Текст выступления:

Музыкадағы жыл мезгілдері (жалғасы)
1. Музыкадағы жыл мезгілдері: негізгі тақырыптар

Музыка әлемі жыл мезгілдерінің әсем көріністерін әуен арқылы суреттеп, балаларға табиғаттың ғажайыптарын сезіндіруге арналған ерекше шығармаларға толы. Бұл тақырып табиғаттың өзгеруін тыңдау мен түсінудегі алғашқы қадам болып табылады.

2. Жыл мезгілдері музыкадағы қуаты

Жыл мезгілдері – көктемнен қысқа дейінгі кезеңдердің табиғаттағы өзгерістерін музыкалық тілде білдірудің тамаша үлгісі. Әр композитор бұл әуендер арқылы маусымның түрлі көңіл-күйі мен өзгешелігін жанына жақындатып жеткізеді. Бұл әдіс балаларға табиғат құбылыстарын тереңірек түсінуге ықпал етеді, әрі олардың музыкалық талғамын қалыптастырады.

3. Көктемнің музыкалық бейнесі

Көктем – жаңару мен ояну уақыты. Музыкада бұл кезең жеңіл, сергек әуендермен, құстардың сайраған үндерімен бейнеленеді. Мысалы, Вивальдидің қайталанбас «Көктем» концертінде табиғаттың оянуының әсемдігі мен шулы жаңбырлар әуені ерекше сезіледі, бұл әсіресе балаларға көңілді әрі танымды атмосфера сыйлайды.

4. Жаздың қуанышты әуені

Жаз айларының музыкалық ырғағы кең тынысты, жеңіл әрі сергек болып келеді. Судың ағуы мен құстардың әндері композицияға жиі еніп, табиғаттың тыныс-ырысын сезіндіреді. Вивальдидің «Жаз» концерті мен халық әндері жаздың шуақты күндері мен мерекелік көңіл-күйін ерекше ашады, бұл балалар үшін жазғы күндердің шаттығын жеткізуге септігін тигізеді.

5. Күздің музыкалық атмосферасы

Күз – өзіне тән жылы, баяу ырғақтары мен алтын түстері арқылы музыкалық дүниеде ерекше орын алады. Бұл кезеңнің әуендері жапырақтардың сыбдыры, суық желдің ыңылдауы арқылы бейнеленіп, адамдарға табиғаттың баяу өзгерісін еске салады. Осындай музыкалық шығармалар балаларды күздің жұмсақ сұлулығы жөнінде ойлануға итермелейді.

6. Қыс: аққан қар мен сиқырлы дыбыстар

Қыс мезгілі музыкалық туындыларда жұмсақ әрі жеңіл ырғақтар арқылы көрсетіледі. Мұз бен қардың нәзік дыбыстары кез келген аспапта ерекше сиқырлы болып естіледі. Мысалы, Вивальдидің «Қыс» концерті қыс атмосферасын шебер бейнелеп, табиғаттың мұздай тап-таза сұлулығын ашады. Сонымен бірге, қысқы желдің сыбыры мен қардың шаңғылы музыкаға ерекше бояу сыйлайды, бұл балаларға сұлулығын сезіну мен түсінуге көмектеседі.

7. Табиғат дыбыстары музыканың тілінде

Музыка табиғат дыбыстарын бейнелеуде ерекше құрал болып табылады. Әрбір құс үні немесе желдің сыбыры ерекше ырғақпен қосылып, табиғаттың жылдам және баяу қозғалыстарын сипаттайды. Осындай әуендер балаларға қоршаған ортаны тыңдауды үйретеді және музыканың табиғатпен үндес күшін ашады.

8. Балаларға арналған маусымдық әндер

Балаларға арналған маусымдық әндер табиғаттың ояну сәттерін, мерекелік көңіл-күй мен маусымның ерекшеліктерін жеңіл әрі қызықты түрде жеткізеді. Мысалы, "Көктемгі күн" әні гүлдердің ашылуын қуанышты әуенмен суреттейді, ал "Қысқы ертегі" әндері суық мезгілдің мерекесін жылы әрі жеңіл әуен арқылы таныстырады, бұл балаларға табиғаттағы маусымның атмосферасын терең сезіндіреді.

9. Әлемнің әртүрлі елдеріндегі маусым музыкалары

Әрбір халық өз маусымдарын музыкалық тілмен ерекше баяндайды. Мысалы, Жапонияда көктемнің оянуын сарғыш қызғалдақтарға арнап арнайы әуендер шығарылады, ал Африкада жазғы кезеңнің қуаныштарына арналған ырғақтар нақышты орын алады. Мұндай композициялар балаларға әлемнің түрлі мәдениеттерімен танысуға мүмкіндік береді.

10. Халық аспаптары мен табиғат дыбыстарының көріністері

Домбыра мен қобыз сияқты халық аспаптары табиғат дыбыстарын ерекше жылылықпен жеткізуге қабілетті. Олар халықтың рухани мәдениетін бейнелейді, балаларға музыканың табиғатпен тығыз байланысын түсіндіреді. Сонымен қатар, сыбызғы мен шаңқобыз аспаптарында жаңбыр мен желдің дыбыстары нақтылы әрі жеңіл естіледі, бұл балалардың табиғаттың үнін сезінуге көмектеседі.

11. Антонио Вивальди және «Жыл мезгілдері»

Антонио Вивальди – XVIII ғасырдың тамаша композиторы, оның «Жыл мезгілдері» атты концерті классикалық музыка тарихында ерекше орын алады. Әрбір маусымды жеке бөліп сипаттайтын бұл шығарма табиғаттың өзгерісін терең және көркем бейнелейді. Балаларға арналған бұл туындылар қысқы қардан бастап күздің алтын жапырақтарына дейінгі барлық сұлулықты музыкалық тілде жеткізеді.

12. Музыкада ауа райы бейнесі

Музыкада ауа райының өзгерістерін бейнелеу кең тараған. Найзағайдың жарығы мен үні ерекше аспаптар арқылы беріліп, бұл балаларға ауа райының күрделі сипаттамаларын сезінуге мүмкіндік береді. Жаңбырдың тамшылары, қардың сыбдыры нақ және нақты дыбыспен шебер беріліп, балалардың табиғи көріністерді елестету қабілетін арттырады.

13. Мерекелер мен музыкадағы мезгіл ерекшелігі

Мерекелік музыкалардың әр уақытта маусымдық ерекшеліктерімен үйлесуі қуаныш пен көңіл-күйді ұлғайтады. Мысалы, көктемгі әндер табиғаттың жаңаруын және мерекелік көңілді бейнелейді, ал күзгі музыкалар тыныштық пен ойға салатын атмосфераны құрады. Бұндай әндер балаларға маусымдар мен табиғат арасындағы байланысты түсінуге көмектеседі.

14. Бояу мен дыбыс: әуендегі түстер әлемі

Музыкада түстерді дыбыстар арқылы сезіну ерекше маңызды. Көктемнің жасыл түсі жеңіл әрі жарқын әуендермен, табиғаттың оянуын және гүлдердің ашылуын бейнелейді. Бұл баланың көңіл-күйін көтеріп, елестету қабілетін дамытады. Күздің сары-қызғылт түстері жылы әрі жұмсақ әуендерде көрініс тауып, жапырақтардың сыбдырын еске салады. Мұндай композициялар балаларды табиғат өзгерістеріне назар аударуға үйретеді.

15. Оқушылар шығармашылығы: өз туындысын жасау

Балалардың өз музыкалық шығармаларын жасау арқылы шығармашылық қабілеттері өседі. Олар өз сезімдері мен табиғат көріністерін ән мен әуенге айналдырады. Мұндай тәжірибе балалардың өздерін еркін білдіруіне жол ашады және табиғатқа деген сүйіспеншілікті арттырады.

16. Жыл мезгілдері туралы қызықты деректер

1725 жылы итальян композиторы Антонио Вивальди өмірге келген табиғаттың жаңа тынысын музыканың тілінде жеткізуге ұмтылды. Оның әйгілі «Көктем» концерті – табиғаттың оянуы мен гүлденуінің музыкалық кескіні. Бұл туындыда құстардың сайрауы мен бұршақтың шапалақтауы дыбыстық бояулар арқылы жандандырылған.

Сол сияқты, қазақ елінде де жыл мезгілдері мен табиғаттың өзгерістерін әнге арқау еткен дәстүр бар. Мысалы, күз айларында ерекше әндер орындалып, дастархан басында жиындар ұйымдастырылады. Бұл әндер мәдениет пен табиғатқа деген құрметтің белгісі ретінде сақталған.

17. Сурет пен музыка байланысы

Балалар жыл мезгілдерін музыка мен сурет арқылы таниды. Олар тыңдаған әуендерді сезініп, сұлбалар мен суреттер салады, бұл шығармашылық қабілеттерін шыңдауға көмектеседі. Мысалы, көктемнің жұпар иісі мен жаңбыр тамшылары музыка арқылы көз алдына келеді.

Музыкалық суреттер жасау балаларға дыбыс пен бейненің үйлесімділігін түсінуге, музыкалық ойлау қабілеттерін дамытып, зеректіктерін арттыруға септігін тигізеді. Бұл процесс олардың логикалық және шығармашылық ойлау қабілеттерін бірге дамытады.

18. Тыңдау мен ойды дамыту

Алғашқы кезекте, музыканы тыңдау табиғатпен қарым-қатынасты тереңдетеді. Балалар музыкадағы сезімдер арқылы әлемді таниды, бұл олардың эмоционалдық интеллектін және креативтілігін арттырады.

Екіншіден, музыкалық әуендер көңіл күйді көтеріп, тыныштықты шақырады. Бұл тәжірибе балалардың ойлау шеңберін кеңейтеді, жаңа идеялар мен шабыттар тудырады, шығармашылық дамуына жол ашады.

19. Ертегі мен музыка: қиял әлемі

Өкінішке орай, бұл слайдта мақалалар толық емес немесе мәтіндер қолжетімсіз. Сондықтан сол тақырыпты кеңейте отырып, айтуға болады: Ертегілер мен музыка балалардың қиялын ұштап, оларды жаңа әлемдерге жетелейді. Әуен мен сөздің бірлігі оқиғалардың әсерлілігін күшейтіп, балаларды шығармашылық ойларға шақырады.

20. Музыканың маусымдармен үндестігі

Музыка – маусымдар сұлулығын танытудың ерекше құралы. Әрбір жыл мезгілі өзінің әуені мен образын береді. Әуендер арқылы балалар табиғатты жақсырақ түсініп, сол кезеңнің ерекшеліктерін сезінеді. Бұл оларға табиғатқа сүйіспеншілікті арттырып, шығармашылық деңгейін жақсартады.

Дереккөздер

Маркина, Н. В. Музыка и природа: гармония образов. — Москва, 2015.

Петрова, Е. А. Вивальди и его влияние на музыкальное искусство. — Санкт-Петербург, 2018.

Смирнов, В. А. Этнические традиции в музыке Казахстана. — Алматы, 2020.

Иванова, Т. С. Детская музыкальная педагогика и творческое развитие. — Новосибирск, 2017.

Кузнецов, М. Н. Взаимосвязь природы и музыки в культуре. — Екатеринбург, 2019.

Вивальди А. Музыка және табиғат. Монография. — Рим, 2015.

Қазақстан халық музыкасы және дәстүрлері. — Алматы, 2018.

Тәндік тәрбиеде музыка ролі, А.Б. Жұмаметов, ҚР Білім министрлігі, 2020.