Текст выступления:

Использование вторичных материалов, музыкальные (ударные) инструменты
1. Вторичны материалдарды қолдану және музыкалық (ұрып ойнайтын) аспаптар тақырыбына кіріспе

Бүгінгі презентациямыздың тақырыбы — қайталама материалдардан музыкалық аспаптар жасау. Бұл тақырып шығармашылықтың шексіз мүмкіндіктерімен экологияны бірік­тіре отырып, ерекше маңызға ие. Қазіргі таңда пластик, металл, қағаз сияқты қайта өңделген материалдардан музыкалық аспаптар жасау инновациялық өнер мен қоршаған ортаны қорғаудың үйлесімді жолы болып табылады. Мұндай шығармашылық қолданбалы өнер бұлтартпас экологиялық мәселелерге назар аударып, мектеп оқушылары мен жастар арасында экологиялық тәрбиені насихаттауда маңызды рөл атқарады.

2. Қалдықтарды қайта өңдеудің заманауи маңызы

Қазақстан мектептерінде қалдықтарды қайта өңдеу экология мен шығармашылық даму мақсатын ұстанады. Бұл бағыт оқушыларға экологиялық сана қалыптастырып, технологиялық ойлау қабілетін дамытуға мүмкіндік береді. Соңғы жылдары әлемдік тәжірибе де көрсеткендей, қалдықтарды қайта пайдалану — табиғатты қорғаудың негізгі құралдарының бірі, өйткені ол энергия мен жаңа ресурстарды үнемдеуге жол ашады. Сонымен қатар, экологиялық білім беру барысында оқушылар қолдарымен жасаған заттар арқылы өздерінің қоршаған ортаға жауапкершілігін терең түсінуге мүмкіндік алады.

3. Вторичны материалдардың түрлері мен сипаттамасы

Қайталама материалдардың көптеген түрлері бар: пластик, металл, қағаз, ағаш және текстиль қалдықтары ең жиі пайдаланылатындар. Мысалы, пластик бөтелкелер айрықша жеңіл және икемді болғандықтан маракас жасап шығаруға ыңғайлы; металл банкалар — барабан жасауға қолайлы, өйткені олар жақсы дыбыс шығара алады. Қағаз бен картоннан түрлі аспап түрлерін құрастыру мүмкіндігі бар, олар экологиялық тұрғыдан қауіпсіз әрі жеңіл. Осы материалдардың әрқайсысының физикалық және акустикалық қасиеттерін жақсы білу арқылы тиімді және сапалы музыкалық аспаптар жасалады.

4. Вторичны материалдар қолданудың экологиялық пайдасы

Қайталама материалдарды қолдану қоршаған ортаны қорғауда аса тиімді болып табылады. Біріншіден, бұл көмірқышқыл газын азайтуға көмектеседі, өйткені жаңа өнім өндіру кезінде түзілетін шығарындылар төмендейді. Екіншіден, қалдықтарды қайта өңдеу қоқыс полигондарының қысқаруына ықпал етіп, жер мен топырақтың ластануын басады. Үшіншіден, табиғи ресурстарды үнемдеу арқылы биологиялық алуанды арттырады және экожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Бұл жағынан алғанда, экологиялық сауатты шешімдер жасай білу қазіргі қоғамның басты міндеті болып табылады.

5. Ұрып ойнайтын музыкалық аспаптардың негізгі түрлері

Ұрып ойнайтын музыкалық аспапдар түрлі материалдардан жасалады және әртүрлі түрге бөлінеді. Мысалы, маракас — дыбыс шығару үшін толтырғышпен толтырылған жеңіл аспап, ол әдетте пластик бөтелкеден немесе ескі түймелерден жасалуы мүмкін. Барабан – металл банка немесе ағаштан жасалатын аспап, жоғары дыбыс шығаруға қабілетті. Сондай-ақ, қағаздан немесе картоннан жасалатын барабан және шейкер сияқты аспаптар да танымал. Барлық түрлері балалар мен жасөспірімдер арасында музыкалық шығармашылықты дамытуға арналған құрал ретінде пайдаланылады.

6. Ұрып ойнайтын аспаптардың тарихи даму кезеңдері

Ұрып ойнайтын музыкалық аспаптар ежелгі заманнан бері адамзат мәдениетінде маңызды орын алды. Алғашқы барабандар мен маракастар шамамен 6000 жыл бұрын пайда болған деп есептеледі. Орта ғасырларда түрлі халықтар бұл аспаптарды салтанатты рәсімдер мен әскери шерулерде қолданған. Қазіргі заманда олар әртүрлі музыка жанрларында кеңінен қолданылады және музыка білімінің бір бөлігі ретінде мектептерде оқытылады. Тарихи даму үдерісі аспаптардың түрленуіне, жаңа материалдар мен технологиялардың қолданылуына байланысты болды.

7. Вторичны материалдар мен музыкалық аспаптар түрлері

Бұл кестеде қайталама материалдардан жасалатын музыкалық аспап түрлері мен олардың ерекшеліктері нақты көрсетілген. Мысалы, пластик бөтелкелер маракас жасауға қолайлы, ал металл банкалар — барабандар үшін таптырмас материал. Қағаз және картон жеңіл әрі сәндік аспап түрлерін жасауға мүмкіндік береді. Кестеде көрсетілген басымдықтар шығармашылық жобаларға бағытталған шешімдер қабылдауға көмектеседі. Мұнда әр материалдың акустикалық және экологиялық қасиеттері белгілі бір деңгейде сипатталған, бұл жасаспалық процесін жетілдіруге ықпал етеді.

8. Пластик бөтелкеден маракас жасау қадамдары

Алғашқы қадам — пластик бөтелкеге күріш немесе бұршақ сияқты толтырғыштарды салу. Бұл аспаптың дыбыс сапасын ерекше етеді, себебі толтырғыштар дыбыс резонансын қалыптастырады. Кейін бөтелкенің қақпағын қатты жауып, сыртқы бетін түрлі түстермен бояу немесе безендіру арқылы estetикалық құндылығын арттырасыз. Маракас дайын — жеңіл әрі тез жасалатын аспап, ол балаларға музыканың ритмин сезінуге мүмкіндік береді әрі қауіпсіз.

9. Металл банкадан барабан жасау үдерісі

Металл банканы алдымен мұқият тазартып, жоғары жағын қатты жабыңыз. Пластик қақпақ пен резинканы пайдаланып дыбыс сапасын жақсартыңыз. Бұл процедура аспаптың дыбыстық ерекшелігін анықтайды және дайындалу уақытын қысқартады. Әрі қарай, ағаш немесе пластик таяқшаны барабан таяқшасы ретінде қолданып, түрлі ырғақтармен эксперимент жасай аласыз. Бұл процесс балалардың музыкаға қызығушылығын арттырып, ұжымдық өнерді дамытуға септігін тигізеді.

10. Қағаз және картоннан жасалатын музыкалық аспаптар

Қағаз бен картон — экологиялық таза әрі қолжетімді материалдар ретінде музыкалық аспап жасауға өте ыңғайлы. Олар жеңіл әрі әртүрлі формада кесілгеннен кейін түрлі дыбыстық әсерлер береді. Мұндай аспаптар көбінесе балалар мен жасөспірімдердің шығармашылық сабақтарында қолданылады. Қағаз бен картонның басты артықшылығы — оларды бояу мен безендіру мүмкіндігі, ол балалардың өнерге деген қызығушылығын арттырады. Сонымен қатар, бұл материалдар қауіпсіз әрі үнемді, бұл экологияны қорғау мақсатында маңызды.

11. Ескі түймелер мен кілттерден жасалатын шейкер және маракас

Қайта пайдаланылған ескі түймелер мен қолданылмайтын кілттерден ерекше шейкерлер мен маракастар жасауға болады. Бұл әдіс балаларға қолды жұмыс арқылы экология туралы түсінік береді және қайта қолдану мәдениетін қалыптастырады. Мұндай аспаптар ерекше дыбыс шығарып, шығармашылыққа шабыттандырады. Сонымен қатар, осындай жобалар отбасылық немесе мектепішілік шеберлік сабақтарда кеңінен қолданылады, бұл қатысушыларға өз қолдарымен ерекше зат жасау қуанышын сыйлайды.

12. Қазақстандағы қалдық материалдарды пайдаланудың өсу үрдісі

Соңғы уақытта Қазақстанда экологиялық жобаларға қатысушы оқушылар мен мектептер саны тұрақты өсіп келеді. Бұл оқушылардың қоршаған ортаға байланысты жауапкершілігінің артуына, экожүйені қорғау ісіне белсенді араласуына куәлік етеді. Мектептегі экологиялық бағдарламалар арқылы жастар табиғатты сақтау мәселелерін терең түсініп, шығармашылықпен қатар технологияны да меңгереді. Мұндай үрдіс қоғамдағы экологиялық мәдениетті көтеріп, тұрақты даму мақсаттарына қолдау көрсетеді.

13. Балалар мен жасөспірімдерге арналған негізгі шеберлік сыныптары

Мұғалімдер мен тәрбиешілер үшін арнайы ұйымдастырылған шеберлік сыныптары экологиялық білім мен музыкалық шығармашылығын үйлестіреді. Шеберлік сабақтарында балалар пластик, металл, қағаз сияқты қалдық материалдардан өз қолдарымен музыкалық аспаптар жасауды үйренеді. Бұл сыныптар эстетикалық талғамды дамытып, шығармашылық ойлау қабілетін арттырады. Сонымен бірге, топтық жұмыс әзірлеу дағдыларын нығайтады және балалардың қоршаған ортаға деген жауапкершілігін қалыптастырады.

14. Мектепте іске асырылатын «ЭкоДыбыс» жобасының көріністері

«ЭкоДыбыс» жобасы Қазақстан мектептерінде экологиялық білім беруді музыкалық шығармашылықпен байланыстыратын ерекше бастама. Жоба аясында оқушылар қайта өңделген материалдардан музыкалық аспаптар жасап, әртүрлі концерттер мен байқауларға қатысады. Мұндай шаралар балалардың экологиялық дағдыларын шыңдап, топтық ынтымақтастықты нығайтады. Сонымен қатар, «ЭкоДыбыс» мектептерде экология мен өнерді біріктіріп, оқушылардың жан-жақты дамуына септігін тигізеді.

15. Қайталап жасалатын музыкалық аспаптардың құндылықтары

Қайталама материалдарды пайдалану — бұл заманауи әрі үнемді экологиялық шешім. Бұл тәсіл балалар мен жасөспірімдердің қолынан келетін шығармашылық қабілеттерін арттырады, олардың өнерге деген қызығушылығын оятады. Аспап жасаудың процесі оларға экологиялық мәселелердің мәнін түсінуге және қоршаған ортаны қорғауда өз жауапкершілігін сезінуге мүмкіндік береді. Экология мен өнерді біріктіру арқылы балалардың жалпы білім деңгейі көтеріледі, бұл олардың болашақ өмірінде табысты әрі саналы азамат болуына негіз болады.

16. Музыка мен экология пәндерінің интеграциясы

Бүгінгі сабақта музыка мен экология сияқты әртүрлі пәндерді біріктірудің маңызы зор. Музыка сабағында экологиялық тақырыптарды меңгеру арқылы оқушылар табиғаттың сұлулығы мен оның аялы жаны туралы түсініктерін кеңейтеді. Бұл шығармашылық тұрғыдан жұмыстар жасай отырып, олардың зейінін арттырып, қоршаған ортаға деген қызығушылығын оятады. Сонымен қатар, еңбек сабақтарында қайта өңделген материалдармен жұмыс істеу технологиялық білімдерін жетілдіретін маңызды процесс болып табылады. Мұндай сабақтар жауапкершілік пен экологияға қамқорлық сезімін қалыптастырады, бұл әрбір жасөспірімнің тұлғалық дамуы үшін аса қажет.

17. Дүниежүзілік мектептік эко-аспап тәжірибелері

Қазіргі әлемде экология мен білім саласындағы тенденциялар оқушыларға тұрақты даму идеяларын дарыту мақсатында музыканттардың, педагогтардың ынтымақтастығын талап етеді. Әлемнің жетекші мектептерінде экологиялық таза құралдарды пайдалану тәжірибелері кеңінен таралып келеді. Мысалы, АҚШ-та, Германияда және Жапонияда қайта өңделген материалдардан музыкалық аспаптар жасау жобалары басталып, бұл оқушыларға өнер мен табиғат байланысын түсінуге көмектеседі. Мұндай инновациялық әдістер оқу үрдісін қызықты әрі қолжетімді етеді, әрі жас ұрпақтың экологиялық жадының қалыптасуына септігін тигізеді.

18. Вторичны материалдармен шығармашылық жұмыстың әсері

Қайталама материалдармен шығармашылықпен жұмыс істеу оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін дамытып, олардың өз идеяларын нақты іске асыруға мүмкіндік береді. Мұндай процесте технологиялық дағдылар жетіліп, эстетикалық талғам қалыптасады. Сонымен қатар, топтық жобалар ынтымақтастық пен жауапкершілікті арттыра отырып, ұжымдық шығармашылықтың негізін қалап, заманауи қоғамда өте маңызды қасиеттерді дамытады. Бұл тәсіл оқушыларды командада жұмыс істеуге үйретіп, олардың коммуникативті дағдыларын байытады.

19. Қауіпсіздік пен техникалық талаптардың маңыздылығы

Қайталама материалдармен жұмыс жасау барысында улы және өткір заттардан сақ болу аса маңызды. Қазақстанның Білім және ғылым министрлігінің 2023 жылғы қауіпсіздік нұсқаулығындағы мәліметтер бойынша, мұқият сұрыптау мен қауіпсіз жұмыс істеу шарттарын сақтау арқылы ғана қатысушылар тәуекелсіз жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болады. Бұл талаптар оқушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, сондай-ақ оқу процесін тиімді әрі тыныш орындауға бағытталған.

20. Экологиялық және шығармашылық бірлестіктің маңыздылығы

Вторичны материалдарды пайдалы құралдарға айналдыру арқылы оқушылардың табиғатты қорғау мен шығармашылық қабілеттерін дамытуға мол мүмкіндік туындайды. Бұл процесс тұрақты даму идеясын үйретіп, жас ұрпақтың экологиялық мәдениетін қалыптастырады. Тұтас алғанда, осындай интеграцияланған тәсіл білім берудің сапасын арттырып, оқушыларды болашаққа жауапкершілікпен қарауға тәрбиелейді.

Дереккөздер

Горбунова Е. А. Экологическое образование и воспитание школьников. – М., 2021.

Иманов Б. К. Музыка и экология в учебном процессе. – Алматы, 2022.

Министерство Экологии Республики Казахстан. Отчёт об использовании вторичных материалов, 2023.

Петров С. И. Творчество и экология: взаимосвязь и возможности. – Санкт-Петербург, 2020.

Смирнова Н. В. Экологические проекты в образовательных учреждениях. – Новосибирск, 2019.

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі. Қауіпсіздік нұсқаулығы. Алматы, 2023.
Иванова С.П. Современные педагогические технологии в экологическом образовании. Москва, 2021.
Johnson, M. Environmental Education Through Music: Global Perspectives. New York: Academic Press, 2019.
Шарипов А.К. Инновационные методы обучения в школе. Астана, 2022.