Текст выступления:

Біздің ата заңымыз – конституция
1. Ата заңымыз – еліміздің басты негізі

Қазақстан Республикасының Конституциясы – біздің елдің тұрақтылығы мен қоғамдағы тәртіптің басты кепілі. Бұл негізгі қағида бізге әділдік пен бірлікті сақтап, болашаққа сенімді қадам басуға мүмкіндік береді.

2. Неге Конституцияны білу маңызды?

Конституция – мемлекетіміздің басты заңы, қалыптасқан құқықтық жүйенің негізі. 1995 жылы қабылданған бұл заң халық арасында татулық пен әділдікті нығайтып, Қазақстанның дамуына жол ашты. Еліміздің әр азаматы Конституцияны білу арқылы өзінің және өзгелердің құқықтарын қорғауға қабілетті болады.

3. Конституция туралы негізгі мәліметтер

Конституция бірнеше маңызды бөліктерден тұрады. Ол мемлекет құрылысының негізін, азаматтардың құқықтары мен міндеттерін, сондай-ақ мемлекеттік билік органдарының құрылымы мен қызметін нақтылайды. Әр бап еліміздің заңдық тұрақтылығын қамтамасыз етеді және қоғамның тәртібін реттейді.

4. 30 тамыз – Конституция күні

30 тамыз күні Қазақстанда Конституция қабылданғанына жыл сайын мереке өткізіледі. Бұл күн біздің еліміздегі заңның мәртебесін арттыра отырып, ұлттық бірлікті нығайтады. Мектептер мен әртүрлі ұйымдарда арнайы сабақтар мен шаралар ұйымдастырылып, жастарға Конституцияның маңыздылығы түсіндіріледі.

5. Мемлекеттік рәміздердің мәні

Қазақстанның мемлекеттік рәміздері – Елтаңба, Ту және Әнұран – біздің елдің ерекшеліктерін айқындайды. Олар тарихи және мәдени мәнге ие. Мысалы, Тудың көк түсі бейбітшілік пен бірлікті, ал алтын күн мен қыран — жарық пен еркіндікті білдіреді.

6. Балалардың Конституциядағы құқықтары

Конституция балалардың өмір сүру, білім алу, денсаулығын қорғау сияқты негізгі құқықтарын қорғайды. Әр бала ойын ойнауға, достар табуға және өз ой-пікірін айтуға толық құқылы. Бұл құжат балалардың қауіпсіз және бақытты өмір сүруін қамтамасыз етуге бағытталған.

7. Балалардың құқықтары
Мектепте сапалы білім алу – әр баланың үлкен құқығы. Бақытты отбасы мен сүйіспеншілік ортасы олардың дамуына жол ашады.
Балалар ойын ойнау, достасу және өз сезімдерін білдіру арқылы жан-жақты дамитыны Конституцияда көрсетілген. Қоғам оларды әрдайым қолдауға міндетті.
8. Әр азаматтың міндеттері
Заңдарды құрметтеу және елдің тәртібін сақтау – әр азаматтың борышы.
Мемлекетті қорғау және оның тәуелсіздігін қолдау – міндеттердің бірі.
Табиғатты сақтау – біздің ортақ жауапкершілігіміз.
Үлкендерді құрметтеу, адал еңбек ету – қоғамдағы татулық пен тәртіптің негізі.
9. Мектеп пен Конституция

Мектеп – Конституцияны үйренетін, оның қағидаларын түсінетін алғашқы орын. Мұғалімдер балаларға құқықтары мен міндеттері жайлы әңгімелеп, азаматтық тәрбие береді. Ойындар мен сыныптық жұмыстар арқылы балалар өз құқығын бағалап, жауапкершілікті сезіне бастайды.

10. Конституцияның қабылдану тарихы

1993 жылы жаңа Конституция жобасы дайындалды, қоғам талқылауына ұсынылды. 1995 жылы 30 тамызда Қазақстанның Конституциясы қабылданып, бұл тарихи оқиға еліміздің тәуелсіздігін нығайтты. Ол Қазақстанды құқықтық мемлекеттің негізі ретінде бекітті.

11. Мәңгілік ел және Ата заң

Конституция – еліміздің тұрақты дамуы мен гүлденуінің кепілі. Мұнда қоғамның әділ және татулығы қамтылған. Мәңгілік ел идеясы елімізді бауырмалдыққа, достыққа және адалдыққа үндейді, қоғамды біртұтас ұлт ретінде біріктіреді.

12. Конституция – теңдік пен әділдік негізі

Әр азамат заң алдында тең құқылы. Бұл қағида Конституцияның басты принциптерінің бірі. Әділдік – тұрақты қоғамның негізі, оған сәйкес заңдар баршаға әділдік пен қауіпсіздік қамтамасыз етеді. Теңдік қоғамда азаматтар арасындағы сыйластық пен ынтымақты арттырады.

13. Елімізде бірлік пен бейбітшілік қалай орнайды?

Қазақстандағы бейбітшілік және ұлтаралық келісім Конституцияның беріктігіне негізделеді. Қазақстанда жүзден астам ұлт бейбіт өмір сүріп, өз мәдениетін сақтап қалуға мүмкіндік алды. Бұл бірлік пен татулық елдің негізгі құндылықтары болып табылады.

14. Достық пен ұлттар ынтымағы

Қазақстан – көпұлтты мемлекет, онда жүзден астам ұлт қатар өмір сүреді. Әр ұлт өзінің мәдениетін сақтап, татулық атмосферасын қалыптастырады. Конституция барлық ұлттың тең құқықтарын қамтамасыз етіп, елдің тұтастығын нығайтады.

15. Мемлекеттік тіл және сөз бостандығы

Конституция қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде ресми мойындайды, оның дамуына ерекше көңіл бөлінеді. Жергілікті халық өз тілінде сөйлеп, пікір білдіру құқығына ие. Сонымен бірге, бірнеше шетел тілін білу әлеуметтік дамудың бір бөлігі ретінде қолдау табады.

16. Бастауыш оқушыларына Конституцияның орны

Балалар Конституцияны түсінуде ерекше қызығушылық танытады, өйткені бұл құжат олардың және бүкіл елдің өміріндегі маңызды негіздерді белгілейді. Конституция – бұл еліміздегі ең жоғарғы заң, ол адамдардың құқықтары мен бостандықтарын қорғайды. Мысалы, Конституция балаларды қорғауы туралы ережелерді қамтиды, осылайша әрбір бала қауіпсіз және бақытты өмір сүруіне мүмкіндік алады. Бұл заң еліміздегі демократияның және әділеттіліктің кепілі ретінде қызмет етеді, ал біз, бастауыш оқушылар, өз құқымызды түсініп, мақтана аламыз.

17. Отбасы құндылықтары және қорғау

Конституцияның маңызды бір бөлігі – отбасылық құндылықтарды қорғау. Бұл құжатта әр адам өзінің отбасына қамқорлық көрсету және қолдау көрсету құқығына ие болуы айқын жазылған. Отбасы – адамның бірінші қоғамы, онда сыйластық, мейірімділік және махаббат сияқты құндылықтар дамиды. Бұл қасиеттердің конституциялық қорғалуы – жұртшылықтың әлеуметтік тұрақтылығының негізі. Қазақстанның Конституциясы отбасының беріктігі мен тыныштығын сақтау үшін заң жүзінде маңызды шаралар қабылдайтындығын көрсетеді.

18. Құқығыңды қорғау жолдары

Балалардың өз құқықтарын қорғау мүмкіндігі бар және бұл өте маңызды. Егер бала өз құқығының бұзылғанын байқаса, ол немесе оның ата-анасы мұғалімдерге немесе арнайы органдарға хабарлай алады. Бұл – балалардың қауіпсіздігі мен құқықтарының қорғауындағы алғашқы қадам. Сонымен қатар, арнайы мекемелер бар, олар балалардың мүддесін күзетеді. Барлық азаматтар, соның ішінде балалар да, заң шеңберінде өз құқтарын қорғауға және жақындарын қолдауға құқылы. Заң – біздің қорғаушымыз және көмегіміз.

19. Ата заң – еліміздің мақтанышы

Қазақстан Республикасының Конституциясы – бұл еліміздің ең маңызды және мәртебелі құжаты. Ол тәуелсіздігімізді бекітіп, еліміздің дамуының негізін қалайды. Ата Заң 1995 жылы қабылданып, сол уақыттан бері қоғамымыздағы бейбітшілік пен келісімнің кепілі болды. Әрбір қазақ баласы осы заңға құрметпен қарап, оның тәуелсіздік пен азаматтық құқықтарды нығайтудағы маңызын білуі қажет. Конституция бізге құқықтық мемлекет болуға жол ашады және еліміздің мақтанышы болып табылады.

20. Конституция – жарқын болашақ кепілі

Конституция – бұл әр баланың құқықтарын қорғап, болашаққа сенімді қадам жасайтын заң. Ол әділдік пен теңдікті қамтамасыз етеді, бізге әртүрлілікті құрметтеп, бір-біріміз үшін жауапкершілік алуға үйретеді. Осылайша, Конституцияның маңыздылығын түсіну – еліміздің дамуы мен өркендеуінің кепілі. Құқықтарымызды білу және құрметтеу әрқайсымызға жарқын әрі әділ қоғамда өмір сүруге мүмкіндік береді.

Дереккөздер

Конституция Республики Казахстан: официальный текст. — Алматы, 2020.

История становления Конституционного права в Казахстане / А.Ж. Нұрғалиев. — Нур-Султан, 2018.

Право и общество в Казахстане: учебное пособие / Ж. Бекмұханбетова. — Алматы, 2021.

Мемлекеттік рәміздер тарихы мен маңызы / М. Қайрат. — Алматы, 2019.

Ұлтаралық келісім және бейбітшілік Қазақстанда / Әйгерім Досжанова. — Нур-Султан, 2022.

Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: Қазақстан баспасы, 1995.

Нұрмысұлы, Е. Конституция: құқық және қоғам. – Астана, 2018.

Ақжолов, Т. Қазақстан Республикасының конституциялық құқық негіздері. – Алматы, 2020.

Сәрсенбаев, М. Конституция – мемлекеттің іргетасы. Қоғамдық ғылымдар журналы, 2019, №3.