Текст выступления:

Қош келдің, Наурыз!
1. Қош келдің, Наурыз! – Мерекенің маңызы мен ерекшелігі

Наурыз – бұл көктемнің шуақты басы, жаңалық пен үміт ауадай қажет күн. Бұл күннің келуі табиғаттың тірі жанданып, барлық дүниенің оянып, жаңа өмірге жол ашуының айғағы. Жыл сайын біздің халқымыз осы ерекше күні ұлысымыздың татулығы мен бірлігін тіледі, ақ ниетпен жаңа белестерге ұмтылды.

2. Наурыз туралы қызықты мәліметтер

Наурыз мерекесі – адамзат тарихындағы ең ежелгі әрі маңызы зор киелі күндердің бірі. Бұл күн, күн мен түннің теңеліп, табиғаттың жаңа кезеңін бастауы ретінде ерекше қабылданады. Дүниежүзі халықтары осы сәтті қуанышпен қарсы алып, татулық пен достықтың мызғымас символына айналдырды.

3. Наурыз мерекесінің шығу тарихы

3000 жылдан астам уақыттан бері аталып келе жатқан Наурыз – Орта Азия халықтарының күн мен түннің теңелген уақытын мерекелеуінен бастау алады. Бұл кезең көктемнің жаңғырып келуін, табиғаттың жаңаруын білдіреді. Қазақ халқында бұл күнді "Ұлыстың ұлы күні" деп атап, қайтпас дәстүр мен салт-санамен жалпылап тойлайды. Наурыз тек күн бетінің емес, рухани жаңалық пен рухтың жаңаруы, өмірдің үзіліссіз жалғасуы ретінде мәнге ие.

4. Наурыз – Жаңа жыл мерекесі

Жаңа жылды қарсы алу дәстүрі Наурыз күні қазақтар өткен жылдағы қателіктер мен өкініштерді артқа тастап, жаңа үміттер мен армандарға толы жаңа жылға қадам басады. Бұл ерекше уақытта үлкендер мен балалар бірге болып, жаңа бастамаларға толы қуанышқа кенеледі.

Ұлыс мерекесінің маңызы Наурыз – бұл жаңа өмірдің және жаңа бастамалардың символы. Халық жаңа жылда бір-біріне жақсы тілектер айтып, табыстар мен бақыт тілейді. Бұл күн отбасылық бірліктің, ынтымақ пен татулықтың мерекесі ретінде бағаланады.

5. Наурыздың басты белгілері

Наурыздың ең басты белгілері ретінде мейірімділік пен татулықты айтуға болады. Бұл мереке кезінде адамдар бір-біріне көмектесіп, кешірім мен достықты көрсетеді. Сонымен қатар, жақсылыққа жауап қайтару, достықты нығайту мерекенің шынайы мәнін қалыптастырады. Барлық үй-ірі Наурызды бірге тойлап, шынайы қуаныш пен шаттыққа бөленеді.

6. Киіз үй мен ұлттық сәндік заттар

Киіз үй – қазақ халқының өмір салтының, рухының тілегі мен дәстүрінің ұйтқысы. Оның дөңгелек пішіні мен жылулық атмосферасы құттықтаулар мен мерекелік дастархандарды ашуға ыңғайлы. Киіз үйдің сәндік бұйымдары – әрбір өрнек пен түстің салмағы мен мағынасы бар ұлттық өнердің айнасы. Мысалы, шеберлікпен тоқылған кілемдер мен өрнектер бай тарих пен халықтың мәдениетін айқындайды.

7. Наурыз көже – мерекенің ерекше тағамы

Наурыз көже – жеті түрлі дәмнен құралған ерекше тағам. Әрбір ингредиенттің өзіндік мағынасы бар: су – тазалықтың символы, ет – молшылыққа жол ашқан нәрсе, тұз – дәм мен өмірдің түзу жолы, май – айбын мен рухани күштің белгісі, жарма – өмірдің жемісі, сүт – нәзіктік пен ана махаббаты, құрт – көрегендік пен даналықтың белгісі. Бұл көже тек дәм емес, әр үйдің бірлігін, байлығын және халықтың бір болуын білдіреді.

8. Наурыздағы ұлттық ойындар

Тамаша ойындар мерекенің көркі Алтыбақан мен асық ату сияқты ұлттық ойындар Наурыз мерекесінің жарқын сәтін безендіреді. Олар балалар мен үлкендерге ерекше қуаныш сыйлайды, мереке есесін көбейтеді.

Ойындар арқылы достық нығаяды Ұлттық ойындар халық арасында ынтымақ пен достықты тереңдетеді. Олар салт-дәстүрді жаңғыртып, жастарға ұлттық рух пен мәдениетті сіңіруге септігін тигізеді.

9. Наурыздағы әндер мен билер

Наурыз мерекесі кезінде домбыраның ерекше үні естіліп, халықтық әндер кеңінен орындалады. Бұл әндер қазақтың тарихы мен дәстүрін, табиғатқа деген сүйіспеншілігін жеткізеді. Сонымен қатар, Наурыз биі – бұл халық бірлігінің, қуаныш пен шынайы мерекенің белгісі. Балалар бұл мерекеде ән мен билерді үйреніп, қазақтың рухани салтын бойларына сіңіреді.

10. Достық белгісі – сырға тағу

Сырға тағу – қазақ қоғамында айрықша мәнге ие дәстүр. Мерекеде достық пен құрметті білдіру үшін сырға кию – бейбітшілік пен татулықтың белгісі. Бұл символдар – адамдар арасындағы жылы қарым-қатынасты нығайтып, мерекенің мәнін арттырады. Сырғаларды тағу арқылы өзара құрмет пен достық байланыс орнайды.

11. Айтыс және жыр жарыстары

Айтыс – қазақтың ауыз әдебиеті мен өнерінің ерекше бір саласы. Бұл жерде ақындар тапқырлық пен сөз маржанын жарыстырып, көрерменге күлкі мен қуаныш сыйлайды. Айтыс мерекеде халықтың рухын көтеріп, мәдени мұраны сақтауға қызмет етеді. Сонымен қатар, балалар да айтысқа қатысып, өлең шумақтарын айтып, сөз өнерінің қыр-сырын меңгереді. Бұл жас ұрпақтың рухани дамуы мен ұлттық дәстүрге ынтасын арттырады.

12. Тазалыққа мән беру дәстүрі

Үйді толық тазалау Наурыздан бұрын әр отбасы үйлерін толығымен жинастырады, ескі заттар мен қажетсіз қоқыстарды шығарып, ауаны төрлетеді. Бұл тек физикалық тазалық емес, рухани жаңарудың, жаңа өмірге дайындықтың белгісі.

Жаңаруға дайындық Тазалық – жаңа белестерге жол ашудың алғышарты. Бұл жерде адам тек үй-ішімен ғана емес, өзінің жан-дүниесімен де жұмыс істейді. Жыл бойы жиналған теріс эмоциялардан арылып, жаңа үміт пен жақсылыққа орын босатады.

13. Шашу шашу дәстүрі

Шашу — бұл үлкендердің балаларға тәтті-дәмді және ұлттық тағамдар тарататын салтанатты рәсімі. Ол құттықтау, молшылық пен бақыттың символы ретінде қадірленеді. Балалар бұл дәстүрді ерекше ықыласпен қабылдап, жаңа жылды шын жүректен қарсы алады. Шашу іс-шарасы мерекенің көңіл-күйін көтеретін, ел арасындағы мейірімділік пен қамқорлықтың көрінісі.

14. Берілген бата – жақсылықтың бастауы

Бата беру – қазақтардың өміріндегі маңызды дәстүр. Ол тек біреуге бағытталған тілектен гөрі, ұрпақтан ұрпаққа жеткен рухани байлық. Баталар адамға күш-қуат, табыс және денсаулық тілейді. Олар Наурыз мерекесінде арнайы айтылып, болашаққа сенім мен үміт береді. Батаның күші – қайрат пен жігердің, жақсылық пен ізгіліктің бастауы.

15. Көрісу – туған-туыс, достардың қауышуы

Көрісу – Наурыз мейрамында адамдардың бір-біріне шын жүректен амандасуы мен құшақтасуы. Бұл дәстүрде кішілер үлкендердің қолынан көріп, олардың жүзін көруге ұмтылады. Көрісу – туыстық пен достықтың нығаюына, адамдар арасындағы жылулық пен сыйластықтың сақталуына септігін тигізеді. Осы игі қарым-қатынастар арқылы елдің берекесі артатынына сенім мол.

16. Табиғаттың жаңаруы мен көктемгі жақсылық

Көктемнің келуімен табиғат ерекше бір серпіліс алады. Наурыз айының күндері қар еріп, топырақтың беті көріне бастайды. Бұл — жердің жаңа өмірге жол ашатынының белгісі. Жердің оянуы — ежелден келе жатқан табиғаттың жаңаруы, ол бізге жаңа бастамалар мен үміттер әкеледі. Топырақтан алғашқы жасыл шөптер шығып, айналаға өмірдің белгісі тарайды. Бұл кезеңді ата-бабаларымыз да ерекше құрметтеді, себебі көктем — өсу мен жаңарудың, жарық пен жылудың мерекесі.

Адам баласының көңілі де осы уақытта ерекше бір шаттықпен толады. Құстар ағылып келіп, аспанда күбірлеп ән салады. Күн жылынып, табиғаттағы барлық тіршілік қайта ояна бастайды. Бұл ояну — тек табиғат үшін ғана емес, адамдар үшін де жаңалық пен жігердің, шаттық пен үміттің бастауы. Табиғаттың осындай өзгеше сәттері адамдарды рухтандырып, алдағы күндерге сенім арттыра түседі.

17. Ұлыстың ұлы күні – халық қуанышы

Наурыз — қазақ халқы үшін ең киелі күндердің бірі, оны "Ұлыстың ұлы күні" деп атау тегін емес. Бұл мейрамда адамдар бір-біріне қайырымдылық пен мейірімділік сезімдерін білдіреді. Әрбір отбасы осы айтулы күні жақсылық пен келісім тілейді. Мереке барысында бірлік пен бейбітшіліктің маңызы ерекше атап өтіледі, өйткені бұл халықтың жүрегіндегі мейірімділік пен қамқорлықты арттырады.

Сонымен қатар, Наурыз күндері ұлттық салт-дәстүрлер дәріптеліп, оларды ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу міндеті күшейеді. Бұл мереке халық арасындағы бірлікті нығайтып, сыйластық пен түсіністікті қалыптастырады. Наурыз — бұл тек күнтізбелік мереке ғана емес, қоғамдағы татулық пен үміттің символы ретінде өзін таныта біледі.

18. Жаңа жылға тілек айту дәстүрі

Көктем мерекесіне арналған тілектер мен баталар — Наурыздың ажырамас бөлігі. Балалар мен үлкендер жаңа жылға шақтап бір-біріне жылы лебіздерін білдіреді. Әрбір тілек жүректен шығып, адамдар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтады.

Бұл дәстүрдің терең тарихы бар. Мысалы, ата-бабаларымыз жаңа жылдың басталуы — өмірдің жаңаруы ретінде әртүрлі ырымдар мен салттарды орындаған. Осы кезде адамдар бір-бірінің өміріне жақсы өзгерістер мен сәттілік тілеп, бата беріп, сыйластықты арттырған.

Наурызды қарсы алу рәсімдері бірнеше ғасырдан бері сақталып келеді және ол біздің ұлттық мәдениетіміздің ұлы мұрасы болып табылады. Бүгінде де бұл дәстүрлер жаңа буынға беріліп, мерекенің маңыздылығын арттыруда.

19. Наурыздың бүгінгі көрінісі

Қазіргі заманда Наурыз мерекесі еліміздің барлық қалалары мен ауылдарында кең көлемде тойланады. Бұл мерекенің аясында концерттер, көрмелер және спорттық жарыстар ұйымдастырылып, әсіресе балалар үшін қызықты бағдарламалар ұсынылады. Мектептер мен мәдени орталықтар жаңа мағыналы іс-шаралар өткізеді, ол жастарға ұлттық дәстүрлерді танытып, рухани байлыққа баулиды.

Бұл күні әртүрлі ойындар мен фестивальдер өтеді, халық бірлік пен татулықты ерекше атап өтеді. Мерекенің осындай кең ауқымды көрінісі — қазіргі қоғамдағы бейбітшілік пен достықтың нышаны. Сонымен қатар, жастарды ұлттық мәдениетімізге деген қызығушылық арттырушы маңызды оқиғаға айналды.

20. Наурыз – бірлік пен үміт мерекесі

Наурыз — халқымыздың мызғымас бірлігін көрсететін таңғажайып мереке. Бұл күн адамдарға бір-біріне деген сүйіспеншілік пен мейірімділік сезімдерін арттыруға ықпал етеді. Татулық пен ынтымақ, қамқорлық пен жақсылық — осы мерекенің басты құндылықтары.

Әр бала мен ересек жүрегінде Наурыз жаңа үміттің, достықтың және қуаныштың өшпес отын жағады. Ұлттық рухтың жаңғыруы осы мереке арқылы жүзеге асып, қоғамымыздың тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Сондықтан, Наурыздың маңызы тек көңіл көтеруде емес, ол — қоғамның күші мен болашағының кепілі.

Дереккөздер

Нұртай Ә., "Қазақ халқының ұлттық мейрамдары", Астана, 2018.

Сұлтанов Ғ., "Наурыз – дәстүр мен заманауи кезең", Алматы, 2020.

Қасымов Н., "Киіз үй және қазақ дәстүрлері", Шымкент, 2019.

Бекенова Ж., "Ұлттық ойындар мен өнер", Қарағанды, 2021.

Төлегенов С., "Қазақ мәдениеті мен салт-дәстүрлері", Алматы, 2017.

Иманғали Әлімжанов. Наурыз — ұлттық мереке тарихы. Алматы, 2018.

Қазақ дәстүрлері және салт-дәстүрлер туралы ғылыми зерттеу. Қожахметов А.Б., Нұр-Сұлтан, 2020.

Жолдасбек Нұрлыбай: Көктемгі мерекелердің рухани мәні. Шымкент, 2019.

Татулық пен бірліктің маңызы. Қазақстан Республикасының мәдениеті жөніндегі ғылыми еңбек. Алматы, 2021.