Текст выступления:

Граттаж техникасындағы сызықтар мен штрихтар
1. Граттаж техникасына қызықты бастама және негізгі тақырыптар

Көп ғасырлар бойы сурет өнері адамзаттың шығармашылығын, сезімін және қиялын білдірудің керемет тәсілі болды. Бүгін біз сіздерді ерекше техника – граттажбен таныстырамыз. Оның көмегімен қағазда өзіңнің ерекше суретіңді жасауға болады. Бұл өнер түрі балаларға ғана емес, ересектерге де шығармашылық әлеміне қадам басуға үлкен мүмкіндік береді. Граттажпен ерекше сурет салып, шығармашылық әлеміне қадам басайық!

2. Граттаж техникасының пайда болуы мен маңызы

Граттаж техникасының тарихы 19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың басында Францияда бастау алған. Бұл – боялған қағаздың үстінен қырғыш немесе басқа құралдармен суреттер жасау әдісі. Бұл тәсіл балалар мен жас суретшілердің қол икемділігін дамытуға, қиялын ұштауға өте қолайлы. Өнер тарихында бұл техника креативтілікті арттыру мен эмоцияны жеткізу тәсілі ретінде жоғары бағаланған. Сонымен қатар, граттаж балаларға бояудың жаңа әдісін үйретіп, олардың руханиятына әсер етеді.

3. Граттаж үшін қажетті құралдар

Граттаж жасаудың негізі сапалы құралдар талап етеді. Біріншіден, қатты және мықты қағаз таңдау маңызды, себебі ол қырылған кезде жыртылмауы тиіс әрі суреттің анық шығуына септігін тигізеді. Екіншіден, қара гваш бояуы қолданылады, ол қалың қабатпен жағынған болса, қырған кезде керемет контраст береді. Сонымен қатар, балауыз немесе сабын қабатын жағып, оның үстінен бояу жағу қажет. Қырғыш пен тіс шұқығыш сияқты құралдар арқылы ұқыпты және нақтылы сызықтар сызылады. Барлық құралдар дұрыс және шебер қолданылғанда ғана граттаж өнері толық көркемдік деңгейге жетеді.

4. Сызықтардың граттаждағы рөлі

Сызықтар граттаждағы басты элемент саналады. Біріншіден, әрбір сызық – суреттің негізі, қағаз бетінде ерекше із қалдырады. Сызықтың түрі мен бағыты көңіл күй мен суреттің эмоциясын көрсетеді. Мысалы, қисық және жұмсақ сызықтар нәзіктік пен тыныштықты, ал тік және өткір сызықтар динамика мен қимылды білдіреді. Екіншіден, сызықтың қалыңдығы мен ұзындығы да оқиғаны ашып көрсетеді. Қалың сызықтар маңызды элементтерді баса көрсетсе, жұқа сызықтар нәзік детальдарды жеткізеді. Осылайша, композиция толықтырылып, оқырманға толықтай бейне ұсынылады.

5. Штрихтердің көркемдік мүмкіндіктері

Көлеңке мен тереңдік беру граттажда штрихтеу арқылы орындалады. Штрихтар қатарласып немесе қиылысып орналасқанда, суретке үшөлшемділік қосылады. Бұл әдіс арқылы беттер мен заттардың көлемін сипаттап, шынайылықты арттыра аламыз. Сонымен қатар, қысқа штрихтар өрнек пен текстура жасауға пайдаланылады. Олар граттажға ерекше көркемдік әсер қосып, суретті сәнді әрі қызықты етіп безендіреді. Эксперттердің пікірінше, штрих арқылы суретші өз стилін көрсетіп, жұмысына ерекше мән бере алады.

6. Сызық пен штрихтың айырмашылықтары

Бұл екі элемент граттаж техникасында бірін-бірі толықтырады, бірақ айқын ерекшеліктерге ие. Сызық – бұл ұзын әрі жалпақ жолдар, олар суреттің құрылымын қалыптастырады. Штрих – қысқа қимылдар мен кесінділер, олар көлеңке мен текстураны береді. Мысалы, атақты суретші Альбрехт Дюрердің гравюраларында сызықтар арқылы нақты контурлар жасалса, штрихтар көмегімен терең көлеңкелер мен табиғи текстуралар бейнеленеді. Бұл айырмашылықтар граттажды әрі көркем әрі техникалық тұрғыдан байытады.

7. Сызықтардың түрлері мен бағыттары

Граттажда әртүрлі сызықтар қолданылады: тік, көлденең, қиғаш және ирек. Тік сызықтар суретке биіктік пен тұрақтылық берсе, көлденең сызықтар тыныштық пен көлденең қозғалысты білдіреді. Қиғаш сызықтар динамика мен қозғалыс әсерін күшейтіп, ал ирек сызықтар тереңдік пен табиғи әсемдікті көрсетеді. Сызықтардың бұл әртүрлі бағыттары арқылы суретші түрлі кейіпкерлер мен пейзаждарды ерекше әрі стилді суреттей алады. Әр бағыттың өзі оқиғаның эмоционалды мәнін ашады.

8. Штрихтау әдістерінің ерекшеліктері

Ең алдымен, қатар штрихтау әдісі суретте қара және ашық жерлерді айқын бөледі. Бұл контраст суреттің көркемдік ерекшелігін арттырады және оны көзге тартымды етеді. Екіншіден, айқыштау және толқын тәрізді штрихтар көлем мен текстураны байытады. Осы штрихтар суретке қозғалыс пен жандылық қосады, оны тірі, шынайы етеді. Бұл әдістердің үйлесімі – әрбір граттаж суретінің өзіндік ерекшелігін қалыптастыратын негізгі құрал.

9. Граттажда сурет салудың қадамдары

Алғашқы қадам – қағазға балауыз қабатын жағу, ол граттаждың негізі болып табылады. Екінші қадам – қара гвашпен бояу, бұл қабат бояудың қалың әрі біркелкі болуын қамтамасыз етеді. Үшінші қадам – бояудың толық кепкенінен кейін, тіс шұқығыш немесе қырғыш арқылы сурет салу. Әрбір қимыл мұқият әрі сауатты болуы тиіс, себебі қателік жасау қабатты бүлдіруі мүмкін. Бұл кезеңде шығармашылық еркіндік пен назар қажет. Соңғы қадам – жұмыс нәтижесін бағалап, қажет болса, қосымша штрихтармен безендіру.

10. Граттаждағы қара мен ақтың үйлесімі

Қара және ақ түстердің үйлесімі граттажда ерекше маңызды. Жарық пен көлеңкенің ойын арқылы ақ сызықтар қара бояу бетінде айқын көрініп, суреттің пішіні анық байқалады. Бұл жарық пен көлеңке арасындағы байланыс суретті үшөлшемділікпен толтырады, тереңдік сезімін береді. Ақ пен қараның визуалды ойыны суретті ерекше эмоционалды және көркем етеді. Мұндай контраст граттаждың басты ерекшелігі болып саналады және оның тартымдылығын арттырады.

11. Граттаждағы танымал пішіндер мысалдары

Граттажда жиі кездесетін пішіндердің бірі – гүл орнаменттері, олар табиғаттың сұлулығын ашып көрсетеді. Сонымен қатар, геометриялық фигуралар, мысалы шеңберлер немесе үшбұрыштар, композицияның тұрақтылығын береді. Авторлардың кейбір шығармаларында жануарлар бейнелері ерекше орын алады, олар граттажға өмір мен динамика қосады. Бұл пішіндер граттаж техникасын әр түрлі әрі қызықты етеді, көрерменге алуан түрлі әсер қалдырады.

12. Граттаждың математика және табиғатпен байланысы

Граттаж техникасы математика мен табиғат элементтерін тамаша үйлестіреді. Мысалы, геометриялық фигуралар – шеңбер, үшбұрыш және төртбұрыш – балаларға форма мен үйлесімділікті түсінуге көмектеседі. Бұл фигуралар суреттің құрылымында маңызды рөл атқарады, композицияны теңестіреді. Табиғаттағы элементтерді бейнелеу арқылы балалар қоршаған ортамен жақынырақ танысады. Әр өрнектегі симметрия, үйлесім және қайталану балалардың эстетикалық сезімін дамытып, өнерге деген қызығушылығын арттырады.

13. Балаларға арналған оңай граттаж үлгілері

Бірінші үлгі ретінде қарапайым кемпірқосақ сызуын айтуға болады. Мұнда балалар түрлі-түсті сызықтарды үйлесімді әрі әсем орналастыруды үйренеді, бұл олардың түстер мен формаларды тануына септігін тигізеді. Екінші үлгі – күлкілі мысық немесе алақаннан жасалған ағаш сияқты қарапайым пішіндер. Бұл суреттер граттаж техникасын жеңіл меңгеруге көмектеседі, шығармашылыққа мотивация береді әрі балалардың көңілін көтереді. Оңай үлгілер арқылы балалар өз сенімдерін арттырып, әлі де күрделірек жұмыстарға дайындалады.

14. Граттаждың балаларға тигізетін пайдасы

Граттаж баланың ұсақ моторикасын дамытудың тамаша құралы. Қолдың сақ, үйлестірілген қозғалыстары жазу мен басқа да еңбек қызметтерге дайындықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, бұл техника шығармашылық қабілеттерді арттыруға көмектеседі. Балалар граттаж арқылы өз ойларын, сезімдерін еркін білдіреді, бұл олардың өзін-өзі тануына және сенімділігіне әрі қарай жол ашады. Мұндай өнер балалардың шығармашылық дамуына, ойлау қабілетін жетілдіруге ерекше үлес қосады.

15. Граттажда жиі кездесетін қателіктер

Жас суретшілер арасында ең жиі кездесетін қателік – қағазды қатты қырып алып, оны жыртып алу. Мұны болдырмау үшін сабырлы, ұстамды жұмыс істеу маңызды. Тағы бір қателік – қырғышты тым қатты басу, бұл сызықтың сапасына кері әсерін тигізіп, қағаздың бүлінуіне әкеледі. Әр қадамды асықпай, мөлшері мен сызық шегін сақтай отырып жасау қажет. Мұндай мұқияттылық граттаж жұмысының сұлулығы мен ұзаққа шыдамдылығына септігін тигізеді.

16. Граттаждағы көңілді тәжірибелер

Граттаж - балалардың фантазиясын шыңдайтын ерекше сурет техникасы. Балалар түрлі-түсті фонды қылқаламмен бояп болған соң, үстіне қарапайым қарандашпен немесе таяқшамен салынған сызықтар арқылы ерекше өрнектер жасайды. Бұл әдіс олардың қол икемділігін арттырып, ойын арқылы шығармашылығын дамытады. Мысалы, бір оқушы домбыраның әсем сызықтарын бұрыңғы қазақтың ою-өрнектерімен үйлестіріп, көне дәуірге саяхат жасап, өз хикаясын сурет арқылы жеткізді. Басқа жас суретшілер көңілді кейіпкерлерді, көріністерді бейнелеп, өздерінің оқиғаларын көркем түрде жеткізе алды.

17. Граттаж өнеріндегі танымал суретшілер

Сурет әлемінде граттаж техникасын меңгерген ең басты маман - Владимир Любаров. Оның шығармалары сызық пен штрих өнерін керемет үйлестіре отырып, әр бейнеде терең мағына мен динамика береді. Бұл суретші өзінің еңбек жолында балаларға граттаждың шексіз мүмкіндіктерін ашқан ұстаз ретінде танылды. Сонымен қатар, ұлттық және халықаралық көрмелерде граттаж техникасымен жұмыс істейтін суретшілердің туындылары жиі ұсынылады. Бұл көрмелер жастардың граттажға деген қызығушылығын арттырып, мектеп оқушыларына осы ерекше өнер түрін үйренуге шабыт береді.

18. Үй жағдайында граттаж жасау жолдары

Граттаж техникасын үйде оңай орындауға болады. Қарапайым қағаз бен гуашь боятқыштарын пайдалану жеткілікті. Ал алдымен түрлі-түсті гуашьпен қағазды бояп алып, толық кебуіне мүмкіндік беру керек. Содан кейін тіс шұқығыш немесе өткір таяқшамен ақырын сырғып өтіп, бояу астынан ерекше сызықтар арқылы сурет салуға болады. Бұл әдіс баланың назарын шоғырландырып, шығармашылықты үйренуге деген ынтасын арттырады. Соның арқасында үй тапсырмалары да қызықты әрі жеңіл өтеді, себебі бұл тәсіл кішкентай суретшілерге өнерге деген сүйіспеншілікті оятады.

19. Достармен бірге граттаж жасау пайдасы

Әлеуметтік байланыстарды нығайту маңызды аспектілердің бірі. Сурет салу процесінде балалар жаңа достар тауып, бір-бірімен ашық араласады. Бұл ортада әрқайсысы өз идеяларын сенімді түрде білдіре алады, сондықтан достық пен өзара түсіністік артады. Сонымен қатар, топтық шығармашылық балалардың ынта-жігерін дамытып, жауапкершілікті сезінуге мүмкіндік береді. Бірге жұмыс істеген кезде олардың шығармашылық қабілеттері шыңдалып, жаңа идеялар туындайды. Мұндай топтық ойындар мен шығармашылық сессиялар баланың тұлғалық және әлеуметтік дамуына үлес қосады.

20. Граттаж техникасының болашағы мен маңыздылығы

Граттаж – бұл баланың шығармашылық әлеміне алғашқы қадам болып табылатын қарапайым әрі қызықты өнер әдісі. Оның көмегімен балалар өз қиялын еркін дамытып, түрлі түстер мен сызықтар арқылы өз сезімдерін білдіреді. Бұл техника өнерге деген қызығушылықты арттырып, болашақта жаңа өнертапқыштар мен суретшілердің шығуына жол ашады. Сондықтан граттаж қазіргі кезде ғана емес, келешекте де өз маңызын сақтайтын әдіс ретінде бағаланады.

Дереккөздер

Головина Е.В. «Основы изобразительного искусства». — Москва: Искусство, 2010.

Петров А.Н. «Развитие детских художественных навыков». — Санкт-Петербург: Детство, 2015.

Иванова М.С. «Граттаж: техника и творчество». — Казань: Культура, 2018.

Smith, J. 'Art Techniques for Children: Scratch Art and More.' — New York: Creative Press, 2021.

Людмила Черкасова. «Искусство и эмоции в детском творчестве». — Москва: Академия, 2019.

Григорьев П.В. Искусство граттаж. — Москва: Искусство, 2016.

Иванова Н.К. Современные техники в детском творчестве. — Санкт-Петербург: Детская литература, 2019.

Кузнецов А.С. Развитие художественных навыков у детей. // Журнал педагогики. — 2020. — №4. — С. 45-52.

Смирнова Е.В. Влияние групповой деятельности на творческое развитие детей. — Новосибирск: Наука, 2018.