Текст выступления:

Сақтан, қорға, көмектес
1. Сақтан, Қорға, Көмектес! – Өмірде қауіпсіздіктің негізгі мәні

Қауіпсіздік – әрқайсымыздың күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі. Біз өмірімізде кездестіретін түрлі қауіптерден қорғануды үйренуіміз керек. Бұл тақырыпта күнделікті өмірімізде өзімізді қалай қорғау керектігі жайлы маңызды әрі пайдалы кеңестерді бөлісеміз.

2. Қауіпсіздік — әр күнгі досымыз

Қауіпсіздік тек үлкендердің ғана емес, балалардың да өмірінде басты орын алады. Әрбір бала мен ересек өзін және жақындарын қорғауда жауапты болуы тиіс. Қауіпсіздік туралы білгенімізді практикада қолдану арқылы біз өзімізге және айналамызға сенімді өмір сыйлаймыз.

3. Мектептегі қауіпсіздік ережелері

Мектепте сыныпқа асықпай, есікті абайлап ашу – бұл маңызды әдеттерден. Себебі кенеттен жүгіріп келу жарақат алуға әкеліп соғуы мүмкін. Сондай-ақ, парта үстін өткір заттардан таза ұстап, үзілістерде сыныптастарға құрметпен қарау тыныштық пен қауіпсіздікті сақтайды. Мектеп – оқудың орны ғана емес, қауіпсіз ортаның да кепілі.

4. Үйдегі қауіпсіздік ережелері

Үй ішіндегі қауіпсіздік таяуда ғана үйренілетін маңызды нәрсе. Электрлік розеткаға көз жұмып қарап отырмай, оны ерекше қорғау қажет. Су шашудан сақтанып, өткір және ыстық заттарды ата-анасыз пайдалануға тиым салынған. Сонымен қатар, дәрі-дәрмек пен тұрмыстық химиялық заттардың балдырған ойыншық емес екенін білу керек, олардың қауіпті болып, денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін.

5. Көшеде абай болу

Жаяу жүргінші ретінде жолды тек белгіленген жерлерден, жаяу жүргіншілер жолы арқылы өту аса маңызды. Бағдаршамның жасыл шамы жанып тұрғанша күту керек, бұл жол қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Көшеде ойындар ойнағанда да абай болу қажет. Жолда доп ойнаудан немесе тым жылдам жүруден бас тартсақ, өзіміздің және басқалардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеміз.

6. Достықта қолдау көрсету

Достық әрқашан бір-біріне қолдау көрсетуге негізделеді. Мысалы, қиын жағдайда қалған достарға көмек беріп, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету біздің маңызды міндетіміз. Бір-бірімізге құрметпен қарап, қолдау білдіру арқылы біз сенімді әрі мейірімді орта құрамыз.

7. Төтенше жағдайлардағы әрекет

Өрт немесе басқа төтенше жағдайлар орын алған кезде сабырлы болу керек. Жеделдікпен және тыныштықпен әрекет етіп, ересек адамға хабарлау өте маңызды. Үйден қауіпсіз әрі жылдам шығу өмірді сақтаудың басты жолы. Қауіптің туғанын сезгенде, 101 немесе 112 нөмірлеріне дереу қоңырау шалып, жағдайды нақты баяндау қажет. Үлкендердің кеңесін тыңдау – ең дұрыс шешім.

8. Бейтаныс адамдарға қатысты ережелер

Бейтаныс адамдарға сенім арту өте қауіпті. Көшеде немесе интернетте таныс емес адамдарға жақындамау маңызды. Олардан келген хабарламаларға жауап бермеу және белгісіз сайттарға кірмеу керек. Бұл ережелер балалардың қауіпсіздігін сақтау үшін жасалған, олардың өмірлік тәжірибеде әрқашан сақталуы тиіс.

9. Интернетте қауіпсіздік

Интернетте жеке деректерді сақтау ең басты қауіпсіздік шарасы болып табылады. Өзінің жеке ақпараттарыңызды, мысалы мекен-жайыңыз немесе телефон нөміріңізді, ашық түрде бөліспеңіз. Интернеттегі ақпаратты сенімді әрі тексерілген көздерден алу дұрыс. Танымайтын адамдардан келген хабарламаларға жауап бермеу және қауіпті сайттардан аулақ болу арқылы сіз өзіңізді қорғап, интернеттегі алаяқтықтан сақтанасыз.

10. Жарақаттарды бірінші көмек көрсету

Жарақат алған жағдайда алғашқы көмек көрсету өмірді сақтап қалуы мүмкін. Егер қан шыққан болса, таза матамен жараны қысып, қанның ағып кетуін тоқтату керек. Ауыр жарақаттарда дереу ересек адамға хабарласып, жараның лас болуына жол бермеу қажет. Қолды жарақатқа тигізуден бас тартып, санитарлық жағдайды сақтау маңызды.

11. Табиғатта болғанда қауіпсіздік ережелері

Орманда шөптер мен өсімдіктердің барлығы қауіпсіз емес. Белгісіз, әсіресе улы өсімдіктерге қол тигізбеу керек, себебі олар теріге аллерген бола алады немесе ішке улауы мүмкін. Үзен жағасында суға тек қауіпсіз жерден ғана кіру қажет, өйткені су ағысы немесе терең жерлер қауіпті. Сондай-ақ, табиғатты сақтап, ластаудан аулақ болу – әрбір азаматтың міндеті.

12. Мейірімділік пен өзара көмек көрсету маңызы

Адамдардың бір-біріне мейірімді болуы қоғамымыздағы ең жақсы қасиеттердің бірі. Көмекке мұқтаждарға көмек көрсету, қиын сәттерде бір-біріне демеу болу – ұжымдық және жеке қауіпсіздікті нығайтады. Мейірімділік арқылы қоғамда жақсы қарым-қатынастар қалыптасады, ал бұл әрқайсымызға рухани жайлылық береді.

13. Дұрыс спорт және ойын алаңында тәртіп

Спорт пен ойын – балалардың дамуы үшін өте пайдалы. Дегенмен, дұрыс спорттық киім киіп, арнайы аяқ киім қолдану жарақат алу қаупін айтарлықтай төмендетеді. Ойын алаңында ережеге бағыну, қауіпті қимылдардан аулақ болу – өзіңді және өзгелерді қорғаудың басты шарты. Мұндай тәртіп салауатты әрі қауіпсіз ойынның кепілі болып табылады.

14. Су жанында сақ болу

Су қоймалары – өз алдына ерекше қауіп төндіретін орындар. Су айдындарының қасындағы суға тек рұқсат етілген және қауіпсіз жерден ғана кіру керек. Су асты және жақын жерде жүзіп немесе ойнау кезінде әрдайым сақтық пен ережеге сай болу керек. Су жанында тәртіп сақтау өзіңізді және басқаларды қорғайтын маңызды шара.

15. Зиянды және қауіпті заттардан аулақ болу

Белгісіз сұйықтықтардың иісін сезу немесе дәмін көру өте қауіпті, себебі олар улануға себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, темекі, алкоголь сияқты зиянды заттар мен улы иісі бар материалдар организмге ауыр зиян тигізеді. Әрқашан ересектердің кеңесіне сүйеніп, белгісіз заттармен жұмыс істеуден аулақ болу қажет. Бұл өзіңнің және денсаулығыңның сақталуы үшін өте маңызды.

16. Қауіпті жерлер мен заттарды анықтау

Балалық шақта әр нәрседен қорғану қабілеті аса маңызды. Мысалы, сынған әйнек немесе тікенекті бұталар сияқты қауіптерден алыс жүру – денсаулықты сақтаудың алғашқы қадамы. Тайғақ баспалдақтарда абайлап жүру керек, себебі түсіп кету ағзаның зақымдануына әкелуі мүмкін. Мұндай сәттерде қауіп төнген жағдайда жөнінде мүмкіндігінше тезірек ересектерге хабарлау маңызды. Әткеншекте ойнау кезінде екі қолмен мықтап ұстау керек, бұл секіру мен құлау қаупін төмендетеді. Егер шулы дыбыс немесе күдікті жағдай байқалса, дереу ересектерге айту – қауіпсіздіктің өзегі. Бұндай қарапайым ережелер балалардың жан тыныштығын сақтағанда мүмкіндік береді.

17. Жедел жәрдем шақыру ережелері

Жедел жәрдемді шақыруда тез әрі нақты әрекет ету маңызды. Бір мысалда, баланың анасы оның кенеттен тыныс алу қиынға түскенін байқап, жедел жәрдемге шұғыл қоңырау шалды. Екінші оқиғада, мектепте сынық алу сәті орын алып, мұғалім жедел жәрдемге қалай шақыруды көрсетті, бұл оқушыларға қауіптің алдын алу тәжірибесін үйретті. Үшінші әңгімеде, қаладағы қоғамдық орындарда жедел жәрдем шақыру әдістері туралы қысқаша сценарийлер жарияланды, балалар мен ата-аналарға қауіпсіздік туралы түсінікті арттырды.

18. Отбасы мүшелерінің қауіпсіздігі

Үй – балалардың алғашқы қауіпсіздігін сезінетін ордасы. Сондықтан бөтен адамдарға есік ашпау – ең негізгі ережелердің бірі. Бұл қауіптерден қорғап, отбасының тыныштығын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, серуенге шыққанда жақындарына және жаяу жүргіншілерге көмектесу кішіпейілділік пен жауапкершіліктің көрінісі болып есептеледі. Бұл – бір-біріне қамқорлық білдіріп, сенімді қоршаған ортаны құруға септігін тигізеді. Отбасы мүшелерінің бір-біріне жәрдемдесуі – қоғамның берік негізі.

19. Еріктілік пен жауапкершілік – сенімді бала белгісі

Кішкентайлар арасында еріктілік пен жауапкершілік таныту олардың сенімді және ақылды екендігінің айғағы. Бір оқиғадан бастасақ, мектепте балалар өз еріктерімен тазалау жұмыстарында белсенділік танытып, бір-біріне көмектесті. Тағы бір жағдайда, балалар аялдамаларда жаяу жүргіншілерге жол беріп, өз тұратын аумақтарын қауіпсіз етті. Үшінші мысалда, жасөспірімдер өз күштерімен ерікті түрде қоршаған ортаны қорғау акцияларына қатысты, осылайша қоғамға пайдалы еңбек етудің маңызын көрсетті.

20. Сақтық пен қамқорлық – бейбіт және сенімді өмір кепілі

Қауіпсіздік пен қамқорлық – қарым-қатынастың, қоғамның негізі. Қауіпсіздік ережелерін ұстану арқылы әр адам өзінің және жақындарының өмірін қорғайды. Сонымен қатар, қиын сәтте көмекке қол ұшын беру – азаматтық борышымыздың көрінісі. Бейбіт, тұрақты қоғам – әркімнің қамқорлығымен құрылады. Болашақ ұрпаққа аман-есен, берекелі өмір сүрудің кепілі – біздердің бүгінгі жауапкершілік пен ізгілігіміз.

Дереккөздер

Коростелева Е.В. Безопасность жизнедеятельности: Учебное пособие для школьников. — М.: Просвещение, 2020.

Иванов А.Н. Основы безопасности для детей и подростков. — СПб.: Детская литература, 2019.

Петрова М.С. Превентивное образование в области безопасности детей. Вестник педагогики, 2021, №3, с. 45-52.

Смирнов К.Д. Практическая безопасность: советы для детей и родителей. — М.: Наука, 2018.

Алтынбеков Б.Қ. Қауіпсіздік мәдениеті және тәрбиесі. Алматы, 2018.

Нұртазин М.С. Балалар мен жасөспірімдердің қауіпсіздік ережелері. Астана, 2020.

Қазақ энциклопедиясы. V том. Алматы, 2016.

Садықова Г.Т. Еріктілік пен жауапкершілік сезімін дамыту әдістері. Қоғамтану журналы, 2019.

Мәдениет және спорт министрлігі. Отбасы қауіпсіздігі туралы әдістеме. Нұр-Сұлтан, 2021.