Текст выступления:

Қасым Қайсенов
1. Қасым Қайсенов: Ұлы партизан және қазақ батырының белгісі

Қасым Қайсенов – қазақ халқының ұлы ұлы тұлғаларының бірі, оның есімі ерлік пен отаншылдықтың мәңгілік символына айналды. ХХ ғасырдағы әлемдік тарихтың ең қиырлы белестерінде, әсіресе Ұлы Отан соғысы кезінде ол партизандық күрестің рухын көтерген батыр ретінде танылды. Оның ерлігі мен сана-сезімі көп ұрпаққа үлгі болып, қазақтың ұлттық мінез-құлқына ерекше парасаттылық пен қайсарлық қасиеттерін қосты.

2. Қасым Қайсеновтің өмірбаяны мен тарихи маңызы

1918 жылы дүниеге келген Қасым Қайсенов ауыл мен еңбекке берілген қазақ қоғамының тәрбиесін көріп өсті. Оның өмір жолы еңбекқорлық пен дәстүрге құрметті ұстаным ретінде қабылдап, соғыста батыл партизан ретінде өзін көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның ерлігі мен ақылдылығы көрініс тауып, ол қазақ халқының тарихи тұлғалары қатарына енді. Қасым Қайсенов – соғыстың қиын-қыстау жылдарындағы халықтың сенімді қорғаушысы әрі рухани көсемі болды.

3. Бала кезінен қалыптасқан мінезі

Қасым Қайсеновтің шығармашылығы мен ерлігі оның бала кезінен бастап қалыптасқан мінез-құлқының жемісі болып табылады. Ол кішкентайынан төзімділік пен әділдік қағидаларын бойына сіңірді. Мысалы, ауылдастарымен араласуында достық пен өлкеге деген адалдық қасиеттерін көрсетті, бұл оның болашақ көшбасшылық қасиеттерінің негізі болды. Өмірдің қиындықтарына төтеп беру кезінде қайсар және батыл мінез-құлық Қасымның ерлігін өрнектеуге мүмкіндік берді.

4. Әскери дайындық және майданға жол жүру кезеңі

Қасым Қайсеновтің әскери қызметі оның табанды дайындығымен басталды. Ол әскерге қабылданғаннан кейін, қару-жарақ пен тактиканы меңгеріп, майданға жіберуге дайындалды. 1941 жылы соғыс басталған кезде ол белсенді түрде майданға аттанды. Артындағы ауылға, үйір-мектептерге деген ерекше жауапкершілік сезімі оған табысты әскери операцияларды жүргізуге мүмкіндік берді. Оның бұл кезеңі еліміздің батырларының бірінің қалыптасуының алғашқы қадамдары болды.

5. Партизандық жолдың басты кезеңдері

Қасым Қайсеновтің әскери және саяси қызметі бірнеше маңызды кезеңнен тұрды. Ең алғашқысы – облыстағы партизан қозғалысының ұйымдастырылуы және оның тиімді басқарылуы. Кейінгі кезеңінде ол күрделі соғыс жағдайларында арнайы операцияларды іске асырды, олардың ішінде жау тылына сәтті шабуылдар, өткір шайқастар болды. Бұдан әрі, оның қызметі саяси бағытта жалғасын тауып, партизандық қозғалыстың ыңғайлы әрі ұтымды әдістерін қалыптастыруға бет бұрды. Осылайша, Қасым Қайсенов өз жолын батылдық пен дана басшылықпен жүріп өтті.

6. Украина жеріндегі ерлік істері

Қасым Қайсенов Житомир мен Киев облыстарында партизан топтарын шебер басқарып, онда стратегиялық маңызы зор көптеген нысандарға айтарлықтай зиян келтірді. Ол партизандармен біріге отырып, байланыс желілерін үзіп, теміржол жолдары мен көпірлерді ойластырылған түрде жару арқылы жау әскерінің қозғалысына елеулі кедергі жасады. Сонымен қатар, жергілікті тұрғындармен тығыз байланыс орнатып, оларға қолдау көрсетіп, азық-түлік пен қару-жарақты Кеңес әскери бөлімдеріне жеткізуге үлкен үлес қосты. Мұндай әрекеттер оның тактикалық шеберлігі мен халық сенімінің жоғары болғанын айқын дәлелдейді.

7. Қиын әрі табысты партизандық операциялар

Қасым Қайсеновтің басқаруындағы партизандық топ қиын жағдайларда да табанды болды. Бір операцияда олар жау әскерінің қорғанысын бұзып, маңызды коммуникациялық түйіндерді жойды. Басқа бір сәтте тайманбас ерлікпен теңіз жағалауындағы стратегиялық бекеттерге шабуыл жасап, жаудың тыныс алуына кедергі келтірді. Бұл табысты әрекеттердің артында күрделі дайындық, нақты жоспарлау және халықтың қолдауы тұрды. Қасым Қайсеновтің ерлігі сол кезде ғана емес, кейінгі ұрпақ үшін де тарихта сақталып келеді.

8. Қасым Қайсеновтің әскери марапаттары

Қасым Қайсенов көптеген ордендер мен медальдарға ие болды, олардың әрқайсысы оның ерлігінің және әскери қызметінің жоғары деңгейін танытады. Оның ең беделді марапаттарына Кеңес Одағының Батыры атағы, Жауынгерлік Қызыл Ту ордені және Партизандық Еңбек Қызыл Тулы кіреді. Бұл марапаттар оның батылдығы мен елге адалдығын нақты дәлелдеді. Мемлекеттік әскери архив деректері бойынша, оның алған сыйлықтарының мол мөлшері Қасым Қайсеновтің әскери қызметіндегі ерекшеліктерін көрсетеді.

9. Соғыстан кейінгі әдебиет пен қоғамдық қызметі

Соғыстан кейін Қасым Қайсенов әдеби шығармашылықпен айналысып, өзінің естеліктерін, соғыс тәжірибесін қағаз бетіне түсірді. Оның дастандарында ерлік пен достықтың маңыздылығы, отансүйгіштік сезімі кеңінен көрініс тапты. Сонымен қатар, қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысып, соғыс ардагерлері мен жастар арасында патриоттық тәрбие жұмысын ұйымдастырды. Оның бұл қызметі қоғамның рухани байлығын арттырырып, келер ұрпаққа үлгі болды.

10. Халықаралық байланыстар мен қоғамдық шаралар

Қасым Қайсенов украин және молдаван партизан достарымен тығыз қарым-қатынаста болды. Бірге өткен сынақтар мен ерлік оқиғалары оларды өмірлік бауырластыққа баулып, тарихи ортақтықты сақтауға ықпал етті. Сондай-ақ, Қасым Қайсенов бейбітшілік пен ынтымақтастықты насихаттайтын халықаралық конференцияларға белсенді қатысты. Бұл оның соғыстан кейінгі қоғамдық қызметінің маңызды құрамдас бөлігіне айналды және қоғам қайраткері ретіндегі болмысын нығайтты.

11. Партизандық тақырыптағы әдеби шығармалары

Қасым Қайсеновтің әдеби шығармалары 1949 жылдан бастап жарық көріп, олардың негізгі тақырыбы – майдандағы ерлік пен достық. Оның «Жас партизандар», «Илько Витряк», «Ажал тізгіні» сияқты еңбектері жас оқырмандарға арналған тәрбиелік мәнге ие болды. Бұл кітаптарда батырлық үлгілері, патриоттық сезімдер кеңінен насихатталған. Автор шығармалары арқылы партизандық ерліктің маңыздылығы мен әділеттілік идеялары дәріптеліп, балалар мен жасөспірімдердің рухани дүниесін байытады.

12. Қайсенов шығармаларының мектеп бағдарламасындағы орны

Қасым Қайсеновтің шығармалары мектептерде мектептердегі оқу бағдарламаларына енгізіліп, балаларға патриоттық тәрбие берудің маңызды құралына айналды. Оқушылар оның өлеңдері, әңгімелері және естеліктері арқылы өткен тарихи кезеңдерді сезініп, батырлықтың мәнін түсінеді. Бұл шығармалар жастардың рухани дамуына, отансүйгіштікке баулуға зор ықпал етеді. Мектептердегі мұғалімдер Қайсеновтің шығармаларының маңызын атап, оларды оқушылар арасында кеңінен таратуға тырысады.

13. Қайсенов туралы ғылыми-танымдық қызығушылықтың динамикасы

2010 жылдан бастап Қасым Қайсенов туралы ғылыми зерттеулер мен мәдени іс-шаралар айтарлықтай көбейді. Ұлттық кітапхана статистикасына сәйкес, осы кезеңнен бастап материалдар саны артып, оның тұлғасына деген қызығушылық қоғамда үстем орынға ие болды. Бұл оның рухани және тарихи маңыздылығын тереңірек түсінуге мүмкіндік берді. Зерттеулер деректері Қасым Қайсенов туралы танымдық іс-шаралардың динамикалық өсуін көрсетеді.

14. Азаматтық позициясы мен ел дамуына қосқан үлесі

Қасым Қайсенов тәуелсіздік пен әділеттілікті өмірлік ұстаным етіп, қоғамда осы құндылықтарды дәріптеді. Ол ұлттық мәдениетті, дәстүрді дамытуға зор күш жұмсады және жастар арасында патриоттық сана қалыптастыруда белсенділік танытты. Сонымен қатар, мектептер мен жастар ұйымдарында жиі кездесулер өткізіп, елдің рухани дамуына маңызды үлес қосты. Оның азаматтық позициясы қазақстандық қоғамның негізін нығайтып, халықтың дамуына жол ашты.

15. Қазақстан оқушылары үшін үлгі болуы

Қасым Қайсеновтің өмірі мен ерлігі 7-сынып оқушыларына патриоттық тәрбие ретінде ұсынылып, оның батырлығы кеңінен таныстырылады. Мектептерде оның есіміне арналған бұрыштар мен шығармашылық кештер ұйымдастырылып, жас ұрпақтың рухани дамуына ықпал етеді. Мұндай шаралар оқушыларға тарихтың ең маңызды беттерін таныстырып, олардың патриоттық сезімдерін қалыптастыруға септігін тигізеді.

16. Қасым Қайсенов туралы негізгі деректер

Қасым Қайсеновтің өмірі мен қызметінің негізгі кезеңдері мен маңызды мәліметтерін қарастырайық. Бұл кестеде оның туған жылы мен жері, кәсіби жолы, әскери қызметтегі жоғарғы шені және маңызы зор мемлекеттік қызметтері көрсетілген. Мысалы, Қасым Қайсеновтің туған жылы мен туған жері оның тарихи кезеңдегі орны мен отаншылдық рухын жақсы түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, оның әскери және саяси қызметі қазақ халқының тәуелсіздігі мен тәуелсіз мемлекет құрудағы маңызды үлесін көрсетеді. Осы деректердің барлығы Қайсеновтің өмірі мен шығармашылығының кең ауқымды әрі терең тарихи маңызын ашады.

17. Қасым Қайсеновке арналған ескерткіштер мен мектеп аттары

Қасым Қайсеновтің есімі қазақ қоғамында құрметпен аталып келеді. Оның құрметіне еліміздің әр түрлі қалаларында орнатылған ескерткіштер мен оның аты берілген мектептер бар. Бұл ескерткіштер мен білім беру мекемелері Қайсеновтің өмірі мен ерлігін болашақ ұрпаққа танытуда маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, олардың болуы патриоттық тәрбиенің бір бөлігі ретінде балаларға батырлық пен отансүйгіштік қасиеттерін бойға сіңіруге мүмкіндік береді. Әрбір мектеп пен ескерткіш — тарихымыздың тірі куәсі, ұлттық рухымыздың көрінісі.

18. Отбасылық өмірі және жеке адамгершілік қасиеттері

Қасым Қайсеновтің жеке өмірі мен адамгершілік қасиеттері оның қоғамдық қызметімен қатар ерекше орын алады. Оның отбасылық өміріндегі жылулық пен достық қарым-қатынас, жауапкершілік пен қайырымдылық сияқты қасиеттері оның адами бейнесін айқындайды. Қайсеновтің туыстары мен жақындарының естеліктерінде оның адамгершілік құндылықтарға қаншалықты берік болғаны, адалдық пен әділдік қасиеттерін қалай бойына сіңіргені туралы көп мағлұматтар бар. Бұлар оның қоғамдық өміріндегі табыстарымен тығыз байланысты.

19. Қайсеновтің есімімен аталатын нысандар

Қазақстанның түкпір-түкпірінде Қасым Қайсеновтің құрметіне салынған мектептер мен көшелер оның есімінің кең таралғанын және халық арасында үлкен құрметке ие екенін айғақтайды. Бұл нысандар балаларды патриоттық рухта тәрбиелеуде, олардың бойына батылдық пен өз Отанына сүйіспеншілік сезімін ұялату үшін мәдени және тәрбиелік орталықтар ретінде қызмет атқарады. Сонымен қатар, Қайсеновтің аты мемлекеттік марапаттар мен құрмет грамоталарында жиі кездесіп, оның қоғамдағы беделін арттырады. Мұндай шаралар халықтың батырға деген шексіз құрметін және оның ұлттық сана құрамындағы маңызының айрықша екенін дәлелдейді.

20. Қасым Қайсенов – ұрпаққа ұлы үлгі

Қасым Қайсеновтің өмірі мен шығармашылығы ғасырлар бойы қазақ халқының рухани байлығы мен патриоттық тәрбиесінің негізін қалыптастырды. Оның ерлігі мен батырлығы тәуелсіз Қазақстанның дамуына күш-қуат беріп, ұрпақтар үшін ұлы үлгі болып қала береді. Батыр тұлғаның есімі мәңгі сақталып, оның ісі жастарға отанға деген махаббат пен салауатты өмір салтын насихаттауда ерекше орын алады.

Дереккөздер

Әбдірахманов Ғ., "Қазақстанның Ұлы Отан соғысы батырлары", Алматы, 2005.

Бекенов С., "Қасым Қайсенов есімімен ел мақтанышы", Нұр-Сұлтан, 2018.

Ұлттық әскери архив материалы, "Партизан Қайсеновтің әскери мұралары", 1941-1945.

Қасымов А., "Қазақ әдебиетінде патриоттық дәстүрлер", Алматы, 2012.

Ұлттық кітапхана статистикасы, "Қайсенов туралы танымдық зерттеулер", 2023.

А.Баймұратов. Қазақ тарихындағы Қасым Қайсенов. Алматы, 2015.

Тарихи энциклопедия: Қазақ батырлары. - Нұр-Сұлтан: Руханият, 2018.

Мәдениет пен өнер. Қасым Қайсенов туралы мақалалар жинағы. Астана, 2020.