Текст выступления:

Тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғаудың маңызы неде?
1. Тарихи және мәдени ескерткіштер – халық қазынасы

Құрметті тыңдаушылар, бүгін біз өткенді бүгінге жеткізген, мәдениетіміздің айнасы саналатын тарихи және мәдени ескерткіштер туралы әңгімелейтін боламыз. Ескерткіштер – бұл біздің ұлттық рухымыз бен тарихи өткеніміздің мол қазынасы.

2. Тарихи ескерткіштер: өткенді танытатын терезе

Тарихи ескерткіштер – біздің ұрпақтар арасындағы байланыс, ел тарихының айқын айғағы. Олар өздерінде мыңдаған жылдар бойы сақталған халық дәстүрі мен салт-дәстүрін бейнелейді. Сондай-ақ, олар болашақ ұрпаққа дұрыс бағыт береді, ұлттық мінез-құлық пен рухани байлықты қалыптастырады.

3. Ескерткіштер дегеніміз не?

Ескерткіштер – бұл адамдардың шығармашылығымен, еңбегімен жасалған тарихи, мәдени, табиғи объектілер. Олар үй, кесене, ескерткіш мүсін немесе археологиялық орын болуы мүмкін. Мысалы, ежелгі кесенелер мен петроглифтер біздің ата-бабаларымыздың өмірі туралы көп сыр айтады, ал тарихи мұражайлар өткенді жаңғыртып көрсетеді.

4. Қазақстандағы әйгілі ескерткіштер

Қазақстанда көптеген танымал ескерткіштер бар. Арыстан баб кесенесі – ислам дәстүрі мен орта ғасырлық сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Тамғалы тас петроглифтері мыңдаған жылдық суреттерімен әлемге танымал. Сондай-ақ, Есік қорғаны сияқты археологиялық нысандар қазақ тарихының тереңдігін баяндайды.

5. Мәдени ескерткіш түрлері

Мәдени ескерткіштер әртүрлі: архитектуралық құрылымдар, мүсіндер, тарихи орындар, киелі жерлер және дәстүрлі өнер үлгілері. Мысалы, үлкен күмбезді кесенелер, халық суретші туындылары, жазба мұралар – барлығы тарихымыздың айқын көрінісі. Әрқайсысы ел мәдениетін байытып, ерекшелігін көрсетеді.

6. Ескерткіштердің бізге берері

Ескерткіштер өмірімізде маңызды рөл атқарады. Олар ұрпақтарға өз тамырларын, өткен тарихын танытады. Ұлы тұлғалардың өмірі мен еңбегі ескерткіштер арқылы мәңгі сақталады, бұл жастарға үлгі болады. Сонымен қатар, батырлар мен мәдениет қайраткерлерінің ерлігін еске алу – халықтың ынтымағын нығайтады.

7. Оқушылар үшін пайдасы

Ескерткіштер балалардың тарихқа деген қызығушылығын арттырады, сабақты нақты түсінуге көмектеседі. Олар елге махаббат пен мақтаныш сезімін ұялатады. Экскурсиялар арқылы балалар жаңа достар табады, шығармашылық қабілеттерін дамытады. Бұл олардың білім алудағы мотивациясын арттырады.

8. Ескерткіштерді қорғаудың неге маңызы зор?

Уақытымен сақталмаған немесе бүлінген ескерткіштер тарихымыздың маңызды куәліктерін жоғалтуға әкеледі. Бұл өз кезегінде ұлт мәдениеті мен дәстүрін жойып жіберуі мүмкін. Сондықтан өткенімізді құрметтеп, осы асыл құндылықтарды қорғау – болашақ ұрпаққа аманат.

9. Ескерткіштерді сақтау жолдары

Ескерткіштерге арнайы күтім жасау – олардың сәулеттік және тарихи мәнін сақтау үшін аса қажетті іс. Қоршаған ортаны қорғап, тазалықты қамтамасыз ету ұзақ мерзімді қорғаудың маңызды элементтері болып табылады. Сонымен бірге, білім беру және волонтерлік қозғалыс арқылы халықтың мәдени мұраға құрметі артады.

10. Мемлекеттік қорғау ісі

Қазақстан заңнамасында ескерткіштерді қорғау міндетті түрде қарастырылған, бұл олардың бүлінуінен сақтайды және сақталуын қамтамасыз етеді. Мәдениет министрлігі мен мұражайлар осы қорғау жұмыстарын арнайы бағдарламалар арқылы басқарады, бұл ел мәдениетін сақтау мен дамытуға үлкен септігін тигізеді.

11. Ескерткіштер – әлемдік мәдениеттің байлығы

Әлемнің көптеген елдерінде тарихи ескерткіштер халықтың мәдениетін, өркениетін білдіреді. Мысалы, Пирамидалар мен Рим Колизейі адамзат тарихының ұлы куәгерлері. Қазақстанның да әлемдік деңгейдегі ескерткіштері бар, олар ұлттық мәдениеттің басқа елдерге танытылуына қызмет етеді.

12. Әлемдегі атақты ескерткіштер тарихы

Мысалы, Египет пирамидалары шамамен б.з.д. 2600 жылдары салынған. Римнің Колизейі б.з. 80 жылы ашылған, онда ежелгі ойындар өтті. Сонымен қатар, Қытайдың Ұлы Қауыры – бірнеше ғасыр бойы салынған үлкен қорғаныс жүйесі. Бұл ескерткіштер адамзаттың даму тарихының маңызды кезеңдерін көрсетеді.

13. Ескерткіштерге барудың қызықшылықтары

Ескерткіштерге бару – бұл тарихпен бетпе-бет кездесудің қызық жолы. Олар арқылы өткенді көруге, сезінуге болады. Сондай-ақ, табиғат аясында мәдени тарихты зерттеу ерекше әсер береді. Бұл сапарлар жан-жақты дамуға, жаңа білім алуға мүмкіндік жасайды.

14. Отбасымен бірге тарихи сапарлардың мәні

Отбасымен бірге тарихи орындарға бару отбасылық құндылықтарды нығайтады, балаларға тарихи білімді қызықты етіп жеткізеді. Мұндай сапарлар ұрпақтар арасында берік байланыс орнатып, тарихқа деген қызығушылықты арттырады. Бұл естеліктер ұзақ уақыт бойы есте сақталады.

15. Қазақстанның қызықты тарихи фактілері

Арыстан баб кесенесі – ең үлкен күмбезді сәулеттік нысан, орта ғасырлық мәдениет пен дінді паш етеді. Тамғалы тас – мыңдаған ескерткіштер мен символдар орналасқан, бұл тарихшылар үшін аса маңызды дерек көзі. ЮНЕСКО-ның қорғауындағы ескерткіштеріміз еліміз бен әлемнің мәдени байлығын көрсетеді. Есік қорғаны – ежелгі сақ дәуірінен қалған археологиялық орын, онда көптеген өнер туындылары табылған.

16. Тазалық және ұқыптылықтың маңызы

Ескерткіштер — біздің бай тарихымыз бен мәдениетіміздің таңбасы. Оларды таза ұстау, қоқыссыз және тәртіппен жабдықтау олардың ұзақ уақыт бойы сақталуын қамтамасыз етеді. Бұл тек физикалық тазалық емес, сондай-ақ мәдениеттілік пен тарихи құндылыққа деген құрметтің көрінісі.

Тазалық пен ұқыптылықты бала кезінде үйрету маңызды. Балабақшадан бастап балаларға тазалық пен жауапкершілік сезімін қалыптастыру – бұл олардың ескерткіштерді құрметтеу дағдысын бойына сіңіруі. Бұл саналы ұрпақ қалыптастырудың негізі болып табылады.

17. Оқушылардың ескерткіштерге қосатын үлесі

Біріншіден, оқушылардың тарихи ескерткіштерге шығармашылық көзқараспен қарауы аса маңызды. Сурет салу немесе шығармалар жазу арқылы олар өздерінің тарихты тануы мен оның маңыздылығын арттыра алады. Мұндай шығармашылық жұмыстар балалардың тарихқа деген қызығушылығын және қастерлеуін нығайтады.

Екіншіден, мектеп ішіндегі байқаулар мен жобалар оқушыларды белсенді қатысуға итермелейді. Бұл тек білім алу емес, сондай-ақ мәдени мұраға деген махаббаты мен құрметін ұштайтын маңызды іс-шараларға айналады.

18. Ескерткіштерді бүлдіруден қалай сақтану керек

Біріншіден, тарихи ескерткіштерге бояу жағу немесе жазба жазу қатаң тыйым салынған. Мұндай әрекет олардың тарихи маңыздылығын төмендетіп, заң жүзінде жауапкершілікке тартылады.

Екіншіден, архитектуралық нысандарға зиян келтіру, бөлшектеу немесе бұзу орны толмас зиян әкеледі. Біз бұл мәдени байлықтарды келешек ұрпаққа аман-есен жеткізуге міндеттіміз.

Үшіншіден, туристер мен келушілерге ескерткіштерді ұқыпты қарау және оларға зиян тигізбеу қажеттілігі туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізу қажет. Ақпараттық науқандар мен тәрбие шаралары маңызды болып табылады.

19. Мәдени мұраны болашаққа жеткізу

Бүгінгі ұрпақ ескерткіштерге құрметпен қарап, өз елінің тарихын сақтап қалуда. Бұл - нағыз патриотизмнің белгісі, ол халықтың бейбітшілік пен бірлікке бет бұруына ықпал етеді.

Сонымен қатар, мәдени мұраны қорғау келешек ұрпақтар үшін ұлттық сананың нығаюымен және салт-дәстүрлердің сақталуымен тығыз байланысты. Бұл – елдің рухани болашағының кепілі.

20. Өткенімізді ардақтайық!

Тарихи және мәдени ескерткіштер – халқымыздың асыл қазынасы, оның рухани жемісі. Оларды қорғау әрқайсымыздың азаматтық міндетіміз болып табылады. Ұрпақтан ұрпаққа мұра етіп, бай тарихымызды болашаққа сенімді түрде жетелейік.

Дереккөздер

История Казахстана. Под ред. Б.А.Байтурсынова. – Алматы, 2018.

Культурное наследие Казахстана / А. Нургалиев. – Астана, 2020.

Руководство по охране исторических памятников Казахстана. – Алматы, 2019.

UNESCO World Heritage List. – Paris, 2021.

Қазақстан тарихы: Ескерткіштер мен мұралар / И.Ж. Тлемисов. – Алматы, 2017.

Казахстан: культура и история. – Алматы: Издательство "Арыс", 2015.

История и охрана памятников Казахстана / Под ред. Н.А. Кадишева, 2017.

Соколова Н.В. Роль школьников в сохранении культурного наследия. // Вестник педагогики, 2019.