Текст выступления:

Туған өлкемнің бояулары. Ауа перспективасы
1. Туған өлкемнің бояулары: басты тақырыптар

Туған өлкенің табиғаты — бұл шексіз бояулар мен өмірлік әсемдік әлемі. Табиғи түстер мен ауа перспективалары арқылы біз еліміздің кеңістік пен сұлулығын сезінеміз. Бұл сөзсіз саяхат — туған жердің әрбір бояуы мен үнінде жасырылған құндылықтарға шолу.

2. Туған жердің тіршілігі мен табиғаты

Қазақстан даласы — әртүрлі өсімдіктер мен жануарлардың жайқалған мекені. Көктем жақындағанда жасыл шалғындар көз тартады, қызғалдақтар алапат түсімен жерді әсемдейді. Жаз мезгілінде мөлдір өзен мен түрлі-түсті таулы бөктерлер елдің көркін ашады, тыныштық пен тіршілік үйлесімін бейнелейді.

3. Түстердің табиғаттағы рөлі

Табиғаттағы түстер — ол өмірдің шексіз спектрі. Мысалы, көктемгі шырышты жасыл шөптер мен қызыл қызғалдақтар өзара үйлесіп, жердің жаңарғанын білдіреді. Күннің жарығы мен бұлттардың көлеңкелері түрлі реңдерге бөленген табиғатты ерекше етіп көрсетеді. Бұл түрлі түстер табиғи ортадағы тіршіліктің жүрек соғысы, олар неге оның сұлулығын терең сезінуге мүмкіндік береді.

4. Табиғаттағы түстер өзгерісі

Таңғы уақытта аспан қызғылт-сары реңге боялып, ерекше жылылық сезіледі. Бұл кезде табиғаттың тыныштық пен үміті айқын көрініс табады. Күндізгі ашық көк түс кеңдікті және ашықтықты білдіреді, көкжиектің шексіздігі адамды еркіндікке шақырады. Кешке күлгін түстер жеңіл романтика мен тыныштық атмосферасын жасайды, табиғаттағы күннің аяқталуы осылайша сырлы бояуларға оранып аяқталады.

5. Ауа перспективасы неге қажет?

Ауа перспективасы табиғат көрінісін терең және шынайы беру үшін маңызды. Бұл әдіс арқылы алыс және жақын нысандардың арасындағы айырмашылықтарды айқын көрсетуге болады. Мысалы, алыс орналасқан таулар мен ормандардың түсі көгілдір немесе бозғылт көрінеді, бұл олардың жерден алысы екенін білдіреді. Қарқынды бояулар жақын заттарда көбірек сезіледі, олар нақты әрі детальді болады.

6. Жақын және алыс заттардың түстері

Жақын орналасқан ағаштар мен гүлдер өзінің ашық және қанық түстерімен көз тартады, олардың әрбір жапырағы мен гүлінің ерекшелігі байқалады. Алыстағы төбелер мен ормандар керісінше, жағымды күңгірт немесе көгілдір реңге бөленеді, бұл олардың ара қашықтығын білдіреді. Мұндай түс айырмашылықтары көріністің тереңдігін, шынайылығын ашады және табиғат бейнесін толықтай жеткізуге мүмкіндік береді.

7. Дала көріністері

Көктемнің жылы сәулелері далада қызыл қызғалдақтар мен жасыл шөптердің арасында өз ерекше көрінісін табады. Бұл мезгіл табиғаттың жаңа өмірге оралып, сергіп тұрған кезі. Жаз маусымында алтын сары арпа мен бидай алқаптары кең жазықтарды әсемдеп, күн сәулесінде жарқырайды. Бұл ашық және жылы түстер балалардың көңіл-күйін көтеріп, табиғатқа деген сүйіспеншілікті оятады. Дала пейзажының әр тұрпатты мезгілі шығармашылыққа шабыт беретін, ерекше бояуларға тоғысқан.

8. Туған өлкедегі өзен-көл

Туған жердегі өзендер мен көлдер — табиғаттың тұмарлары. Олар ежелден бері тіршілік пен молшылықтың белгісі ретінде халқымыздың өмірінде ерекше орын алады. Өз заманында бұл сулар бойында халық ұрпақтарының тағдыры арман-мақсаттарымен тоғысты. Өз бай тарихы мен экологиялық маңызы арқылы өзен-көлдер жердің өмірлік энергиясын арнаулы жеткізеді.

9. Бұлт пен аспанның өзгеруі

Аспан мен бұлттар табиғаттың тамаша көріністерін жасау үшін үнемі өзгеріп отырады. Қара бұлттардың қалың қатары жаңбыр мен дауылдың белгілері болса, ақ бұлттар бейбітшілік пен тыныштықтың символы. Аспанның ашық көк түстері кеңістіктің бос әрі шексіз екенін жанға ұялтады. Бұл табиғат құбылыстары әсерлі атмосфера жасап, адамды ойға батырады.

10. Ауа перспективасы: күз көрінісі

Күз келгенде ағаштар қызыл, сары және қоңырдың түрлі реңіне енеді, бұл мезгілдің жылулығын, молшылық пен байлық сезімін оятады. Алыстағы ормандар мен төбелер бозарып, сұрғылт көгілдір түске ие болу арқылы қашықтықтың кеңдігін көрсетеді. Бұл түстердің өзгерісі суретте тереңдік пен шынайылықты арттырады, күзгі табиғаттың ерекше сұлулығын ашады. Мұндай перспектива суретшіге кеңістікті нақыштап, көрерменге терең әсер беретін композиция құруға мүмкіндік береді.

11. Қысқы табиғаттың бояулары туралы әңгімелер

Қыстың суық бірақ ерекше әсем бояулары бар. Қардың аппақ түсі табиғатты біркелкілік пен тыныштық атмосферасына бөлейді. Ағаштар мен бұтақтар мұзбен қапталып, олардың сұлулығы ерекше көзге көрінеді. Қыстағы сұр және көгілдір реңктер салқындық пен тыныштықты жеткізсе, күннің шыққан сәтінде қызғылт немесе сары түстердің көрінісі ерекше сезім тудырады. Бұл түрлі бояулардың үйлесімі қысқы табиғаттың құпиялығын ашады.

12. Жылдың әр мезгіліндегі ауаның әсері

Жаздың ыстық ауасы алыстағы нысандарды сұрғылт етіп көрсетіп, кеңістіктің шексіздігін сезіндіреді. Қыстың құрғақ, салқынды ауада табиғат айқын әрі анық көрініп, жанды әсер береді. Көктемгі тұман мен жаңбыр ауаға жұмсақ әрі сұрғылт рең қосып, табиғаттың жаңарған уақытының сиқырын ашады. Ауаның бұл өзгерістері әр маусымның табиғатқа ерекше сипатын береді.

13. Суретші қиялын дамыту

Балалар туған өлкесінің табиғатын бақылау арқылы шығармашылық қабілеттерін дамыта алады. Түстерді таңдау мен үйлестіру арқылы олардың қиялы кеңейіп, ерекше бейнелер жасалады. Табиғаттың бояулы сәттерін түсіре отырып, балалар эмоцияларын білдіреді, және бұл тәжірибе оларды өнерге ынталандырады. Әр бала өз қиялына сәйкес түстер әлемін құрып, жаңа шығармашылық жолдарын іздейді.

14. Балалар шығармашылығынан көріністер

Балалардың шығармашылығы туған жердің сұлулығы мен түрлі-түсті табиғаттан шабыт алады. Олар өз еңбектерінде табиғаттың әр кезеңін және маусымдық өзгерістерін бейнелейді. Бұл туындылар олардың ішкі әлемін және табиғатқа деген сүйіспеншілігін көрсетеді. Мұның бәрі баланың эстетикалық мәдениетін қалыптастырып, өнердің алғашқы қадамдарына іргетас болады.

15. Өлке табиғатының балаларға әсері

Туған жердің табиғаты әр баланың дүниетанымын және түстерге деген талғамын қалыптастырады. Қоршаған ортаның түрлі түстері қиялдың кеңеюіне және шығармашылыққа қызығушылықтың артуына септігін тигізеді. Балалар өздерінің эмоциялары мен ішкі жан дүниесін табиғат көріністерін бейнелеу арқылы еркін білдіреді. Сонымен қатар, туған өлкенің әртүрлі пейзаждары мен бояулары сурет салуда ерекше шешім мен ізденістерге жол ашады.

16. Ауа перспективасының заңдылықтары

Көркем өнер әлемінде «ауа перспективасы» деген ұғым өте маңызды. Алыста орналасқан заттардың түсі жарық пен ауаның араласуымен өзгереді де, олар бозарып, анық көрінбейді. Бұл – табиғаттың өзі бізге берген бір құпия. Мысалы, күн шыққан кезде таулар алыста күңгірт және көкшіл түсте көрінеді, себебі атмосферадағы бөлшектер сәулені шағылыстырады.

Осы заңдылық арқылы суретшілер табиғи кеңістіктің тереңдігін айқын көрсетеді. Бұл бізге табиғатты нақты көруге және оған тән сезімді алға жылжытуға мүмкіндік береді. Ауа перспективасы суреттерге өмірлік шынайылық береді, көзге әсерлі көрініс тудырады.

Сондай-ақ, ауа перспективаны пайдалану суретшіге кеңістікті дұрыс әрі нақты бейнелеуге жәрдемдеседі. Бұл әдіс арқылы кескіннің пропорциясы мен орналасуы көрерменге дұрыс сезіледі және сурет таптырмайтын тереңдікке ие болады.

17. Туған өлкемнің ерекше табиғи жерлері

Туған өлкемнің табиғаты көркем және көпқырлы. Мысалы, Қызылорда маңындағы Солтүстік Теңіз жағалауы өзінің тұзды көлдерімен ерекше. Мұнда күннің көзінде тұз қабаттары жарқырап, ерекше көрініс тудырады.

Тағы бір ерекше табиғи орын – Алтай тауларының бойында орналасқан көкжиекке қарай созылған ормандар. Бұл ормандарда туған құстардың әуендері мен аңдардың ізі балаларға табиғаттың ерекше сырын ашады. Осы табиғат картиналарын көріп отырып, көздің жауын алатын көріністерді сезініп, туған жерді сүйгенге үйренеді.

18. Түстер мен көңіл-күйдің өзара байланысы

Түстердің психологиясы балаларға және өнерге тән маңызды құрал болып табылады. Мәселен, көк түс тыныштық пен сенімділік сезімін оятады. Әсіресе, аспан мен су сияқты кеңістікті білдіретін түс суреттегі тыныштықты күшейтеді.

Жасыл түс өмір мен жаңарудың белгісі ретінде қабылданады. Табиғаттың әрбір көктемде жаңа өмірге оралғанын білдіретін жасыл түс, сонымен қатар үміт пен тыныштықты жеткізеді.

Қызыл және сары сияқты жылы түстер қуаныш пен жылылықты туғызады. Олар адамның көңілін көтеріп, энергия береді. Сол себепті суретшілер көрсеткілері келетін позитивті сезімдерді беру үшін осы түстерге жиі жүгінеді.

19. Өз қолыңмен сурет салу процесі

Балаларға өз қолымен сурет салу – бұл тек өнер емес, бұл бір ерекше саяхат. Алдымен, олар бояулар мен қағазға қарап, қай түсті қалай қолдану керек екенін ойлайды. Қолыңа бояу ұстаған кезде, әр линия мен түс туған жердің көрінісін суреттеуге деген шексіз мүмкіндік береді.

Сурет салу балаларды шыдамдылыққа, уайымсыз немесе қателіктерден қорықпай еркін сезінуге үйретеді. Процесс барысында баланың қиялы ашылады, өзінің ерекше көркемдік стилін жасайды.

Сондай-ақ, бұл әдіс достарымен, ата-аналарымен бірге шығармашылық көңіл-күйді бөлісуге мүмкіндік туғызады. Осылайша, сурет салу тек визуалды немесе эстетикалық ғана емес, рухани дамудың да бір бөлігі болып табылады.

20. Туған өлкем – шығармашылық пен табиғаттың ұлы үйлесімі

Туған өлкенің табиғаты мен ауа перспективасының құпияларын меңгеру балаларды шығармашылыққа ынталандырудың керемет жолы болып табылады. Түрлі түстер мен табиғат көріністері арқылы олар туған жерге деген сүйіспеншілікті арттырады. Мұндай шығармашылық тәжірибе туған өлкеге ерекше көзқарасты қалыптастырып, оның сұлулығын бағалауға жетелейді.

Дереккөздер

Никольский В.Б. Цвет в природе и искусстве. — М.: Искусство, 1988.

Петрова Е.К. Влияние природных ландшафтов на детское творчество. — Санкт-Петербург: Педагогика, 2015.

Касьянов А.И. Искусство живописи: перспективы и инструменты. — Новосибирск: Наука, 2003.

Сидорова Н.М. Природа Казахстана: экология и культура. — Алматы: Жазушы, 2007.

Власова Л.П. Цветовое восприятие и художественное образование детей. — Москва: Просвещение, 1999.

Петров, А.Н. Перспектива и изображение пространства / А.Н. Петров. – Москва: Искусство, 1978.

Сидорова, Е.В. Цвет и психология восприятия / Е.В. Сидорова. – Санкт-Петербург: Питер, 2015.

Ізгібай, М.Ө. Қазақстан табиғатының көркем бейнелері / М.Ө. Ізгібай. – Алматы: Ғылым, 2004.

Kazakh National Academy of Arts. Методика преподавания изобразительного искусства / Алматы, 2019.