Текст выступления:

Главное для человека – обретение Родины
1. Туған жер: Адам өміріндегі орны және мәні

Туған жер – әрбір адамның өміріндегі ең киелі және маңызды ұғымдардың бірі. Ол адамның рухани бастау нүктесі, ұлттық сана мен мәдениет үндестігінің қайнары. Туған жер туралы ойласқанда, бізге тек географиялық кеңістік емес, сонымен бірге өмірлік тәжірибе, ата-бабалардан қалған мәдени мұра, отбасы тарихымен ұштасқан терең мағыналы тұжырымдамалар келеді. Қазақ халқының мәдениеті мен әдебиетінде туған жердің рөлі ерекше, өйткені ол жеке тұлғаның ғана емес, бүкіл ұлттың болмысын айқындайды. Осыдан туған жерді сақтау және құрметтеу – ұрпақтар сабақтастығын қамтамасыз етудің ең басты шарты болып табылады.

2. Тарихи және Қазіргі Қоғамдық Көзқарас

Родина ұғымы қазақ қоғамында ғасырлар бойы қалыптасқан, ол қазақ халқының тәуелсіздік пен рухани жаңғыру жолында маңызды рөл атқарды. Кеңес дәуірінің қиыншылықтарына қарамастан, туған жерге деген махаббат ұлттық сананың терең түп тамыры болды. Тәуелсіздік жылдарында бұл сезім жаңа тыныс алып, жастар арасында ұлттық сана мен идентификацияның басты буынына айналды. Жаһандану заманы жаңа сын-қатерлерді туғызып, сонымен бірге туған жерге деген сүйіспеншілік пен патриотизмді қайта жаңғыртудың маңызды кезеңін ашты.

3. Родина ұғымы: Тұжырымдамалар мен Әдебиеттегі Көрінісі

Қазақстанның көрнекті жазушылары мен ақындары туған жер ұғымын әр түрлі қырынан ашып көрсетті. Мысалы, Мұқағали Мақатаевтың өлеңдерінде туған жер – ардақты қанында тыныс алған рухани байлығы, ел тарихының тазалығы ретінде бейнеленеді. Ол "Туған жердің қызығы мен мұңы – жан-дүниемнің айнасы" деген еді, бұл туған жерге деген шексіз махаббат пен терең ынтызарлықты білдіреді. Сондай-ақ, Әуезовтің «Абай жолы» романында туған жер образы ұлттық сана-сезімді қалыптастыратын күрделі және маңызды құрылым ретінде көрініс табады. Бұл әдеби шығармалар туған жердің мәдени және рухани маңызын кең ауқымда түсіндіруде.

4. Туған жердің рухани ықпалы

Туған жердің тұрақтылығы мен қауіпсіздігі адам бойында сенімділік пен тұрақтылық сезімін нығайтады, бұл психологиялық тұрақтылық пен өмірлік тепе-теңдікті қолдайды. Табиғаттың көркемдігі, таза ауасы мен туған кеңістік, сондай-ақ ана тілінің күнделікті қолданылуы ұлттық мәдениетті сақтап, дамытуға ықпал етеді. Отбасылық ортада берілетін патриоттық тәрбие ұлттық рухты көтеріп, этностық сананы қалыптастырады. Осы үш маңызды фактор туған жердің адам жаны мен рухани дүниесіне терең әсер етіп, ұрпақтар сабақтасуын қамтамасыз етеді.

5. Ұлттық бірегейліктің негізгі факторлары

Ұлттық бірегейлік – бұл күрделі және көпсатылы құбылыс, ол тіл, дәстүр, тарих және жер сияқты негізгі элементтердің үйлесімі арқылы қалыптасады. Қазақстанның мәдени кеңістігіндегі бұл факторлардың интеграция деңгейі жоғары, олардың әрқайсысының символикалық мәні ерекше. Мысалы, ана тілі ұлттық бірегейліктің басты тірегі болып табылады, өйткені ол ұрпақтан ұрпаққа берілетін мәдени кодтардың тасымалдаушысы. Дәстүрлер мен тарих ұлттың өткенін сақтап, оның болашағына бағыт береді. Туған жердің символикалық рөлі психологиялық әсерді күшейтіп, ұлттық сана мен патриоттық сезімді нығайтады. 2019 жылғы ҚР Мәдениет және спорт министрлігі деректері бойынша, тіл мен жер ұлттық сәйкестік қалыптастыруда ең маңызды рөл атқарады.

6. Жастар арасында Отанға деген көзқарастың өсуі

2022 жылғы ҚР Статистика бюросының сауалнамасы көрсеткендей, еліміздегі жастардың басым көпшілігі туған жерге сүйіспеншілік пен мақтаныш сезімін арттыруда. Бұл 60% жасөспірімдердің өз Отанын құрметтеп, оған деген патриоттық көзқарасының күшеюін білдіреді. Осындай өсім – ұлттық сана мен жауапкершілікті тәрбиелеудің нәтижесі, жастардың тарихи-мәдени мұраға деген құрметін арттыруға бағытталған мемлекеттік және қоғамдық іс-шаралардың жемісі.

7. Жасөспірімдердің туған жерге оралуына қатысты көзқарастары

Қазақстан жастары – 2021 зерттеуінің мәліметтері бойынша, ауылдық жерлерде өмір сүретін жастардың көпшілігі туған жерінде жұмыс істеуге және өмір сүруге деген ынтасы жоғары. Қалада тұратын кейбір жастарда туған жерге сағыныш жиі кездессе де, урбанизация үрдісі олардың көпшілігін қалаларда қалуға итермелейді. Бұл деректер туған жерге деген махаббат пен патриоттық сезімнің ауылдық ортада әлдеқайда нығайғанын көрсетеді. Сонымен қатар, бұл көзқарастар қоғамның әлеуметтік және экономикалық жағдайларымен тығыз байланысты.

8. Отбасылық тәрбие арқылы туған жерге сүйіспеншілік

Балаларды туған жерге деген махаббат пен құрметке тәрбиелеудің ең тиімді жолы – отбасынан басталады. Отбасында ұлттық дәстүрлерді сақтау және ұрпаққа беру арқылы ата-аналар балаларда туған жерге деген сезімді орнықтырады. Мысалы, ауылдық жерлерде ата-бабалардың ертегілері мен аңыздарын айту, ұлттық мерекелерді бірге атап өту бұл сезімді күшейтеді. Сондай-ақ, отбасылық әңгімелер, тарихи деректер мен фотосуреттер балалардың ұлттық санасын ашып, оларды Родинаға адал болуға ынталандырады.

9. Ұлы тұлғалардың Родинаға көзқарасы

Ұлы тұлғалар әр дәуірде туған жердің ерекше қасиеттерін атап өтті. Абай Құнанбаев туған жер туралы: «Туған жер – анамыздың құшағы, арман мен үміттің бесігі», – деген. Мұхтар Әуезов туа біткен патриоттық рухты жоғары бағалап, ел тарихы мен мәдениетінің сақталуына ерекше көңіл бөлді. Жалпы, бұл тұлғалардың пікірі туған жерді құрметтеу және қорғау – ұлттың бірегейлігі мен дамуы үшін маңызды екенін баса көрсетті.

10. Жастардың ауылдан қалаға қоныс аудару үрдісі

ҚР Ұлттық статистика бюросының деректері көрсеткендей, соңғы жылдары жастардың ауылдан қалаға қоныс аудару саны артты. Бұл үрдіс үлкен қаладағы мүмкіндіктер мен жоғары білім іздестіру қажеттілігінен туындап отыр. Сонымен бірге, бұл қозғалыс туған жерге деген сағынышты және патриоттық сезімді күшейтеді, себебі жастар өз тамырларынан алыстамауға, ауылдың мәдениетін және салт-дәстүрін сақтап қалуға ұмтылады. Бұл да туған жердің ұлттық санадағы маңыздылығын дәлелдейді.

11. Тіл және мәдениет – ұлттық сананың негізі

Ана тілі – ұлттық сахнада негізгі элементтердің бірі болып саналады, 72% жастар өз тілінде сөйлей отырып, ұлттық байланысын сезінеді. Тіл ұлттық мәдениетті сақтауға және дамытуға қызмет етеді, себебі ол ұлттық өнер, әдебиет және фольклордың негізгі көзі болып табылады. Сонымен қатар, жастардың мәдени шараларға қатысуы олардың патриоттық рухын күшейтіп, өзіндік танымын нығайтады. Қазақ тілі мен салт-дәстүр жастарды рухани байлыққа бөлейді, Родинаға деген сүйіспеншілікті арттырады. Бұл ұстанымдар ғылыми зерттеулермен расталған және ұлттық мәдениетті дамытудың негізіне қойылған.

12. Отанға адалдық қалыптасуының кезеңдік жолы

Азаматтық жауапкершілік пен патриоттық сезімнің дамуы бірнеше кезеңнен тұрады. Алдымен, балалық шақта туған жердің көріністерін танып-білу басталады, содан кейін білім алу кезеңінде ұлттық тарих пен мәдениетке терең үңілу жүреді. Жасөспірімдер мен жастарда бұл сезімдер патриоттық іс-шараларға қатысу арқылы жетіледі, ал кейінгі кезеңде олар азаматтық белсенділік пен Отанға адалдықты іс жүзінде көрсетеді. Осы кезеңдер арқылы патриоттық сезім қалыптасып, қоғамның тұрақтылығы мен дамуы қамтамасыз етіледі.

13. Туған жердің рухани символдары мен тарихи ескерткіштері

Қазақстанның әрбір аймағында туған жердің рухани символдары мен тарихи ескерткіштері сақталған. Мысалы, Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи кесенесі – ұлттық мұраның жарқын көрінісі әрі рухани орталық. Бұл орын қазақ халқының тарихи және мәдени тарихына терең тамыр жайған. Сонымен қатар, Алматы маңындағы Шоқан Уәлихановтың музейі мен әулие-орындары туған жердің қасиеттілігі мен ұлттық бірегейліктің символы ретінде қызмет етеді. Мұндай тарихи және рухани нысандар жастардың ұлттық санасын қалыптастырып, олардың патриоттық сезімін арттыруда маңызды рөл атқарады.

14. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы және ұлттық сана

«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында 450-ден астам тарихи-мәдени ескерткіштер қалпына келтірілді, бұл ұлттық мәдениетті сақтауға зор үлес қосты. Бағдарлама жас ұрпақ арасында тарихи-мәдени құндылықтарға деген қызығушылықты арттырып, олардың ұлттық сана-сезімін нығайтуға септігін тигізді. Сонымен қатар, «Мәдени мұра» жобалары ел жадын жаңғыртып, патриоттық тәрбие беруде маңызды құралға айналды. Бұл жұмыстар Қазақстанның мәдени және тарихи мұрасы еліміздің болашағына сенімді жол ашатынын көрсетеді.

15. Қазақстандағы ұлттық-мәдени қоғамдардың статистикасы

ҚР Этносаралық қатынастар қызметінің 2022 жылғы деректері бойынша, Қазақстанда қазақ этномәдени қоғамдарының саны көптеп тіркелген және олар өздерінің мәдени белсенділігімен ерекшеленеді. Бұл этномәдени бірлестіктердің ірі үлесін көрсетеді, олардың жұмысы ұлттық бірегейлікті нығайтуға бағытталған. Сонымен бірге, түрлі ұлттардың мәдениеттерін насихаттаушы басқа да қоғамдық ұйымдардың саны артып, жалпы этномәдени ландшафты байып келеді. Осындай мәдени әртүрлілік пен белсенділік ұлттық толеранттылық пен достық қатынастардың дамуына оң ықпал жасайды.

16. Эмиграция және Отаның маңызы эмигранттар үшін

Эмиграция – ол адамның өзінің туған жерінен шетелге тұрақты немесе уақытша қоныс аударуы. Бұл үдеріс Қазақстан тарихында ерекше орын алып, әсіресе ХХ ғасырдың басында және Кеңес дәуірінде жаппай орын алған болатын. Эмигранттардың туған жерге деген сезімі мен байланысы қиын сынақтар мен қашықтықтар арқылы сақталып қана қоймай, тереңдей де түседі. Туған елдің мәдениеті, тілі және жері – бұл эмигранттар үшін рухани тірек, ол олардың жеке тұлғалық дамуы мен ұлттық санасының қалыптасуында шешуші мәнге ие. Қиын кезеңдерде туған жерге деген сағыныш пен оның маңызын түсіну эмигранттардың патриоттық сезімін арттырып, оларды өз халықтарының мәдени мұралары мен тарихын қорғауға және дамытуға ынталандырады.

17. Қазақ әдебиетіндегі Отан тақырыбы – мысалдар мен талдау

Қазақ әдебиетінде Отан тақырыбы әрдайым маңызды орын алған. Әдеби шығармаларда туған жердің көркем бейнесі суреттеліп, оның табиғаты, тарихи оқиғалары, халықтың өмірі мен қиыншылықтары тікелей өрнектеледі. Мысалы, Мұхтар Әуезовтің еңбектерінде Отанға деген махаббат пен патриотизм сезімі терең көрсетілген. Ол өз шығармаларында қазақ халқының еркіндікке ұмтылысы мен жерінің қадірін ерекше атап өтеді. Сонымен қатар, Замир Әбішевтің поэзиясында туған жердің табиғи сұлулығы мен ұлттық салт-дәстүрлерге деген құрмет байқалады. Бұл әдебиет үлгілері жастарға ұлттық сананы тәрбиелеуде маңызды рөл атқарады және Отанға деген сүйіспеншілікті қалыптастырады.

18. Қазақстан жастарының Отанға қызмет ету формалары

Қазіргі заманғы Қазақстан жастары Отанға қызмет етудің түрлі тәсілдерін іске асыруда. Еріктілік қозғалыстары жастарды қоғамдық іс-шараларға белсенді қатыстырып, патриоттық рухта шынықтырады. «Жастар тәжірибесі» бағдарламасы білім мен кәсіби тәжірибені үйлестіріп, ел дамуына тікелей үлес қосуды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, «Серпін-2050» жобасы жастардың әр аймақта кәсіби қалыптасуы мен қоғамның дамуына өз ықпалын тигізуге бағытталған. Экологиялық және әлеуметтік жобалар жастарда патриоттық сезімді оятып, олардың қоғамдық жауапкершілігін арттырады, бұл еліміздің тұрақты дамуы мен бірлігін қолдайтын маңызды фактор.

19. Жекелеген тәжірибе арқылы Родинаға эмоционалды байланыс

Жеке сапарлар мен мәдени іс-шаралар халқымыздың тарихи-мәдени орындарын танып-білуге мүмкіндік береді. Туған жердің мұрасы мен салт-дәстүрлеріне қатысу арқылы адам ұлттық санасының терең тамырларын сезінеді. Бұл тәжірибелер патриоттық сезімнің пайда болуына жол ашып, адамның өз Отанына деген сүйіспеншілігін нығайтады. Эмоция мен естеліктердің ықпалы арқылы әрбір адам өз елінің болашағына қатысатын азамат ретінде қалыптасады. Осы байланыстардың арқасында патриотизм мен азаматтық жауапкершілік сезімі дамып, қоғамның тұрақтылығы мен бірлігін қамтамасыз етеді.

20. Родина – ұлттық болашақтың негізі

Туған жерге деген махаббат пен құрмет әр адамның жеке тұлғалық дамуының маңызды бастауы болып табылады. Бұл сезім ұлттық бірліктің, мәдени жаңғырудың және қоғам тұрақтылығын күшейтудің негізін салады. Қазақстанда жастардың белсенділігі мен жаңашылдық идеялары Родинаның маңызын терең түсінуге, елдің көркеюіне ықпал етеді. Сондықтан, туған елге деген патриоттық рух – ұлттық болашақтың мызғымас негізі әрі дамудың кепілі болып табылады.

Дереккөздер

Қарақұлбаев А.Р. Қазақстанның ұлттық мәдениеті және туған жер ұғымы // Қазақ мәдени етудену журналы. – 2018. – №3. – С.45-52.

Жұмабекова Ш.Т. Туған жерге патриоттық сезімді қалыптастыру жолдары // Қоғамдық ғылымдар, 2021. – №2. – С.34-40.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі. Ұлттық бірегейлік туралы есеп, 2019.

ҚР Статистика бюросы. Жастардың патриоттық көзқарасы, 2022.

Асылбекова М.К. Тіл және ұлттық сана. – Алматы: Қазақ университеті, 2020.

Қазақ әдебиеті тарихы. Алматы: Ғылым, 2018.

Қазақстан Республикасындағы жастар саясаты: теория және практика. Астана: Жастар баспасы, 2020.

Өнеркәсіптік және әлеуметтік өмірдегі патриотизм. Алматы: Әлем, 2019.

Тарихи орындар мен мәдени мұралар: Қазақстанның рухани қазынасы. Алматы: Қазақ университеті, 2021.

Эмиграция және ұлттық сана: қазіргі қазақ қоғамындағы зерттеулер. Астана: Ұлттық ғылым академиясы, 2022.