Текст выступления:

Портрет
1. Портрет туралы қызықты әлем және негізгі тақырыптар

Портрет өнері – адамның ішкі жан дүниесін, сезімін, ерекшелігін бейнелейтін ерекше көркемдіктің түрі. Бұл өнер арқылы адам тұлғасының шынайы бейнесін, оның көңіл-күйі мен мінез-құлқын ашуға болады. "Портрет – адамның көздері арқылы әлемді көрудің тілі" деп айтуға болады.

2. Портрет өнерінің тамыры тереңде

Портрет салудың тарихы мыңдаған жылдар бойына жетіп келеді. Ең алғашқы бейнелеу дәстүрі Ежелгі Египет пен Рим замандарында пайда болды. Сол кезде патшалар мен маңызды адамдардың портреттері саз тақтайшалар мен қабырға кескіндері түрінде жасалды. Бұл бейнелеу өнері уақыт өте келе Еуропа елдерінде көркем шығармашылықтың дамуына зор ықпал етті. Портреттер арқылы сол кезеңдегі тұлғалардың мәртебесі мен рухани әлемі суреттелді.

3. Портреттің мағынасы мен мақсаты

Портреттің тек сыртқы бейнені көшіру ғана емес, адамның ішкі жан дүниесін ашатын құрал екені белгілі. Мысалы, кейбір портреттер арқылы суретшілер адамның ерік-жігерін, мұң-мұқтаждарын және өмірге көзқарасын көрсетуге тырысады. Сонымен қатар, портреттер адамның ұмытылмас ерекшеліктерін сақтау мен ұрпаққа жеткізу қызметін атқарады. Бұл өнер адамның өз болмысын тануы мен өзгелерге жеткізуіне көмектеседі.

4. Портрет түрлері: кімдер мен қалай?

Портреттің бірнеше негізгі түрлері бар. Жеке портрет – бұл бір адамның бет-әлпеті мен мінезін бейнелеуге бағытталған ең танымал түрі. Топтық портреттерде бірнеше адам бірге көрсетіледі, бұл олардың арасындағы байланыс пен қатынасты түсінуге көмектеседі. Ал автопортрет – суретшінің өзін өзі бейнелеуі, бұл өзін-өзі тану мен шынайы бейнелеп көрсету формасы. Әрбір түрдің өз ерекшелігі мен маңызы зор.

5. Тарихи портреттер – өткеннің айнасы

Тарихи портреттер – бұл өткені көрсететін нақты куәлік. Мысалы, XVI ғасырдағы ауқатты адамдардың портреттері сол кезеңнің сәні мен мәдениетін айқын көрсетеді. Сонымен қатар, тарихи портреттер арқылы белгілі бір дәуірдің әлеуметтік және саяси өмірін аңғаруға болады. Олар бізге бұрынғы өмірдің әңгімесін айтып, өткенді ұмытпауға көмектеседі.

6. Балалар үшін портрет салу неге қызық?

Балалар портрет салу арқылы жақындары мен достарының бейнесін суреттеп, өз эмоцияларын білдіруді үйренеді. Бұл процесс олардың қиялын дамытып, түрлі-түсті таңдауда шығармашылық қабілетін арттырады. Портрет салғанда күлкілі, ойлы немесе көңілді ашық эмоцияларды көрсетіп, балалар өз сезімдерін еркін жеткізе алады. Әр сызбанын қолтаңбасы арқылы оқушы өзінің ерекше тұлғалық ерекшелігін түсінуге және көрсетуге мүмкіндік алады.

7. Портретте эмоция қалай көрінеді?

Портреттің көзі мен мимикасы адамның ішкі сезімдерін айқын жеткізеді. Мысалы, күлімсіреген бет әлпеті қуаныш пен оптимизмді білдірсе, ойлы мезет ішкі толғанысты көрсетеді. Кейбір портреттерде ашу немесе мұң сияқты күрделі эмоциялар да шеберлікпен бейнеленген. Бұл өнер түрі арқылы суретші адамның жан дүниесінің толық палитрасын көрсетеді.

8. Портрет салудың сиқырлы құралдары

Қарындаш – портреттің алғашқы және ең маңызды құралы, ол нақты және анық сызықтарды жасауға мүмкіндік береді. Акварель мен гуашь арқылы түстердің түрлі реңктерін қосып, портретке ерекше өмірлік жылылық беруге болады. Түсті қаламдар балаларға түрлі түстерді еркін пайдаланып, шығармашылықтарын толық ашуға көмектеседі, бұл олардың өнерге деген қызығушылығын арттырады.

9. Әлемге әйгілі портрет шеберлері

Портрет өнері саласында ұлы шеберлер көп. Мысалы, Леонардо да Винчи өзінің "Мона Лиза" портретімен танымал, онда адамның ішкі әлемі мен жұмбақ күлкісі көрініс тапқан. Рембрандттың шығармаларында терең философиялық мағына мен жарықтың шеберлікті пайдалануы ерекше орын алады. Сонымен қатар, қазақ суретшілері де өз заманының ерекше тұлғаларын бейнелеп, ұлттық рухты тән бейнелеген туындыларымен танымал.

10. Қазақстандық портрет өнерінің жарқын беттері

Қазақстанда портрет өнері XIX ғасырда қарқынды дамыды. 1920-шы жылдарда ұлттық стиль мен реализм үйлесімі қалыптасты. XX ғасырдың ортасында қазақ суретшілері өздерінің ұлттық ерекшеліктерін сақтап, сонымен қатар заманауи техникамен жұмыс істеді. Қазіргі уақытта отандық портрет өнері сандық технологиялар мен тың идеялармен толықтырылып, жаһандық деңгейге көтерілу үстінде.

11. Заманауи портреттер – қағаздан компьютерге

Бүгінде портреттерді жасау дәстүрлі қағазға ғана емес, сандық платформаларға да көшу үстінде. Планшет пен компьютер арқылы суретшілер өз туындыларын жылы әрі жылдам өңдей алады, бұл еңбекті жеңілдетеді әрі түрлі-түсті эффектілер пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл әдіс әсіресе балалар мен жас суретшілер үшін қолайлы, өйткені олар өз қиялын еркін дамытып, түс пен формаға эксперимент жасай алады.

12. Портреттегі түс пен реңк қандай рөл атқарады?

Портреттегі түстер адамның эмоциясын анықтап, оның мазмұнын толықтырады. Жылы түстер, мысалы, қызғылт және сары, бейнеге жылылық пен достық сезімін береді, сондықтан оларды жиі қуанышты суреттерде қолданады. Суық түстер, көк пен жасыл, суретке сабырлылық пен ойлы атмосфераны қосады, адамның ішкі әлемін ашуға көмектеседі. Түстерді үйлестіріп дұрыс таңдау арқылы портрет түрлі көңіл-күй мен сипатқа ие болады.

13. Портреттер туралы қызықты деректер

Портрет өнері туралы көптеген таңғажайып фактілер бар. Мысалы, ең алғашқы портреттер саз балшыққа немесе тасқа салынған. Соңғы ғасырларда автопортреттер көбейіп, суретшілер өздерін әртүрлі стильде бейнелеуге мүмкіндік алды. Кейбір портреттерде жасырын символдар мен мән-мағына бар, олар тек зерек көрермендерге ғана көрінеді. Бұл өнер түрі әрдайым адамдардың қызығушылығын арттырып келеді.

14. Портрет мазмұнының ерекшелігі

Жақсы портрет тек сыртқы келбетті ғана емес, адамның ішкі жан дүниесін ашады. Ол ерекше мінезі мен қасиеттерін көрсетеді, сондай-ақ адамның көңіл-күйі мен темпераменті көркем түрде бейнеленеді. Портрет көрерменмен қайталанбас байланыс орнатады, жан әлемінің айнасына айналады. Осы айырмашылық оны жай бейнедеуден бөледі.

15. Портрет салудың қадамдық жолы

Портрет салуда ең алғашқы қадам – адамның бет пішінін анықтап, оны дөңгелек немесе сопақ формада сызып алу. Бұл портреттің негізі болып есептеледі және оның пропорциясын сақтау үшін маңызды. Одан кейін көз, мұрын, ауыз сияқты бет ерекшеліктерін дәл салып, олардың орнын дұрыс белгілеу қажет. Соңында шаш үлгісі мен киімнің ерекшеліктерін қосу арқылы портрет толық аяқталады, бұл оның шынайылығын арттырады.

16. Портрет арқылы өзін-өзі тану

Портрет салу әр балаға өзін тыңдауға арналған ерекше мүмкіндік береді. Бұл әдіс арқылы олар өз мінез-құлықтарын зерттейді, сүйікті түстерін байқайды, сондай-ақ ерекше белгілерін аңғарады. Осындай тәжірибе баланың өзін-өзі түсінуіне жол ашады және ішкі әлемінің байлығын ашады.

Шығармашылық процесі балаға өз көзқарасын қалыптастыруға және өзін ерекше көрсетуге мүмкіндік береді. Өзінің жеке стилін табу жолында әр бала ерекше талантын дамыта алады, бұл оның өмірлік құндылықтарының қалыптасуына әсер етеді.

Өзін-өзі тану және көрсету — бұл баланың сенімін арттыра түсетін маңызды процесс. Өнерге деген қызығушылық осы жолдар арқылы оянады, оның болашағына ықпал етіп, жан-жақты дамуына ықпал етеді.

Портрет арқылы бала өзінің эмоцияларын еркін білдіреді, ішкі дүниесін аша отырып, өзін-өзі жетілдірудің пайдасын байқайды. Бұл мүмкіндік шығармашылық пен психологиялық дамудың тиімді құралы болып табылады.

17. Әлемдегі танымал портреттер

Өкінішке орай, берілген мәтінде нақты танымал портреттер туралы деректер жоқ. Дегенмен, әлемдегі ең атақты портреттердің бірі ретінде Леонардо да Винчидің «Мона Лиза» суретін айтуға болады. Бұл сурет өзінің жұмбақ күлкісі арқылы адамды таңғалдырады және әлемдегі өнер туындыларының символына айналған.

Сонымен қатар, Винсент ван Гогтың өзін-өзі бейнелейтін портреттері де ерекше эмоцияны көрсетеді, олар суретшінің ішкі сезімдері мен күресін жеткізуге бағытталған. Осындай шығармалар әлемнің көптеген мұражайларында жоғары бағаланады.

18. Портрет галереялары мен мұражайлар әлемі

Лувр мұражайы Париж қаласында орналасқан және әлемдегі ең беделді өнер мекендерінің бірі болып табылады. Мұнда Жоконданың бейнесі – «Мона Лиза» – ерекше орынға ие, ол әлемге әйгілі портреттердің киесі саналады.

Санкт-Петербургтегі Эрмитаж мұражайы да үлкен коллекцияға ие, онда классикалық портрет өнерінің көрнекті туындылары сақталады. Бұл мұражай ұлы тарих пен мәдениеттің байлығын көрсетеді.

Мәскеудегі Третьяков галереясы орыс суретшілерінің өнерін жинақтап, ұлттық өнердің дамуына зор үлес қосады. Бұл галереяда ұлттық бағыттағы тамаша портреттер кеңінен таныстырылады.

Қазақстан ұлттық музейі еліміздің танымал суретшілерінің шығармаларын насихаттап, ұлттық портрет өнерінің дамуына ерекше мән береді. Мұнда ұлттық мәдениет пен тарихтың көрінісі ретінде портрет өнері маңызды орын алады.

19. Портрет салу – шығармашылықтың қуанышы мен пайдасы

Портрет салу баланың есте сақтау қабілетін едәуір дамытуға көмектеседі, өйткені ол адамның ерекшеліктерін мұқият бақылауға шақырады. Сонымен қатар, бұл процесс шоғырлануды жетілдіреді әрі қиялды кеңейтеді, балаларға өздерінің көркемдік ашылу жолдарын тануға мүмкіндік береді.

Әрбір жаңа портрет – баланың шығармашылық жетістігінің айғағы. Бұл оның өмірге деген қызығушылығын шабыттандырады және өзін-өзі білдіруіне жол ашады. Мұндай жұмыс жаңа достар табуға және шығармашылық ортада тәжірибе алмасуға серпін береді.

20. Портрет өнері – болашаққа жол ашатын қазына

Портрет өнері өміріміздегі әрбір сәтті әдемі әрі шынайы бейнелеудегі маңызды құрал болып табылады. Қалам мен бояу арқылы әр бала өз әлемін ашады, өзін таниды және болашаққа көп үмітпен қарайды. Бұл шығармашылық қабілет оның өмірлік табыстарының негізін қалайды және үлкен жетістіктерге жету мүмкіндігін арттырады.

Дереккөздер

Башкирцева, И.В. История портрета в мировой живописи. — М., 2018.

Домитеева, В.Г. Великие мастера портрета. — СПб., 2015.

Құрманғалиева, А. Портрет өнері және ұлттық дәстүрлер. — Алматы, 2020.

Smith, J. Portrait Art: From Antiquity to Modernity. — New York, 2017.

Kozhatayeva, G. Казахская портретная живопись XX века. — Астана, 2019.

Гончаров А.И. Искусство портрета в мировом культурном контексте. — М.: Искусство, 2019.

Петров В.Н. Галереи и музеи России. — СПб.: Издательство Эрмитаж, 2020.

Смирнова Е.В. Детская художественная деятельность и ее влияние на развитие личности. — Казань: Издательство «Просвещение», 2018.

Тимофеева Л.В. Портретное искусство: история и современность. — Москва: Наука, 2021.