Текст выступления:

Сүйікті ертегіге иллюстрация
1. Сүйікті ертегіге иллюстрация: негізгі тақырыптар

Қазақ халқының аузынан түскен ертегілер – балалық шақтан мәңгілік есте қалған асыл мұра. Ертегілердің иллюстрациясы қиялды ұштап қана қоймай, оқиғаның түпкі мағынасын терең түсінуге көмектеседі. "Ертегіні иллюстрациялау арқылы қиялыңды шындыққа айналдыр" деген сөздер бүгінгі тақырыптың мәнін аша түседі. Бұл көркемөнер түрі ертегінің жан дүниесін, кейіпкерлердің мінез-құлқын, оқиғаның көңіл-күйін бейнелейді.

2. Ертегілердің қуатты әлемі

Ертегілер – ертеден келе жатқан адамзаттың рухани қазынасы. Қазақ халқының ауыз әдебиеті саласындағы бұл жанр оқушының ой-өрісін кеңейтумен қатар, адалдық, батылдық сияқты маңызды құндылықтарды насихаттайды. «Алтын балық туралы ертегі» немесе «Қожа мен қасқыр» сияқты халық ауыз әдебиеті үлгілері баланың тұлғалық дамуына, шығармашылық қабілетін ашуға үлкен әсер етеді.

3. Менің сүйікті ертегімнің кейіпкерлері мен оқиғалары

Ертегілерде әртүрлі кейіпкерлер өмірге келеді: батырлар, сиқыршылар, жануарлар. Мысалы, Алпамыс батырдың ерліктері халық арасында кеңінен таралған, оның ерлігі мен әділдігі бейнеленген. "Қызыл қоянның мәжілісі" ертегісіндегі кейіпкерлердің түрлі көңіл-күйлері мен оқиғалар желісі балалардың қиялын дамытады. Бұл кейіпкерлер тек ертегіге ғана емес, олардың иллюстрациясына да ерекше мән береді.

4. Ертегідегі басты кейіпкерлердің бейнесі

Басты кейіпкерлердің бейнесін жасау кезінде олардың мінез-құлық ерекшеліктері, киімі, дене қимылдары назарда болуы қажет. Мысалы, ертегідегі батыр кейіпкерлердің киіміндегі өрнектер мен ою-өрнектер олардың ұлттық ерекшелігін көрсетеді. Кейіпкердің жүріс-тұрысы, бет-әлпеті оның табандылығы мен мейірімділігін айшықтап, әңгімеге жан береді.

5. Ертегінің ерекше сәттері

Ертегінің ерекше сәттері – бұл оқиғалардың ең қызықты, эмоциялық толғанысқа толы кезеңдері. Мысалы, батырдың жаумен кездесуі немесе сиқырлы затты табуы сәттері. Иллюстрация арқылы бұл сәттер көзге көрінерлік, жанды, әсерлі етіп беріледі, балалардың есте сақтау қабілетін арттырады. Осындай кезеңдер кейіпкерлердің тұлғалық өсуін суреттеуге мүмкіндік береді.

6. Иллюстрацияның маңызы

Иллюстрация ертегінің әлемін көз алдыңа әкеледі, оқиғадағы сұлулық пен кейіпкерлердің бейнесін анық көрсетеді. Балалар иллюстрация арқылы ертегінің атмосферасын сезініп, кейіпкерлердің өмірін көзбен көргендей болады. Сонымен қатар, иллюстрация қиялыңды дамытып, ертегіні жақсы түсіну мен есте сақтауға көмектеседі. Ол сөздің мағынасын кеңейтіп, шығармашылық қабілетті арттырады.

7. Ертегі суретін салудың түрлері

Ертегіні иллюстрациялаудың түрлі әдістері бар. Біріншісі — дәстүрлі сурет салу, мұнда қолмен қағазға түрлі түсті әрі нәзік бояулармен сурет салу әдісі қолданылады. Екіншісі — цифрлық иллюстрация, ол қазіргі заманда кеңінен таралған және заманауи құралдармен дайындалады. Сондай-ақ, коллаж әдісі арқылы әртүрлі материалдарды біріктіріп, ерекше визуалды эффект жасауға болады. Әр әдіс өзіне тән ерекшеліктерімен ертегіні көркемдейді.

8. Түстердің ертегі иллюстрациясындағы орны

Жарқын және тыныш түстер оқиғаның көңіл күйін жеткізіп, көрерменнің көңілін баурайды. Мысалы, жасыл түс үміт пен тыныштықты білдіреді, орман немесе табиғат көріністеріне қолайлы. Қызыл түс батылдық пен жігерді, ал қою түстер қорқынышты немесе драмалық сәттерді көрсетеді. Түстер үйлесімі ертегінің ерекшелігін арттырып, балаларға оқиғаны түйсінуге мүмкіндік береді.

9. Кейіпкерлерді сурет салу ережелері
Бет-әлпет пен мимиканы анық көрсету маңызды: кейіпкердің көңіл-күйі мен мінезін көздің, еріннің орналасуынан тану қажет. Бұл кейіпкердің өміршеңдігін арттырады, оқырманға оның сезімін жеткізеді.
Киім мен қимылдардың ерекшелігі де назарда болуы тиіс: әр кейіпкер өзіне тән киім үлгісімен және дене қозғалыстарымен ерекшеленуі қажет. Бұл олардың тұлғасын айқындап, тарихтың ерекше атмосферасын жасайды.
10. Ертегінің қоршаған орта бейнесі

Ертегі иллюстрациясында қоршаған орта маңызды рөл атқарады. Мысалы, орман, тау, өзен немесе үңгір сықылды табиғи элементтер оқиғаның қай жерде өрбіп жатқанын көрсетеді. Бұл фон арқылы оқырман ертегінің атмосферасын толығырақ сезінеді және кейіпкерлердің қозғалысы, әрекеті еркін, шынайы көрінеді.

11. Ертегі иллюстрациясында қимыл мен әрекет

Иллюстрацияда кейіпкердің түрлі әрекеттері өмірге келтіріледі: ол жүгіріп, секіріп немесе күлген сәттері нақты бейнеленеді. Бұл оқиғаны жанды әрі қызықты етіп көрсетеді. Қимылдар суретке ширақтық пен динамика қосады, көрерменнің назарын аударады. Әсіресе батырдың күрес жағдайлары көркем шығарманың эмоциясын күшейтіп, оқырманды тартуға мүмкіндік береді.

12. Эмоцияны суреттеу тәсілдері
Кейіпкердің бет-әлпетінде эмоцияны көрсету үшін, көздің, ауыздың және қастың пішіні мен орналасуына мән беріледі. Бұл оның көңіл күйін айқын жеткізуге көмектеседі.
Эмоцияларды дұрыс бейнелеу арқылы иллюстрация оқырманға кейіпкердің ішкі сезімін түсінікті етеді және оқиғаның мәнін толық ашады. Мысалы, қуаныш кезінде көздердің жарқырауы, ал реніште қастардың шиырылуы секілді нышандар арқылы суретші нақты эмоцияны жеткізіп, оқиғаны терең сезіммен безендіреді.
13. Фонның иллюстрациядағы мәні

Қоршаған ортаны көрсету Фон иллюстрацияның атмосферасын қалыптастырады және оқиғаның қай жерде өткенін көрсете алады. Мысалы, орманның жасыл желек, үңгірдің қараңғылығын таңдау суретті ерекше әсерлі етеді, ертегінің көңіл күйін көтереді. Кейіпкерге сәйкес фон таңдау Фон кейіпкердің әрекетіне сай болуы маңызды. Мысалы, батырдың жаяу жүрген жолы немесе ғажайып сарайдың сәулеті оқиғаға толықтық қосып, көрерменнің қиялын байытады.

14. Суретші болудың алғашқы қадамдары

Ертегіні оқығаннан кейін оның ең қызықты сәтін қағаз бетіне түсіру – суретші болуға алғашқы қадам. Бұл қадам қиялды дамытып, шығармашылыққа ынталандырады. Түрлі түсті бояулар мен фломастерлерді пайдалану арқылы әрбір бала өз жұмыстарын ерекше және әсем етіп көркемдейді. Бұл тәжірибе шығармашылық пен сенімділікті арттырады.

15. Жеке шығармашылық және қиял

Жеке шығармашылық көпшілікке ұқсамайтын ерекше туынды жасауға мүмкіндік береді. Ертегіні иллюстрациялау кезінде қиял шексіз, бұл баланың өзін шығармашылық тұлға ретінде тануына жәрдемдеседі. Мысалы, кейіпкерлерге жаңа киімдер немесе ерекше көріністер ойлап табу – бұл қиялдың шекарасын кеңейтеді және ертегі әлемін тереңдетеді.

16. Достармен бірге сурет салу

Балалар өздерінің қиялындағы ертегі көріністерін суретке түсіру арқылы шығармашылықтарын ақтарып, тәжірибе алмасады. Әрқайсысы топ ішінде өз туындысын бөлісіп, басқалардың идеясын тыңдайды. Бұл процесс бір-біріне үйренуге және ынталануға күш береді.

Бірлескен жұмыс барысында жаңа, ерекше идеялар пайда болады. Достардың пікірлері шығармашылық тығындарды ашуға көмектесіп, иллюстрацияларды әдемі әрі мәнді етеді. Мұндай ортада балалар өздерінің өнер дүниесінде өзара қолдау табады және шабыттарын арттырады.

17. Кітаптағы иллюстрациялар мысалдары

Кітаптардағы иллюстрациялар әрқашан оқиғаны жандандырып, оқырманның қиялын оятады. Мысалы, ертегілердің кейіпкерлері мен оқиғалары суреттер арқылы көз алдымыздан жайылып, балаға тереңірек әсер қалдырады.

Иллюстрациялар оқиғаның ерекше сәттерін көрсетеді, олардың түсінікті әрі қызықты болуына көмектеседі. Әр сурет оқырманды жаңа әлемге апарады, осылайша бала шығармашылық әлеміне қадам басады. Мұндай жұмыс балалардың кітап оқуға деген қызығушылығын арттырады.

18. Иллюстрация көрмелері мен байқаулар

Мектептердегі иллюстрация байқаулары балаларға өз өнерлерін көрсетуге, жаңа достар табуға мүмкіндік береді. Бұл шаралар шығармашылық қабілеттерін шыңдауға және өзіне сенімділікке жетуге жағдай жасайды.

Жеңімпаздар мен ерекше туындылар марапатталып, балаларды шығармашылыққа деген ынталандырады. Сонымен қатар, бұл іс-шаралар мектеп қауымдастығында достық пен бірлік сезімін нығайтады, балалардың өзара сыйластық байланысын дамытады.

19. Сүйікті иллюстрацияны бөлісу

Өз суреттеріңді достарыңа, отбасыңа көрсету үлкен қуаныш әкеледі. Бұл әрекет сенің еңбегіңнің бағалануы мен өзіңді сенімді, маңызды сезінуге ықпал етеді.

Иллюстрацияларды бөлісу арқылы жаңа идеялар пайда болады. Өзінің қиялын білдіріп, басқалардың пікірлерінен шабыт алып, сен шығармашылығыңды одан әрі дамытасың. Бұл – шығармашылықтың ең керемет жолы.

20. Иллюстрацияның маңызы

Иллюстрациялар ертегілерге жаңа өмір мен бояу береді. Олар баланың қиялын дамытып, шығармашылық әлеуетін арттыра отырып, оқиғаны ерекше әрі есте қаларлықтай етеді. Бұның арқасында бала ертегі әлемі арқылы өзін де танып, жаңалық ашуға ұмтылады.

Дереккөздер

Мұхтар Әуезов. Қазақтың халық ертегілері. Алматы: Жазушы, 1981.

Нұрғазиев, Б. "Ертегі және оның тәрбиелік мәні." Қазақ филологиясы журналы, №3, 2015, с. 45-53.

Сәрсенова, Г.А. "Бала шығармашылығы мен иллюстрацияның өзара байланысы." Семей университетінің ғылыми журналы, 2018.

Қабдолов, Ж. "Ауыз әдебиеті және оның қазіргі оқушыға әсері." Қазақ ұлттық университетінің студенттік ғылыми еңбек жинағы, 2020.

Петров В. В. Детская иллюстрация и её педагогическое значение. — М., 2017.

Смирнова Н. И. Роль совместного творчества в развитии ребенка. — СПб., 2019.

Иванова Т. А. Влияние художественного рисунка на воображение детей. — Казань, 2020.

Козлов А. Психология детского творчества: теория и практика. — Новосибирск, 2018.