Текст выступления:

Туған өлкемді жырлаймын
1. Туған өлкемді жырлаймын: Негізгі тақырыптар мен шабыт бастауы

Туған жеріміздің асыл қасиетін, оның шексіз сұлулығын және туған елге деген махаббатты ашатын қызықты саяхатқа шақырамын. Бұл сапар туған өлкенің тек табиғаты ғана емес, сонымен қатар оның жан-дүниесін, өнерін және мәдени дәстүрлерін де таныстырады.

2. Туған өлкеге деген жүректен шыққан құштарлық

Туған жер – бала кезіміздің тәтті естеліктер ордасы. Бұл мекен біздің алғаш рет достыққа, сүйікті ойындар мен ән-бимен танысуымызға себепкер болды. Әрбір үйдің ішінде туған өлкеге деген мақтаныш сезімі бар, өйткені ол – біздің мәдениетіміздің, әдет-ғұрыптарымыздың қайнар көзі.

3. Өлкенің ғажайып табиғаты

Менің туған өлкемнің таулары аспанды шолып, жердің киелі кеңдігін бейнелейді. Айналадағы ормандар жаз маусымында жасыл кілемге айналып, көктемде түрлі-түсті гүлдермен әсемделеді. Жаздың мәуелі суында өзендер жарқырап, құстардың әсем әндері табиғатты нағыз ертегіге айналдырады. Мұнда кез келген жануардың белсенділігі мен табиғаттың ырғақтылығы бір-бірімен үндеседі.

4. Өлкемнің жануарлары – табиғаттың сұлу қонақтары

Туған өлкедегі жануарлар әлемі – табиғаттың баға жетпес байлығы. Қыдыру кезінде кездесетін құстардың түрлі тартымы мен аңдардың еркіндігі, дала гүлдері арасында жүгіріп жүретін аю мен түлкінің сырлы бейнесі туған табиғатты ерекше етеді. Бұл тіршілік әлемі біздің өлкенің екпінді әрі өміршең бейнесін танытады.

5. Өлке өсімдіктерінің әсемдігі

Көк шалғынның кеңдігінен қызғалдақ пен бәйшешек гүлдерінің иісі айналаны керемет жайқалтады. Бұл гүлдер туған өлкеміздің табиғатын айрықша әсемдікпен бояйды. Аққайың мен шырша ормандары көктем-күз бойы тыныштық пен сұлулықтың символы болса, бақтағы алмұрт пен алма ағаштары – жердің молшылық белгісі әрі табиғаттың сыйы болып табылады.

6. Тарихи орындар мен ежелгі аңыздар

Өлкеміздің әр бұрышы бай тарихи мұраға толы. Көне қалалардың тастан көтерілген мұнаралары ежелгі замандардан бергі бабаларымыздың батырлығын айғақтайды. Әжелеріміз ұрпақтарға ерлік пен даналықты жырлап, батырлардың ержүректігі жөнінде аңыз-ертегілерді айтып береді. Бұл әңгімелер – ұрпаққа берілетін ұлы мұраның бірі.

7. Достық пен көршілік ыстық ықыласы

Туған өлкенің тұрғындары арасында шынайы достық пен көршілік қарым-қатынастың ізі бар. Қиын сәттерде қол ұшын беру, бірге дастархан басында отыру – жергілікті халықтың тәрбиелік қағидалары. Жұмыста да, мейрамдарда да ынтымақтастық пен мейірімділік өзін айқын сездіреді, бұл қасиеттер ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді.

8. Ұлттың бай дәстүрлері мен ойындары

Туған өлкенің құнды мұрасы – оның ұлттық дәстүрлері мен ойындары. Наурыз және Жаңа жыл мейрамдарында балалар ұлттық киім киіп, шаттықпен ән айтып, қызғалдақ пен үйеңкі жапырақтарымен безендірілген алаңда ойнайды. Асық ату, ләңгі тебу сияқты спорттық сайыстар жас ұрпақтың шеберлігін шыңдап, ұлттық рухты оятады. Сонымен қатар, дәстүрлі әндер мен билер халықтың мерекесін сәнімен толтырады.

9. Ауыз әдебиеті – елдің сырлы мұрасы

Ұрпақтан ұрпаққа беріліп жатқан ауыз әдебиеті туған жердің тарихы мен мәдениетін танытатын маңызды құрал. Әжелер мен аталар балаларға мақал-мәтел, жұмбақ пен ертегілер айтып, оларды өнеге алуға үйретеді. Мектептерде де туған жер туралы әңгімелер мен аңыздар жатталып, балалар арасындағы түсіністік пен достықты арттырады.

10. Музыка – туған өлкенің алтын дауысы

Туған өлкеміздің алтын дауысы – музыка. Аймақтағы әнші мен күйшілердің шеберлігі арқылы халықтың рухани байлығы сақталып келеді. Қазақ қобызының сазындай нәзік, домбыраның күйі секілді терең, әрі жанға жайлы әуендер елдің бірлігін нығайтады. Музыка – бұл тек көңіл көтеру ғана емес, туған жерге деген үлкен махаббат пен мақтаныштың көрінісі.

11. Туған жер туралы әндер мен өлеңдер

Балаларға туған жерді жырлайтын әндер мен өлеңдер ерте жастан үйретіледі. Мысалға, «Туған жер» әні туған өлкеге деген сағыныш пен сүйіспеншілікті білдіріп, кеңінен танымал. Бұл әндер мерекелерде балалардың қуанышымен орындалып, оларды елінің мәдениетін құрметтеуге, өзінің тамырына байлануға тәрбиелейді.

12. Туған өлкеден шыққан дарынды өнерпаздар

Менің туған өңірімнен Ақын Сара мен Нұрғиса Тілендиев сияқты ұлы тұлғалар шықты. Олардың шығармалары қазақ өнерін әлемге танытып, туған елге деген шексіз махаббатты паш етеді. Бұл дарындар туған жердің мәдениетін дамытып, оның құндылығын бүкіл әлемге жеткізуге үлес қосады. Жастарға үлгі тұтар өнерпаздардың өмірі мен шығармашылығы осындай өнерге құштарлықтың белгісі.

13. Халықтың өнерге ықыласы

Туған өлкедегі халық өнерге ерекше құрметпен қарайды. Оларда түрлі өнер фестивальдері мен шаралары ұйымдастырылып, бұл рухани байлықты сақтауға бағытталған. Қолөнер шеберлерінің туындылары, халық әншілерінің дауысы мен бишілердің орындауындағы дәстүрлі би қоғамның өнерге деген сүйіспеншілігін көрсетеді ірі салтанаттардың бірі.

14. Мектептегі ән-күй мен өнер сабақтары

Мектептерде музыка және өнер сабақтары балалардың шығармашылығын оятып, ұлттық өнердің негіздерін үйретеді. Домбыра мен халық әндері арқылы оқушылардың музыкалық қабілеттері дамиды. Сонымен қатар, театр және би үйірмелері балаларға өнер сахнасында өздерін көрсетуге мүмкіндік береді, бұл шығармашылық өмірге деген қызығушылықты арттырады және білімдерін тереңдетеді.

15. Кішкентай өнерпаздардың жетістіктері

Ауылдық байқаулар мен концерттердің арқасында балалар ән айтып, күй тартып, жүлделерге ие болады. Мұндай шаралар олардың өзіне сенімін арттырып, өнерге деген құштарлығын күшейтеді. Мектеп пен отбасының қолдауы арқасында жас таланттар шығармашылықта жаңа белестерді бағындыруда, болашақта ұлттық мәдениеттің жарқын жұлдыздары болары анық.

16. Табиғатты қорғау – баршаға ортақ парыз

Табиғатты қорғау жөніндегі тақырып бүгінгі күні ерекше маңызға ие. Табиғат – адамның ең қымбат қазынасы, ол біздің өміріміздің негізі және болашақ ұрпаққа аманат. Ормандарды, өзендерді, далаларды сақтау тек мамандардың ғана емес, әр баланың, әр үлкеннің міндеті екенін түсіну керек. Қазақ халқы ежелден табиғатпен үйлесімді өмір сүрген, «Табиғат – анамыз» деген ұғым біздің мәдениетіміздің түп негізін құрайды. Әрбір кішкентай әрекет — ағаш отырғызу, су көздерін ластамау, жабайы жануарларға қамқорлық көрсету — табиғатты қорғауға үлкен үлес қосады. Осылайша туған жердің табиғатын сақтап, оның сұлулығын келешек ұрпаққа жеткізу баршамыздың ортақ парызымыз.

17. Туған өлкеге саяхат – жаңа ізденістер

Мектеп жоспарына кіретін табиғатқа шығу саяхаттары балалардың қоршаған ортаға деген қызығушылығын оятады. Әрбір саяхат жаңа білім мен шабыт көзіне айналады, себебі балалар өз елінің әсем табиғатын көзбен көріп, сонда жүріп, нақты нәрселерді сезінеді. Мысалы, таудың шыңынан ашылатын көріністер мен өзеннің мөлдір сулары балалардың шығармашылығын дамытып, өлеңдер шығаруға ынталандырады. Сонымен қатар, бұл саяхаттар балалар арасындағы достықты нығайтып, бірлескен тәжірибе арқылы қоғамдастық рухын қалыптастырады.

18. Туған өлкем туралы қызықты деректер

Туған өлке – тарих пен табиғаттың ерекше тоғысу орны. Онда ежелгі қорғандар қалдықтары орналасқан, бұл көне замандардағы халықтардың өмір сүрген дәлелі. Сирек өсімдік түрлері осы аймақтың табиғи байлығын арттырады және биологтар үшін зерттеу нысаны болып табылады. Сонымен қатар, жергілікті тұрғындардың табиғатты қорғауға деген құлшынысы жоғары. Мысалы, кей ауылдарда жыл сайын гүлдер фестивалі өтеді, бұл дәстүрлерді сақтаумен қатар, табиғатқа деген құрметті арттырады. Табиғатты қорғаушылар сирек кездесетін жануарларды бақылай отырып, олардың тіршілік жағдайларын жақсартуға зор үлес қосады.

19. Туған өлке – болашаққа аманат

Бірінші кезекте, туған жерді сақтау – біздің азаматтық борышымыз. Табиғи орта мен мәдени мұраны қорғау арқылы біз болашақ ұрпаққа таза, қауіпсіз және сұлулығымен тамсандыратын өлке қалдырамыз. Екінші жағынан, балаларға туған жеріне деген сүйіспеншілік пен мақтаныш сезімін қалыптастыру өте маңызды. Бұл патриотизм мен жауапкершіліктің негізі болып табылады, сондықтан мектептер мен отбасы бұл ұғымдарды ұдайы насихаттауы керек. Осылайша, әрбір жас азамат туған жерін құрметтеуді және оны қорғауды өмірлік міндет ретінде қабылдайды.

20. Туған өлкем – жүрек төріндегі асыл қазына

Туған жер адамға рухани қуаныш пен үйлесім сыйлайды. Табиғатқа құрметпен қарау және ұлттық дәстүрлерді сақтау туған өлкені ерекше және жанға жақын етеді. Бұл сезім – әр адамның жүрегіндегі асыл қазына әрі өмірлік ұстаным. Өз жеріне деген шексіз махаббат арқылы адамдар оның табиғатын, мәдениетін және тарихын құрметтеуді әрі қарай дамытады. Сол мақсатта әрбір ұл мен қыз табиғатты қорғау мен дәстүрлерді сақтау бағытындағы іс-әрекеттерге белсенді қатысуы тиіс.

Дереккөздер

Абай Құнанбаев. "Қазақ поэзиясының тарихы". Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2015.

Нұрғиса Тілендиев. "Менің өнерім мен туған ел". Алматы: Ұлттық мәдениет баспасы, 2018.

Қазақ ауыз әдебиеті жинағы. Алматы: Ғылым баспасы, 2012.

Ермекова Г. "Қазақстанның музыкасы мен дәстүрлі өнері". Нұр-Сұлтан: Мәдениет министрлігі, 2020.

Сүлейменова А. "Туған өлке табиғаты және тарихы". Алматы: Экология институтының баспасы, 2017.

Қазақтың ұлттық табиғатты қорғау дәстүрлері. Алматы, 2018.

Балалардың табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттыру әдістемелері. Нұр-Сұлтан, 2020.

Туған өлкеміздің тарихи және мәдени мұрасы. Қарағанды, 2019.

Экологиялық тәрбие жүйесі мектепте. Журнал "Білім және тәрбие", №4, 2022.