Текст выступления:

Әуелеген әсем әуен
1. Әуелеген әсем әуен: негізгі тақырыптар

Музыканың сиқырлы әлемі бізді қызықты әрі көңілді саяхатқа шақырады. Әуендер арқылы жүрек түкпіріндегі әр сезімді, әр күлкі мен үмітті ашып көрсетеміз.

2. Музыканың қуатын ашайық

Музыка — әр халықтың жан дүниесін бейнелейтін керемет өнер. Қазақ халқының домбыра, қобыз сияқты ұлттық аспаптары мен әндері балалардың жүрегін ерекше тебірентеді. Мұндай әуендер олар үшін тек ойын емес, өмірдің шынайы сезімі мен шаттық көзіне айналады.

3. Әуеннің маңызы

Әуен адам көңілін көтеріп, достарымен бірге өткізетін уақытты ерекше етеді. Мерекелі сәттер мен ойын-сауықтың ажырамас бөлігі ретінде әрдайым қуаныш сыйлайды. Осылайша әуенсіз күндер күңгірт әрі мәнсіз көрінуге бейім, ал көңілді әуендер болса, әрбір күнді тойға айналдырады.

4. Әуен мен табиғат дыбыстары
Табиғат үндері, мысалы, құстардың әуені мен жапырақтардың сыбдыры музыкаға шабыт беріп, қазақтың халық әндеріне жиі еніп жатады. 2. Аққу үндері, орман тыныштығы мен жазғы жаңбырдың дыбыстары табиғаттың керемет әуенін құрап, балалардың сезімдерін жандандырады.
5. Қазақтың ұлттық әуендері мен күйлері

Қазақтың ұлттық музыкасы ғасырлар бойы қалыптасып, әр көңіл-күйді жеткізуге қабілетті. Мәселен, домбыра мен қобыздың үні арқылы батырлық пен сарын сезімі тарайды. Әр күйдің өз тарихы мен рухы бар, олар ұлттың мәдениетін бейнелейді және балаларға өткен мен бүгіннің байланысын ашады.

6. Музыкалық аспаптардың әлемі

Домбыра мен қобыз — қазақтың рухани мұрасының жүрегі. Домбыра екі ішекті аспап, өзінің нәзік үнін шығарады. Қобыз ұзын және қылтері бар, ерекше дыбысы бар аспап. Сонымен бірге, жетіген, сырнай және баян сияқты аспаптар бар: жетіген ішекті, сырнай үрмелі, ал баян аккордеон тәрізді пернелі аспап болып табылады. Бұл құралдардың әрқайсысы өзіне тән әуендері мен үн стилін ұсынады, балалар үшін ерекше қызық.

7. Әуен қалай жасалады?

Музыка жасау бірегей процесс, мұнда әр нотаның мәні бар. Композиторлар табиғаттың дыбыстарынан, жүректен шыққан эмоциялардан рух алады. Әуенді құру барысында аспаптардың үйлесімі маңызды, оларды тыңдаушыларға әсер ететін әсем үнге айналдырады. Балалар үшін музыка жасау шығармашылықтың бастауы әрі ойлауын кеңейтеді.

8. Балалар мен музыка

Музыка тыңдау балалардың зейінін арттырып, олардың көңіл-күйлерін жақсартады. Ән айту арқылы олар шығармашылық қабілеттерін дамытып, өзін-өзі танытады. Аспапта ойнау балаларға қуаныш сыйлап, сабақ кезінде де сергектік пен ынта беріп, жаңа сезімдер ашады.

9. Балаларға арналған танымал әндер

Балалар арасында кеңінен танымал әндер бар, мысалы, «Қуаныш құсы» мен «Күлімдеген балалық шақ». Бұл әуендер жылы, жайлы атмосфера туғызып, балалардың жан дүниесін байытады. Әннен қуат алып, олар тілдік және музыкалық дағдыларын дамытады.

10. Әуен және көңіл күй
Қуанышты әуендер балаларды күлімсіретіп, би билеуге ынталандырып, сергек әрі белсенді етеді. 2. Ал баяу әуендер тыныштық пен лирикалық ойға жетелейді, баланың ішкі сезімдерін білдіруге мүмкіндік береді. Әрбір әуен бала үшін ерекше көңіл күй туғызады.
11. Музыкалық мерекелер

Ұлттық салт-дәстүрлерде, әсіресе Наурыз мейрамында, мектеп шараларында музыка басты орын алады. Ән мен күй халық бірлігін нығайтып, қазақ рухын білдіреді. Балалар ән айтып, ұлттық дәстүрлерді дәріптейді. Сонымен қатар, туған күн кештерінде ән айту дәстүрге айналып, балалар ансамбльдері өнер көрсетіп, ұйымшылдық пен қуаныш сыйлайды.

12. Әуен арқылы тіл үйрену

Балалар әннің сөзін жаттау арқылы жаңа сөздер мен сөйлем құрылымдарын оңай игереді. Музыкалық мәтіндердің қайталауы есте қалуға көмектесіп, тіл үйренуге ынталандырады. Ән айту балалардың сөздік қорын кеңейтіп, сөйлеу дағдыларын дамытады және оқу жетістігіне жағымды әсер етеді.

13. Музыкамен сурет салу

Балалар музыка тыңдап отырғанда, олар өз қиялын сурет арқылы жеткізеді. Әуеннің ырғағы мен сезімін бояулар мен сызықтарда бейнелеп, шығармашылық дамиды. Бұл процесс балалардың өнерге деген қызығушылығын арттырып, эмоцияларын тиімді жеткізуге септігін тигізеді.

14. Танымал сазгерлер мен орындаушылар

Ұлттық композитор Шәмші Қалдаяқов қазақ музыкасына үлкен үлес қосқан. Оның «Әнім сен едің», «Менің Қазақстаным» секілді әндері халық арасында кеңінен танымал, балаларға рух береді. Қазіргі заманның балалар әншілері, мысалы Нұрлан Алимжанов пен Айгүл Иманбаева, заманауи стильде балаларға арналған әуендерді ұсынады, олардың шығармашылығы музыкалық талғамды байытады.

15. Музыка пәні мектепте
Мектептегі музыка сабақтарында балалар түрлі аспаптарды танысып, ән айтып, өнерге қызығушылық танытады. Бұл сабақтар ұжымдық жұмыс пен шығармашылықты дамытады. 2. Сондай-ақ, музыка сабағы әр баланың шығармашылығын дамытып, достық қарым-қатынасты нығайтып, сахнадағы сенімділікті қалыптастырады.
16. Әуен мен денсаулық

Әуеннің күш-қуаты адам денсаулығы мен көңіл күйіне сіңбей кете алмайтын ерекше әсер етеді. Көңілді әуендер балалардың көңіл күйін көтеріп, оларға қуат береді. Бұл музыка тыңдау арқылы стрессті төмендетіп, эмоциялық тұрақтылықты арттыруға мүмкіндік береді. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, музыка - адамның жүйкесін тыныштандырып, жүрек соғуын қалыпқа келтіруге ықпал етеді.

Сонымен қатар, ән айту тек көңіл көтеруге ғана емес, денсаулықты нығайтуға да ықпал етеді. Ән айту иммундық жүйені күшейтіп, ойлау қабілетін арттырады. Балалар музыкамен айналысқанда, олардың денсаулығы қолдауға түсіп, ағзалары сергек болады. Бұл себепті музыка оқушылардың жан тыныштығын сақтау мен физикалық ерекшеліктерін дамытуда маңызды рөл атқарады.

17. Ұжымда ән айту

Бірге ән айту – тек көңіл көтерілу ғана емес, топтық рух пен достықты нығайтатын құдіретті іс. Мысалы, мектептерде ұйымдастырылатын хорлық жаттығулар балалардың ынтымақтасының өсуіне және бір-біріне деген құрмет сезімінің артуына әсер етеді.

Ұжымды ән айту кезінде әр бала өз дауысымен бөлісіп, бір мақсатқа ұмтылады. Бұл тәжірибе әлеуметтік дағдыларды жақсартып, жалпы топ психологиясына оң әсер етеді. Актіктердің айтуынша, ортақ әуенде бірлесе орындау адамдар арасындағы сенімнің қалыптасуына көмектеседі.

18. Музыкадағы заманауи жаңалықтар

Цифрлық дәуірде музыка тыңдау бұрынғыдан әлдеқайда қолжетімді болды. Балалар YouTube, радио, теледидар сияқты көптеген платформалар арқылы жаңа әндерді тез табуда. Әртүрлі виртуалды каналдар тыңдау тәжірибесін байытып, олардың музыкалық талғамын дамытуда маңызды орын алады.

Алайда, дыбыс қауіпсіздігі де назарда болуы тиіс. Қатты дыбыс деңгейі құлаққа зиян тигізуі мүмкін. Сондықтан ата-аналар және ұстаздар балалардың дыбыс деңгейін бақылап, қауіпсіздік ережелерін сақтауын қадағалауы маңызды. Бұл музыканы дұрыс тыңдау және оны қауіпсіз форматта қабылдауды қамтамасыз етеді.

19. Әркім өз әуенін табады

Балалардың шығармашылық талғамы әртүрлі және көпқырлы. Бірі ұлттық халық әндерін, енді бірі заманауи әуендерді ұнатады. Бұл әртүрлілік олардың жеке сезімдерін, көңіл-күйлерін музыка арқылы білдіруге мүмкіндік жасайды. Өз таңдауы – олардың даралығын көрсетеді.

Музыка әлемі балаларға өзін табуға және танытуға жол ашады. Әуен әр баланың жеке ерекшелігін атап, шығармашылық қабілеттерінің дамуына көмектеседі. Бұл оларға бақыт пен сенімділік сыйлап, өмірге деген құлшынысын арттырады.

20. Әсем әуен – көңілді әлем!

Музыка балалар өмірінде қуаныш, достық пен шығармашылықтың қайнар көзі болып табылады. Әуен арқылы әр бала өз талантын дамытып, өмірден жаңа әсерлер алады. Мұның арқасында олар бақытты әрі жарқын балалық шақтың дәмін сезінеді, жан дүниелері байып, дүниетанымдары кеңейеді.

Дереккөздер

Серебряков И.А. Музыкальное воспитание в дошкольном возрасте. – М., 2012.

Көшербаев И.Т. Қазақ музыкасының тарихы. – Алматы, 2018.

Досмамбетова Г. Қазақ ұлттық аспаптарының ерекшеліктері. – Астана, 2020.

Нұрғалиев Б. Музыка және балалар дамуы. – Шымкент, 2019.

Қалиев С. Қазақстанның ұлттық музыкасы. – Алматы, 2016.

Рождественская, И.К. Влияние музыки на эмоциональное состояние человека / И.К. Рождественская // Психология и педагогика. – 2015. – №3. – С. 45–52.

Петров, А.В. Музыкальная деятельность и развитие детской психики / А.В. Петров // Детская психология. – 2018. – Т. 12, №2. – С. 112–119.

Смирнова, Т.Н. Музыка и здоровье: современные исследования / Т.Н. Смирнова // Медицинский журнал. – 2020. – №7. – С. 28–34.

Иванова, Л.М. Цифровая музыка и безопасность слуха у детей / Л.М. Иванова // Здоровье детей. – 2019. – Т. 15, №1. – С. 9–16.