Текст выступления:

Қиял-ғажайып сурет
1. Қиял-ғажайып сурет: Жаңа әлемдерге жол

Балаларға қиял әлемін ашып, шығармашылығын өрістетуге мүмкіндік беретін бұл тақырып бүгінгі баяндамамыздың негізі. Қиял-ғажайып сурет арқылы балалар өз ішкі әлемдерін дамытып, ерекше шығармашылық қабілеттерін ашады. Міне, осы қиялдың құдіреті кейінгі өмірде олардың жетістіктерінің бастауы болады.

2. Қиял-ғажайып сурет: Шығармашылықтың бастауы

Қиял-ғажайып сурет дегеніміз – өмірде кездеспейтін ғажайыптарды қағаз бетіне түсіру өнері. Бұл дәстүр адамзат тарихында өте ерте бастау алып, ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатыр. Балаларға өз сезімдері мен ойларын білдіруге жол ашатын бұл өнер түрі шығармашылықтың алғашқы қадамы болып табылады. Американ суретшісі Норман Роквелл айтқанындай, "Суреткерлік – бұл баланың ішкі әлемін күрделі әрі жеңіл тәсілмен көркемдеуі."

3. Қиял мен суреттің байланысы

Қиял арқылы балалар жаңа кейіпкерлерді ойлап табады, олар ешқашан өмірде кездеспейді. Мысалы, аспанда қалқып жүрген аралдар немесе көк тиін ұшатын балықтар сияқты ерекше образдар жасауға болады. Өзінің шығармашылық әлемін кеңейту барысында бала шексіз мүмкіндіктерге ие болады. Қиял суретке шексіз еркіндік сыйлайды, сондықтан баланың шығармашылығында жаңа идеялар мен жаңалықтар пайда болады. Әр сурет баланың қиялының шексіз екенін көрсетеді.

4. Қиял-ғажайып әлем үлгілері

Бұл слайдта қиял әлеміне енетін үш ерекше әңгіме бар. Біріншіде, аспандағы қалқып жүрген аралдар – бұл бала қиялының ерекше көрінісі. Екінші әңгімеде ұшатын балықтар мен сары гүлдердің арасындағы достық суреттелген. Үшінші әңгімеде ерекше пішінді ғимараттар мен үйлер балалардың армандарының сәулеті ретінде бейнеленген. Әр әңгіме бала шығармашылығындағы сан алуан көріністердің айқын дәлелі.

5. Қиялдағы кейіпкерлердің түрлері

Балалардың қиялында ғажайып жануарлар – мысалы, ерекше тұлпарлар, көбіне қасқырға ұқсас немесе мүлде жаңа бейне болып келеді. Олар ертегілер әлемін толықтыра отырып, бірнеше ерекше оқиғаларда басты рөл атқарады. Сонымен қатар, достыққа ұмтылған батыл әрі мейірімді кейіпкерлер бар. Олар қиындықтарды бірге еңсере отырып, ынтымақ пен достықтың маңызын түсіндіреді, балаларға өнеге көрсетеді. Бұл кейіпкерлердің әрқайсысы баланың әлеуметтік және эмоционалдық дамуына әсер етеді.

6. Қиялды бояулар әлемі

Балалар қиялының бояулар әлемі шексіз кеңістік ұсынады. Мысалы, бір әңгімеде су астында өсетін сары гүлдер ерекше көрініс тапса, басқа әңгімеде ақ түстегі құстар көк аспанда еркін қалықтайды. Бұл көріністер балаңыздың шығармашылық потенциалын дамытуға, түстердің эмоцияға әсерін түсінуге мүмкіндік береді.

7. Түстер арқылы қиялды ашу

Сары гүлдер мен көк аспанның үйлесімі суретте өз алдына ерекше маңызға ие. Су астындағы сары гүлдер бейнесі – бұл шығармашылықты еркін білдірудің бір жолы. Көк аспан астында қызыл ағаштар бала қиялының батылдығы мен жан-жақтылығын арттырады. Сонымен қатар, түрлі түстердің үйлесімі шығармашылыққа шабыт береді, әр түрлі көңіл-күй мен сиқырлы әсер туғызады. Мұндай түстер баланың шығармашылығын ерекше етеді.

8. Ғажайып ғимараттар мен үйлер

Балалардың қиялындағы ғажайып ғимараттар мен үйлер туралы әңгімелер ерекше әрі таңқаларлық. Бір әңгімеде, бұл ғимараттар аспанда қалқып, ертегідей ерекшеленеді. Басқасында, үйлер түрлі түсті қабырғаларымен және ерекше пішіндерімен көз тартса, үшіншісі табиғат элементтерімен үйлесіп, кешенді композиция жасайды. Бұл ғимараттар – баланың қиялындағы әлемнің негізгі көріністері.

9. Қиялдағы табиғаттың сиқыры

Қызыл түсті өзендер мен гүлде өсетін балықтар балалардың қиялын ерекше бояумен толықтырады. Бұл табиғаттың жаңа және ғажайып көріністерін қалыптастырады. Сонымен қатар, алабөтен ормандар мен ерекше пішінді тау мен бұлттар шығармашылыққа шабыт береді. Бұл табиғат элементтері арқасында балалар өз армандары мен сезімдерін терең түсініп, өз қиялдарын еркін дамытады.

10. Сиқырлы заттар мен құралдар

Балалар қиялындағы сиқырлы заттар мен құралдар ерекше орын алады. Бір әңгімеде, сиқырлы таяқшамен кейіпкер ұлы күшке ие болады. Басқа әңгімеде, ерекше гүлден жасалған алақан мен құйылған сиқырлы бояулар шығармашылық әлемін ашады. Бұл заттар баланың фантазиясын дамытып, сурет арқылы өз әлемін кеңейтеді.

11. Қиялдағы саяхат және оқиға

Қиял суреттерінде балалар кемпірқосақтың астында немесе ғарыш кемесімен жұлдыздар арасында саяхат жасайды. Әр сурет – жаңа оқиғалардың бастауы, бала арманының көрінісі. Сиқырлы ұшақпен ұшатын кейіпкерлер ғажайып жерлерге барып, жаңа достарымен кездесу арқылы шығармашылықтың жаңа биіктеріне жетеді. Мұндай саяхаттар баланың ой-өрісін кеңейтіп, қиялын дамытады.

12. Қиялда достықтың маңызы мен көріністері

Қиял әлемінде достықтың рөлі ерекше. Мысалы, бір әңгімеде достар бірге қиын сынақтарды жеңеді, екіншісінде жобаларда бірге жұмыс жасайды, ал үшіншісінде бір-біріне қолдау көрсетеді. Бұл көріністер балаларға достықтың мәні мен маңызын түсіндіріп, олардың қатынастарын нығайтуға көмектеседі.

13. Қиял суретінің құдіреті

Қорқыныш пен батырлықты жеңу – баланың қиялындағы маңызды сәт. Бала батыр кейіпкер ретінде өз қорқынышымен күресіп, сенімін нығайтады. Бұл қабілет өмірде қиындықтарға төтеп беруге дайындық болып табылады. Ішкі дүниені бейнелеу арқылы қиял суреттері баланың эмоцияларын ашуға мүмкіндік береді. Әр суретінен оның жеке сезімдері мен армандары көрініп, өзін-өзі түсінуге жол ашады.

14. Қиялды қағаз бетіне шығару жолдары

Қиялды қағаз бетіне шығару барысында әр бала өз ерекше әдісін табады. Бірі түстердің үйлесімін қолданып, бояулар арқылы қиялын білдірсе, басқасы ерекше формалар мен текстураларды қолданады. Бұл әдістер баланың шығармашылық дағдыларын дамытуға, сурет арқылы өз ойын азат жеткізуге септігін тигізеді.

15. Белгілі суретшілердің қиял-ғажайып әлемі

Уолт Дисней өзінің танымал карикатуралық кейіпкерлері – Микки Маус пен Дональд Дак арқылы балалардың қиялын толық қамтыды. Оның кейіпкерлері әлемге әйгілі болып, шығармашылықтың түрлі формаларын көрсетті. Сонымен қатар, қазақ суретшісі Ермек Өтетілеуов ұлттық мәдениеттің байлығын ертегілердің кейіпкерлерін суретте кеңінен бейнелей отырып, сақтауға зор үлес қосты. Оның жұмыстары балаларға туған жердің құндылықтарын танытады, бұл қиял-ғажайып суреттің қазақша дәстүрдегі ерекше көрінісі.

16. Ертегі пен қиял суретінің үйлесімі

Ертегілер мен қиял суреттері — бала шығармашылығының ерекше әлемі. Ертегі кейіпкерлері мен оқиғалары бояулар мен сызықтар арқылы тіріледі, көздің алдымызда жарқырай түседі. Осындай суреттер бала қиялын дамытуда теңдессіз құрал болып табылады. Мысалы, қазақ фольклорындағы батырлар мен перілер бейнесі көркемсурет өнерінде байыпты зерттеулердің нысаны болған. Олар арқылы балалар рухани құндылықтарды, ел тарихын және батырлық ерлік қасиеттерін сезінеді. Осылайша, ертегі мен қиялдың үйлесімі баланың ой-өрісін кеңейтіп, шығармашылық қабілетін арттырады.

17. Сурет арқылы көңіл-күйді көрсету

Балалар өздерінің ішкі дүниесін бояулар көмегімен шебер жеткізе алады. Әр түс олар үшін ерекше мағынаға ие: қызыл шер мен қуанышты, көк тыныштық пен мұңды білдіреді. Мысалы, Римдік философлар да түстердің адамның ішкі күйіне әсер ететінін айтқан, бұл бүгінгі психологияда да дәлелденуде. Осы тәсілді қолдана отырып, педагогтар балалардың эмоцияларын түсініп, оларды эмоциялық интеллекті жақсартуға ынталандырады. Көңіл-күйді бояулар арқылы көрсету бала жан дүниесінің терең қабаттарын ашып, өзін-өзі тануға үлкен көмек береді.

18. Қиялмен салынған ойындар мен құпиялар

Балалар қиялы шексіз әлемді құрайды, онда әр түрлі ойыншықтар мен құпиялар ерекше мағына алады. Мысалы, бір бала ойыншық ұшқыш кемесін салса, ол болашақ ғарышкердің алғашқы қадамы болуы мүмкін. Мұндай шығармашылық іске асырылу арқылы балалар әлемді қабылдауды және шешім қабылдауды үйренеді. Сонымен қатар, қиял әлеміндегі ойындар адамның зияткерлік дамуына жағдай туғызады, құпияларды ашу және өз оқиғаларын жасау арқылы тұлғаның даралығын қалыптастырады.

19. Болашаққа арналған қиял

Балалардың болашаққа деген армандары мен үміттері олардың өображенииінде айқын көрініс табады. Ғарыш кемелері мен технологиялық машиналар — ғылым мен техниканың дамуына деген қызығушылықтың белгісі. Мысалы, XX ғасырдың басында балалардың қиялында пайда болған роботтар мен ғарыш кемелері әлемді өзгертетін жаңалықтарға шабыт берді. Балалар қиялы сандық технологиялар мен жасанды интеллектің дамуынан кейін одан сайын байып, жаңа планеталарды зерттеу және болашақтың жарқын бейнесін құруға ұмтылады. Бұл арман мен сенім олардың рухын көтереді және жаңа жетістіктерге жетелеу үшін қажетті күш береді.

20. Қиял-ғажайып сурет - балалықтың көркем әлемі

Қиял-ғажайып суреттер баланың шығармашылық күшін арттырады және оның армандары мен достықтың маңыздылығын ұғынуына бағыттайды. Олар тек қана түстердің ойыны емес, баланың ішкі әлемінің көрінісі, оның сенім мен қуаныштың қайнар көзі. Мұндай сурет балаларға өмірге деген оң көзқарас қалыптастырып, болашаққа үмітпен қарауға мүмкіндік береді. Әдебиет, өнер тарихында дәлелденгендей, шығармашылықтың ерте дамуы баланың жалпы тұлға ретінде қалыптасуына септігін тигізеді.

Дереккөздер

Петров В.В. Психология творчества у детей. – М.: Наука, 2018.

Сериков А.Н. Искусство и развитие детской фантазии. – Алматы: Қазақ университеті, 2020.

Дройзен Л. История мультфильмов Уолта Диснея. – Нью-Йорк: Рандом Хауз, 2017.

Ермек Өтетілеуов. Қазақтың ұлттық өнері мен мәдениетінің тарихы. – Астана: «Ұлттық кітапхана» баспасы, 2019.

Н.П. Аксенова. Художественное воспитание личности // Вестник педагогики, 2019.

М.Р. Жолдасов. Психология цвета и её влияние на эмоциональное состояние ребенка. Алматы, 2020.

И. В. Соколова. Фольклор и народное искусство в развитии творческого мышления детей. Москва, 2018.

В.А. Лебедев. Творческое воображение и познавательная активность школьников. Санкт-Петербург, 2021.