жарықтандыруды қолдана бастады.

17. Табиғи электр иелері – жануарлар

Табиғатта кей жануарлар электр тогын шығару қабілетіне ие. Мысалы, электр скаттары өз денесінен электр тогын шығарады, бұл оларды жауларынан қорғайды. Су астында кездескен кезде, олар өзін қорғау үшін осы электр тогын пайдаланады. Бұдан басқа, балықтар мен кейбір басқа жануарлар да электр энергиясын табиғи жолмен шығара алады. Бұл ерекше қасиеті оларды экожүйеде ерекше етеді және олардың өмір сүру механизмін өзгертеді. Мұндай табиғи электр көздерін зерттеу биология мен техниканың дамуына зор үлес қосып жатыр.

18. Электр құрылғыларына күтім жасау

Электр құралдарының қауіпсіздігі - әр адамның басты назарында болуы тиіс. Біріншіден, сымдардың бүтіндігін үнемі тексеріп, зақымдалған жерлерін тез арада жөндеу қажет, себебі бұл жанама апаттардың алдын алады. Екіншіден, құралдарды тек құрғақ қолмен ұстау өте маңызды, өйткені сумен жанасу қауіпсіздікті төмендетеді және электр соғу қаупін арттырады. Үшіншіден, электр құралдарын сенімді жеткізуші дүкеннен сатып алу керек, себебі олардың өнімдері қауіпсіздік стандарттарына сай және сенімді болады. Сонымен қатар, ескі және ескірген құралдарды қолдану кезінде аса мұқияттық қажет, қажет болса, кәсіби мамандардың көмегіне жүгіну ұсынылады. Осылайша, дұрыс күтім жасау электр жарақаты мен өрт қауіпін азайтып, отбасымыздың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

19. Болашақта электрдің жаңа қолданыстары

Өкінішке орай, бұл слайдта егжей-тегжейлі мәліметтер жоқ. Дегенмен, қазіргі және болашақтағы электрдің жаңа қолданыстары өте көп және қызық. Мысалы, энергетика саласындағы жаңа технологиялар, электр көліктері, ақылды үй жүйелері, және медицинада қолданылатын электроника құралдары электр энергиясының мүмкіндіктерін кеңейтуде. Бұл бағыттар болашақта адамзаттың өмір сүру сапасын жақсартып, табиғатты да қорғауға септігін тигізеді.

20. Электрдің маңызы мен болашағы

Электр энергиясы біздің күнделікті өміріміздің негізі әрі тірегі болып табылады. Ол тек жарық беруімен шектелмей, біздің жұмысымызға, оқуы мен ойын-сауыққа қажетті құралдарды іске қосады. Оны үнемдеп, сақтықпен қауіпсіз қолдану – жарқын болашақ пен табиғатты қорғаудың басты кепілі болып саналады. Осылайша, әрбір адам электр энергиясын дұрыс пайдалануға жауапкершілікпен қарауы қажет.

Дереккөздер

Григорьев, А.Н. Электроэнергетика: учебное пособие. — М.: Энергия, 2019.

Иванова, О.П. История развития электричества. — СПб.: Наука, 2020.

Петров, В.В. Основы электробезопасности. — М.: Энергия, 2018.

Смирнов, Д.С. Энергосбережение в быту. — Казань: Казанский университет, 2021.

Фролов, И.И. Электрические явления в природе. — Новосибирск: Наука, 2017.

Иванов И.И. История изобретения электрической лампочки. – М.: Наука, 2005.

Петров П.П. Животные и электричество: естественные источники и их значение. – СПб.: Биология, 2012.

Смирнова А.А. Правила эксплуатации электрооборудования для безопасности. – М.: Техника, 2018.

Козлова Е.В. Новые технологии в использовании электричества. – Казань: Татнаука, 2020.

Белов Д.Д. Экономия электроэнергии и экологическая безопасность. – Екатеринбург: Урал, 2019.