Текст выступления:

Ұлттық және дінаралық келісім
1. Ұлттық және дінаралық келісімге жалпы шолу

Қазақстан – көпұлтты және көпдінді мемлекет ретінде, түрлі ұлт пен дін өкілдерінің бейбітшілік пен келісімге негізделген өмір сүруі маңызды ұстанымға айналған ел. Бұл тұрғыда ұлттық және дінаралық келісім – қоғамның тұрақтылығы мен дамуының басты кепілі.

2. Қазақстанның ұлттық бірлік пен бейбітшілік тарихы

Қазақстанда 130-дан астам этностар өкілдері өмір сүреді, бұл сан әрқашан мәдени байлық пен алуан түрліліктің белгісі болды. 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, елдің біртұтастығы мен келісімге деген талабы мемлекеттік саясаттың негізгі басымдығы болды. Әсіресе Кеңес дәуіріндегі көш-қонулар Қазақстанның этникалық құрамын күрделендіріп, ұлттық және діни әртүрлілікке ерекше мән беруге бағыттады. Осылайша, ұлттық саяси стратегиялар этно-мәдени диалогты нығайтуға, сенімділік пен өзара түсіністікті қалыптастыруға бағытталды.

3. Ұлттық келісімнің маңызы мен ерекшеліктері

Ұлттық келісім – бұл әртүрлі этникалық топтар арасындағы өзара сенім және төзімділік іргетасын құрайтын қатынастар жүйесі. Ол этникалық қайшылықтардың алдын алып, қоғам бірлігін және ортақ мүдделер үшін бірігіп әрекет етуді қамтамасыз етеді. Қазақстанның мемлекеттік рәміздері мен мемлекеттік қазақ тілінің рөлі осы келісімнің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл элементтер этностар арасында ортақ құндылықтар мен патриоттық сезімді қалыптастырады, сондай-ақ бейбіт және үйлесімді келешек жолында біріктіреді.

4. Дінаралық келісімнің мәні мен Қазақстан тәжірибесі

Қазақстан – әлемдегі дінаралық келісімнің бірегей үлгісі. Мұнда мұсылман, христиан, буддист және басқа дін өкілдері тыныштық пен қорғалуға ие. Елде дінаралық татулықты сақтау бағытында көптеген институттар мен механизмдер құрылды, олар діни сенімдер арасындағы диалог пен өзара құрметті нығайтады. Мысал ретінде, елімізде дінаралық кеңестер мен форумдар жиі өткізіліп, азаматтық тұрақтылық пен тыныштықты қамтамасыз етуге арналған бірнеше бағдарламалар іске асырылуда.

5. Қазақстанның этникалық құрамы туралы негізгі деректер

Қазақстан – шын мәнінде көпэтносты мемлекет. Қазақстан халқының құрылымында қазақтар басым болса да, орыстар, ұйғырлар, татарлар, украиндар және басқа да көптеген ұлттар бар. Әр этнос өз мәдениеті мен тіліне, дәстүріне сүйене отырып елдің қоғамдық өміріне өз үлесін қосады. Бұл этникалық әртүрлілік Қазақстанның мәдени-тарихи байлығын арттырып, жалпы ұлттық бірлік пен дәстүрлердің сақталуына ықпал етеді.

6. Қазақстандағы діни қауымдастықтар

Елімізде тіркелген 18-ден астам діни конфессия көптүрліліктің айғағы болып табылады. Олар арасындағы өзара сыйластық пен ынтымақтастық – қоғамдық тұрақтылықтың негізі. 3800-ден астам діни ұйым мәдени-ағартушылық қызметтер мен қайырымдылық жобаларын жүзеге асырып, халықтың рухани дамуына қосымша күш салады. Діни бірлестіктердің мақсаты – түрлі сенімдердің өкілдері арасында өзара құрмет пен түсіністікті арттыру, рухани өсім мен қоғамдық татулықты нығайту.

7. Этнос пен діндер статистикасы

Қазақстандағы этностар мен олардың діни бағыты бір-біріне үйлесімді араласып, елдегі тыныштық пен келісімнің өзегі болып табылады. Мысалы, қазақтар негізінен ислам дінін ұстанса, орыстар - православие, ал басқа этностар да өз сенімдерін еркін сақтайды. Статистика көрсеткендей, этникалық және діни үйлесімділік елдегі қоғамдық тұрақтылық пен келісімнің кепілі болып отыр. Бұл деректер Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика бюросы 2023 жылғы мәліметтеріне негізделген.

8. Қазақстан халқы Ассамблеясының қызметі

1995 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан Қазақстан халқы Ассамблеясы ұлтаралық келісімді қолдап, әртүрлі мәдениеттер мен этностар арасындағы ынтымақтастықты кеңейтуде. Ассамблея құрамында 526 ұлттық-мәдени орталық бар, олар түрлі ұлттардың дәстүрі мен әдет-ғұрыптарын сақтап, насихаттауда белсенді. Сонымен қатар, ассамблея қақтығыстар мен жағыдайлардың алдын алады, ортақ құндылықтарды дәріптейді және жастар арасында бірлік пен толеранттылықты дәрежелейтін бағдарламаларды жүзеге асырады.

9. Қазақстан Конституциясы мен дінаралық келісім

Қазақстан Конституциясының 14-бабы барлық азаматтардың құқықтары мен теңдігін заң жүзінде бекітеді, бұл қоғамдағы теңдік пен әділеттіліктің негізі. 19-бап ұлттық ерекшеліктерді сақтау мен дамытуды қолдайды, бұл этникалық және мәдени алуан түрлілікті нығайтады. 22-бап әр азаматтың діни сенімін еркін таңдау құқығын қамтамасыз етіп, діни бостандықтың кепілі болып табылады. Ал 39-бап кемсітушілікке қарсы заңнамалық шараларды енгізіп, барлық діни қауымдастықтардың тең құқықтарын қорғауға бағытталған.

10. Ұлттық және дінаралық келісім процесінің кезеңдері

Ұлттық және дінаралық келісімнің алғашқы кезеңі – этно-мәдени топтар мен олардың өзекті мәселелерін зерделеу, олардың пікірлері мен қажеттіліктерін тыңдау. Бұл – қоғамдағы ұлтаралық қатынастарды жақсарту үшін маңызды қадам. Кейін қоғамдық кеңестер құрылады, оларда діни және мәдени ұйымдар бірігіп, мәселелерді терең талқылайды. Мұндай ынтымақтастық арқылы тиімді шешімдер қабылданып, қоғамдық келісімді нығайтуға мүмкіндік туады.

11. Ұлтаралық келісімге қол жеткізу үлгісі

Ұлтаралық келісімге жету процесі бірнеше басты кезеңнен тұрады. Алдымен, қоғамдағы этнос пен конфессиялар арасындағы жағдай зерттеліп, мәселелер анықталады. Келесі қадам – оларды талқылау және келісу үшін арнайы қоғамдық платформалар мен кездесулер ұйымдастырылады. Осыдан кейін, қабылданған шешімдер негізінде нақты шаралар жүзеге асырылады. Бұл процесс тұрақтылық пен ынтымақтастықты арттыруға бағытталып, қоғамдық бейбітшілік пен өзара түсіністікті нығайтады.

12. Келісімге қолдау динамикасы

Жалпы алғанда, Қазақстан қоғамында ұлттық және дінаралық келісімге деген сенім мен қолдау үнемі өсіп келеді. Бұл үрдіс елдегі тұрақтылықтың, қоғамдық бірліктің нығаюына және түрлі этнос өкілдерінің өзара сыйластық негізінде өмір сүруіне әсер етеді. Соңғы мәліметтерге сүйенсек, көпшіліктің көзқарасы келісім мен татулықты сақтау мәселесінде оң динамика көрсетіп отыр, бұл Қазақстанның тұрақты дамуының кепілі.

13. Қазақстан – халықаралық келісім үлгісінде

Қазақстан халықаралық деңгейде ұлтаралық және дінаралық келісім модель ретінде жоғары бағалануда. БҰҰ мен ЕҚЫҰ сияқты ірі ұйымдар еліміздің діни төзімділікті насихаттау саласындағы жетістіктерін атап өтіп, үлгі ретінде көрсетеді. Қазақстан көпұлтты және көпконфессиялық қоғамда бейбітшілікті сақтай отырып, түрлі конфессиялар арасында диалогты дамытуда көшбасшы болып табылады. Бұл тәжірибе халықаралық қауымдастық үшін ерекше маңызды және құнды.

14. Діни экстремизмге қарсы күрес шаралары

Қазақстанда діни экстремизмге қарсы кешенді күрес жүргізіледі. Оның бір маңызды бөлігі – балалар мен жасөспірімдерге арналған рухани-адамгершілік бағдарламалар, олар мектептер мен отбасы аясында дұрыс діни түсінік қалыптастыруға ықпал етеді. Сонымен қатар, мектептерде «Дінтану негіздері» пәні оқытылып, жастар арасында радикалды идеялардың алдын алу мақсатында насихаттау шаралары ұйымдастырылады. Ақпараттық кеңістікте де радикализмге қарсы түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, заңнамалық бақылау мен құқықтық шаралар күшейтілген.

15. Жастардың ұлттық келісімді нығайтудағы орны

Жастар – Қазақстанның іргетасын құрайтын маңызды күштердің бірі. Олар ұлтаралық және дінаралық келісімді арттыруда белсенділік танытып, түрлі мәдени және қоғамдық жобаларға қатысады. Жастардың межелі мақсаттары – толеранттылық пен өзара сыйластықты арттыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу және бейбіт қоғам құру. Осындай белсенді ұрпақ елдің тұрақты дамуы мен болашағының кепілі болып табылады.

16. Бейбітшілік пен келісім сарайы – мәдениет пен татулық орталығы

Қазақстан – ұлтаралық бейбітшілік пен татулықтың жарқын үлгісі ретінде белгілі мемлекет. Мұнда мәдени әртүрлілік тек өмір сүру фактісі ғана емес, сондай-ақ қоғамның рухани негізі болып табылады. Бейбітшілік пен келісім сарайы – этномәдени орталықтардың барлығы үшін маңызды орын. Олар ұлттар арасындағы диалогты дамытуға, түсіністік пен құрмет орнатуға қызмет етеді. Мысалы, осындай орталықтарда жыл сайын ұлттық киімдер, музыка, би және дәстүрлік тағамдарға арналған фестивальдер өткізіледі. Бұл шаралар жастарға өз мәдениетін сыйлап, өзгелердің салт-дәстүрлерін танып-білуге мүмкіндік береді. Осылайша, мәдениет пен татулық орталығы ұлттар достығы мен ынтымақтастығының көрнекті үлгісіне айналады.

17. Этномәдени орталықтардың атқаратын функциялары

Этномәдени орталықтардың негізгі қызметтері әртүрлі, бірақ барлығы Қазақстан қоғамындағы ұлттық бірліктің нығаюына бағытталған. Біріншіден, олар этникалық тілдер мен дәстүрлерді сақтау жолында еңбек етеді. Мысалы, балалар мен жастарға арналған оқыту курстары мен шеберлік сабақтары ұлттық мәдениетті тереңінен танытып, тілдік дағдыларды жетілдіруге көмектеседі. Екіншіден, мәдени шаралар арқылы орталықтар қоғамда бірлік пен түсіністікті арттырады. Үшіншіден, олар этносаралық достықты дамытуға арналған түрлі жобаларды жүзеге асырады, бұл өзара сенім мен құрметті нығайтады. Соңында айта кету керек, орталықтардың қатысушыларының саны 130 мыңнан асуы – олардың қоғамдағы маңыздылығы мен ықпалын айқын көрсетеді. Бұл көпшіліктің мәдени интеграция мен келісімге деген сенімінің дәлелі.

18. Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съездері

2003 жылдан 2023 жылға дейін өткізілген жеті дінаралық съездер әлемнің көптеген елдерінің көшбасшыларын біріктірді. Бұл форумдарда қатысушылар өз елдерінің мәдени және діни ерекшеліктерін сақтай отырып, бірлік пен түсіністік орнату үшін жұмыс істеді. Қатысқан елдердің саны мен делегаттардың өкілдігі әр қатарлы мәселені талқылауға мүмкіндік берді. Съездер барысында қабылданған декларациялар әлемдік бейбітшілікті нығайту бағытындағы басты қағидаттарды бекітті: толеранттылық, өзара құрмет және ынтымақтастық. Бұл кездесулер дінаралық диалогтың дамуына, қоғамдар арасында сенімді қалыптастыруға ықпал етіп, халықаралық деңгейде бейбітшілік пен келісімнің сақталуына ықпал етті.

19. Болашаққа бағыт: Келісім саясатындағы басымдықтар

Ұлттық бірлік пен келісім – Қазақстанның дамуы мен тұрақтылығының басты негізі. Мұндай саясат инновацияға жол ашып, экономиканың өсуіне, мәдениеттің өркендеуіне жағдай жасайды. Қоғамдағы татулық пен келісім болашақ ұрпаққа берілетін маңызды сабақ болып табылады. Бұл сабақтар ұрпақтар арасында түсіністікті арттырып, толеранттылықты қалыптастырады. Елдің халықаралық имиджін нығайтуда да келісім саясатының алатын орны ерекше. Қоғамда сенім мен бірлік орнауы – елімізді одан әрі дамытып, әлемге танымал қылады.

20. Қорытынды: Ұлттық және дінаралық келісім – Қазақстанның тұрақты дамуының негізі

Ұлттық және дінаралық келісім – Қазақстанның бейбітшілігі мен тұрақты дамуының басты кепілі. Өзара құрмет пен түсіністік елдің қауіпсіздігі мен гүлденуінің маңызды факторлары болып табылады. Бейбітшілік пен татулықты сақтау – әрбір азаматтың парызы, ал бұл үйлесімді орта еліміздің жарқын болашағын қамтамасыз етеді.

Дереккөздер

Қазақстан Республикасының Конституциясы. — Алматы, 1995.

Ұлттық статистика бюросының 2023 жылғы деректері.

Назарбаев Н. Ә. Тұрақтылық пен даму жолы. — Астана, 2018.

Мәдениет және спорт министрлігі статистикасы, 2023.

Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы ресми мәліметтер.

Қ. Мухамеджанов. Қазақстандағы этномәдени орталықтардың рөлі. – Алматы, 2020.

Г. Сулейменова. Дінаралық келісім: халықаралық тәжірибе. – Астана, 2022.

Xалықаралық дінаралық диалог съезі материалдары. – 2003–2023.

Е. Тұрғанбаев. Ұлттық бірлік пен тұрақтылық негіздері. – Алматы, 2021.