Текст выступления:

Портрет
1. Портрет: адам бейнесін суреттеудің өнері

Портрет өнері адам жан дүниесін ашады, оның мінезі мен сезімдерін қағазға немесе кенепке түсіреді. Бұл өнер адамға ерекше көзқараспен қарауға және оның ішкі әлеміне терең бойлауға мүмкіндік береді.

2. Портрет өнерінің тарихы мен қазіргі орны

Портрет өнері адамзат тарихында ежелден белгілі болды. Ежелгі Египет пен Римде билеушілер мен батырлардың кескіндері бейнеленіп, олардың мәртебесін сақтауға бағытталды. Қазіргі кезде портреттер музейлерде ғана емес, күнделікті өмірде де сән мен мәдениеттің ажырамас бөлігі болып табылады, әрқайсысы өз тарихы мен әңгімесін айтады.

3. Портрет дегеніміз не?

Портрет – ол белгілі бір адамның немесе жануардың суреті немесе мүсіні. Бұл өнер туындысы жеке тұлғаның ерекшелігін ашуға арналған. Әсіресе, портретте адамның бет-әлпеті мен көңіл-күйі нақтылы баяндалып, оның мінезі мен эмоциялары көрініс береді. Мұндай бейнелер көрерменге портрет иесінің ішкі әлемін сезінуге мүмкіндік туғызады.

4. Портреттің негізгі түрлері

Өзіндік портрет – суретші өз бейнесін өзі бейнелейтін ерекше туынды. Бұл әдіс ішкі сезім мен тұлғаның сырын ашуға көмектеседі.

Топтық портретте бірнеше адам бірге бейнеленеді, осылайша достық пен бірігу, ортақ идея мен көңіл-күй көрсетіледі. Бұл туындыларда әр адамның бейнесі арасындағы қатынас ерекше орын алады.

5. Өзіндік портрет мысалдары

Өзіндік портреттер өнер тарихында өз ерекше орнымен танымал. Мысалы, Винсент Ван Гог өзінің көптеген автопортреттерінде жан-дүниесін ашық көрсетті. Француз суретшісі Клара Пекин де өзіндік портреттер арқылы нәзіктік пен эмоцияның әртүрлі қырларын бейнелеген.

6. Топтық портреттің ерекшелігі

Бірінші: топтық портреттер адамдар арасындағы қарым-қатынасты, достық пен әріптестік сезімін айқын көрсетеді. Бұл байланыстар туындыға ерекше өмірлік мән береді.

Екінші: әрбір адам ерекше бейнеленсе де, олардың барлығы бірігіп жалпы біртұтас көңіл-күй мен идеяны жеткізеді. Бұл портреттер жеке тұлғалардың үйлесімін бейнелейді.

7. Портрет салудағы маңызды бөлшектер

Көздер, қастардың пішіні, мұрынның орналасуы адамның мінезі мен көңіл-күйін анық жеткізеді, бұл бөлшектер ерекше мәнге ие. Сонымен қатар, бет-әлпеттің симметриясы портреттің шынайылығын арттырып, көрерменнің есте сақтауын жеңілдетеді.

8. Портретті сурет салудың алғашқы қадамдары

Портрет салу басында бас пішінін жеңіл сызықтармен белгілеу қажет. Бұл суреттің пропорцияларын дұрыс беру үшін маңызды. Кейін көз, мұрын, ауыз сияқты маңызды бөлшектердің орнын анықтап, оларды нақтылап, соңында деталдарды қосу арқылы толық бір бейне жасалады.

9. Түстердің портретте алатын орны

Бірінші: ашық, жылы түстер портретке қуаныш пен оптимизм береді, жанды әрі энергиялы етеді. Олар сезімдерді өткізуге көмектеседі.

Екінші: қою немесе салқын түстер бейнеге тыныштық пен байсалдылық қосады, адамның ішкі тереңдігін көрсетуге мүмкіндік береді.

10. Жылы және салқын түстерді қолдану мысалдары

Жылы түстер — қызыл, сары, қызғылт — портретке шаттық пен қуаныш қосып, көрерменнің көңілін көтереді.

Салқын түстер — көк, жасыл, күлгін — бейнеге байыпты әрі тыныш реңк беріп, эмоцияны тереңдетеді. Бұл түстер портреттің жалпы ахуалын анықтайды.

11. Портретте фонның рөлі

Фон — портреттің негізгі кейіпкерінің артына орналасқан және оның ерекшелігін күшейтетін элемент. Ашық, жеңіл фон негізгі кейіпкерге назар аударады, ал тым күрделі фон портреттің басты мазмұнынан аластауы мүмкін. Сондықтан фонды дұрыс таңдау – портреттің эстетикасын арттыратын маңызды қадам.

12. Эмоцияларды портрет арқылы жеткізу

Адамның бет-әлпетіндегі кішкентай өзгерістер — көздер мен танаудың қозғалысы, ауыздың сызықтары мен ернінің жай-күйі — эмоцияның тереңдігін және ішкі сезімін ашады. Портрет арқылы қуаныш, меланхолия немесе үміт сияқтылар ерекше нақтылықпен бейнеленеді.

13. Әлемге танымал портрет шеберлері

Леонардо да Винчи өзінің «Мона Лиза» портретімен әлемге әйгілі. Рембрандт пен Ван Гог та өз заманының ең шебер портретшілері болып саналады. Олар адамның терең ішкі күйін сурет арқылы ерекше шеберлікпен жеткізе білді.

14. Қазақ портрет өнерінің ерекшеліктері

Қазақ суретшілері ұлттық киімдерді, музыкалық аспаптарды портреттерге жиі енгізе отырып, мәдениеттің өзіндік бейнесін көрсетеді. Сонымен қатар, қазақ портреттерінде адамдар арасындағы достық пен жылылық көрінеді, бұл ұлттық өнердің басты ерекшелігі.

15. Балалар портреттері және олардың мәні

Балалар портреттері ашық, жарқын түстермен суреттеліп, балалықтың нағыз қуанышын, алабұл көңіл күйін білдіреді. Мұндай портреттер мейірімділік пен шынайы сезімдерді жеткізіп, балалардың нәзік және таза әлемін ашады.

16. Мона Лиза — ең атақты портрет

Қазіргі заманда әлемдегі ең танымал және құпиялы портреттердің бірі — Леонардо да Винчидің «Мона Лиза» суреті. Бұл портреттің күлкісіндегі жұмбақ пен көзіндегі тереңдік адамзатты ғасырлар бойы қызықтырып келеді. Мона Лиза бейнесі Ренессанс дәуірінің сұлулығын, адам табиғатының нәзіктігін және суретшінің шеберлігін таңғажайып үйлестіреді. Оның жалпы әлемге танымал болуы — өнерде адамның бейнесін ұстаудың нағыз шеберлік үлгісі.

17. Портрет және фотосурет түрлері

Портрет жасау өнері тек сызба мен бояумен шектелмейді. Қазіргі уақытта фотосурет — портреттің маңызды бір бөлімі. Фотода жарық пен композицияның ролі зор, себебі олар адамның тұлғасын ерекше жарықтандырып, әдемі әсер қалдырады. Сонымен қатар, заманауи портреттерде фотографияның әртүрлі әдістері мен құралдары қолданылады. Ракурс таңдау мен түсті үйлестіру адамның мінезі мен сезімін ерекше бояумен жеткізуге септігін тигізеді.

18. Портрет салудың жеңіл кеңестері

Портрет салып бастағанда ең алдымен сабырлы болу керек. Жұмсақ сызықтармен басты формаларды белгілеу — жақсы нәтижеге апаратын алғашқы қадам. Бұл әдіс суреттің негізін түсінікті әрі дұрыс жасауға мүмкіндік береді. Екінші маңызды нәрсе — әр детальға мұқият назар аудару. Бет-әлпеттің ерекшеліктерін дәлме-дәл көрсету үшін уақыт бөлу қажет, сондай-ақ қателіктерді түзету арқылы шеберлікті арттыру маңызды. Осылайша, әрбір ресім өзінің ерекше мағынасы мен жанымен толығады.

19. Досқа сыйлық жасауға арналған портреттің қуанышы

Өзің саған салып берген портрет досыңа ерекше қуаныш сыйлайды және адамның ішкі сезімдерін білдірудің ерекше әрі әсерлі тәсілі болып табылады. Бұл сыйлық достықты нығайтып, арадағы байланысты тереңдетеді. Мұндай шығармашылық шығармалар шынайы көңіл мен құрметті көрсетеді. Портрет – тек сурет емес, ол достық пен махаббатты білдіретін бір көрініс, сондықтан оны жасау мен сыйлау құнды әрі мағыналы іс.

20. Портрет өнерінің мәні мен келешегі

Портрет жасау – адамның ерекше қасиеттерін ашып көрсету және оның ішкі сезімдерін жеткізудің бірегей түрі. Бұл өнер арқылы әркім өз жақындарымен терең байланыс орната алады. Қазіргі уақытта портрет өнері цифрлық техникамен де дамып, жаңа мүмкіндіктерге ие болды. Болашақта да, портрет адамдық тұлғаның шынайы бейнесін сақтап, шығармашылықтың маңызды құралы болып қала беретіні сөзсіз.

Дереккөздер

Ж.Е. Әлімқұлов. Қазақ сурет өнері тарихы. Алматы, 2012.

А. Нұртазина. Қазіргі қазақ көркемсуретіне шолу. Алматы, 2018.

М. Сұлтанбеков. Портрет өнерінің философиясы. Алматы, 2009.

Л. Толстой. Көркемсурет пен адам сезімі. М., 2005.

К. Иванова. Портрет в мировой художественной традиции. СПб., 2016.

Алексеев С.В. Искусство портрета. — Москва: Искусство, 2015.

Кузнецова Т.В. Фотография и портрет: теория и практика. — Санкт-Петербург: Питер, 2018.

Петров И.Н. Ренессанс и портретная живопись. — Москва: Наука, 2017.