Текст выступления:

Ландшафтные элементы в интерьере / экстерьере
1. Ландшафттық элементтер: Интерьер мен экстерьерде өнер және шығармашылық

Құрметті тыңдаушылар, бүгінгі сөзіміздің негізгі бағыты — ландшафттық элементтердің өнер мен дизайндағы ролі және олардың мектеп жобалары арқылы қалай қолданылатыны туралы. Ландшафттық элементтер дегеніміз — бұл жай ғана көркемдік безендіру емес, ол өміріміздегі кеңістікті эстетикалық әрі функционалды жақсартатын өнер мен ғылымның бірлігі.

2. Ландшафттық дизайнның тарихи және қазіргі қолданылуы

Ландшафттық дизайн — бұл адамзат өркениетінің өте ерте кезеңдерінен бастап келе жатқан өнер. Ежелгі Мысыр, Вавилон мен Римнің бақтары бұл ұғымның тарихи тамырларын айқын көрсетеді. Қазіргі таңда ландшафттық дизайн жиі қалалық саябақтарда, мектеп аумақтарында қолданылады. Бұл өнер түрі табиғат пен адам өмірінің үйлесімділігі мен экологиясын біріктіреді. Оның маңызды міндеті — кеңістікті адамға ыңғайлы әрі әсем ету.

3. Ландшафттық элемент дегеніміз не?

Ландшафттық элементтер — табиғи немесе жасанды дүниелерден тұратын бөлшектер, олар кеңістікті безендіру мақсатында жасалады. Мысалы, әртүрлі өсімдіктер мен архитектуралық мүсіндер — осыған жатады. Бұл элементтер интерьер мен сыртқы орта арасында үйлесімділік орнатып, мәңгілік жайлылық пен эстетикалық рахат сыйлайды. Оқушылар шығармашылық жобаларында қолданатын гүл топтары мен тақырыптық мүсіндер — дәл сол кішігірім әрі мағыналы формалар.

4. Интерьерде қолданылатын ландшафт элементтері мысалдары

Интерьерлік кеңістікте ландшафттық элементтер кеңінен қолданылады. Мысалы, үй ішіндегі өсімдіктер интерьерге табиғи жылулық пен сергектік қосады. Сонымен бірге, тақырыптық мүсіндер — үйдің немесе мектептің стилін айқындайды. Үлкен қалалардағы білім беру мекемелерінің ішкі бөлмелерінде жасыл бұталар мен гүл композициялары атмосфераға ерекше әсер береді. Бұл сәндік элементтер оқушыларға табиғатпен байланыс орнатуға мүмкіндік туғызады.

5. Экстерьердегі ландшафт элементтері мысалдары

Сыртқы ортада ландшафттық элементтер кең ауқымда қолданылады. Мектептің ауласындағы жасыл желектер — оқушылардың денсаулығы мен демалысын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, саябақтарда орнатылған сәулетті мүсіндер мен тас жолдар кеңістіктің көркемдігін арттырады. Бұл элементтер көктем мен жаз айларында ерекше үйлесім мен тыныштық тудырады, қоғамның табиғатқа деген құрметін көрсетеді.

6. Ландшафттық элементтердің негізгі түрлері

Ландшафттық элементтер түрлі түрлерге бөлінеді. Бұған табиғи өсімдіктер, су объектілері, тас және ағаш құрылымдары, жарықтандыру элементтері мен шағын сәулет формалары жатады. Әрқайсысының өзіне тән рөлі мен мәні бар. Мысалы, су элементтері тыныштық пен сергектік, ал тас және ағаш құрылымдары табиғи беріктік пен тұрақтылық береді. Бұл әртүрлі элементтер бірге жиналғанда, кеңістік ерекше көркемдік деңгейге көтеріледі.

7. Өсімдіктердің пішін және түрлік әртүрлілігі

Өсімдіктер ландшафттық дизайнның негізгі бөлігін құрайды. Бөлме гүлдері, бұталар, ағаштар, сондай-ақ кактустар мен папоротниктер интерьер мен сыртқы ортада кеңінен қолданылады. Биік шырша ағаштары сыртқы кеңістікті безендірсе, бегония сияқты нәзік гүлдер интерьерге жылы рең береді. Өсімдіктердің пішімі жағынан тік, сфералық және ампельді түрлері бар, олар әртүрлі декор элементтерінде әрқалай қолданылады. Түрлердің молдығы кеңістіктің композициялық үйлесімділігін арттырады.

8. Интерьер және экстерьер өсімдіктерінің салыстырмалы сипаттамасы

Интерьердегі өсімдіктер көбінесе тұрақты суаруды талап етеді, себебі олар жабық ортада өседі. Ал экстерьер өсімдіктері климаттық жағдайларға төзімді, маусымдарға байланысты өзгеріп отырады. Бұл ерекшеліктер өсімдіктердің ландшафттық дизайнда қолданылу тәсілін айқындайды. Мысалы, үй ішінде гүлдерді жиі күтім керек болғандықтан, оларды таңдауда осы факторлар ескеріледі. Сонымен қатар, сыртқы ортаға арналған өсімдіктер табиғи ортада жақсы бейімделген.

9. Су элементтері: сәндік тоғандар мен субұрқақтар

Су элементтері интерьер мен экстерьерге тыныштық пен таза табиғи сұлулық әкеледі. Мысалы, интерьерге арналған шағын субұрқақтар мен декоративті сарқырамалар кеңістікті жағымды атмосферамен толтырады. Сонымен бірге, қоғамдық және мектеп аумақтарындағы су қоймалары — тек сән емес, балалар үшін ойын және зерттеу орны ретінде қызмет етеді. Су қозғалысының сұлулығы мен дыбысы адамдарды тыныштандырады әрі шығармашылыққа шабыт береді.

10. Ландшафттық элементтерді қолдану статистикасы (%)

2022 жылы өсімдіктер бақ жобаларында басым орын алды, ал жарық элементтері ең азы қолданылды. Осыған сәйкес, өсімдіктер — ландшафт дизайнының негізгі және маңызды компоненті екенін көрсетеді. Бұл өсімдіктердің табиғатқа жақындығы мен әртүрлілігі кеңістікті безендіруде шешуші рөл атқаратынын дәлелдейді. Жарық элементтері кеңістікті толықтырады, бірақ олардың қолдану көлемі шектеулі болып қалуда.

11. Тас және ағаш құрылымдарының қолданылуы

Табиғи тас жолдар мен ағаш көпірлер мектеп ауласында және қоғамдық орындарда сәндік әрі функционалды рөл атқарады. Бұл материалдар экологиялық таза болғандықтан, ұзақ мерзімді және берік болып келеді. Тас пен ағаштың эстетикалық қасиеттері олардың дизайнға икемділігімен үйлеседі. Әрлеу тәсілдерінің түрлілігі — күрделі архитектуралық шешімдерді жасауға мүмкіндік береді, осылайша кеңістік ерекше көркемдік мәнге ие болады.

12. Архитектуралық шағын формалар мен мүсіндер

Архитектуралық шағын формалар — аркалар, шарбақтар, орындықтар мен беседкалар кеңістікті бөлу және сәндік безендіру функцияларын атқарады. Олар демалу мен коммуникацияға ыңғайлы орта жасайды. Балалардың ойын алаңындағы ағаш құрылымдар — ойын мен шығармашылықты ынталандыратыны белгілі. Бұл элементтер қауіпсіз әрі сапалы материалдардан жасалып, балалардың денсаулығын қорғайды. Сонымен қатар, мүсіндік композицияларда халық ертегілері, жануарлар мен кейіпкерлер бейнеленеді, бұл кеңістікті мәдениетпен толтырады.

13. Интерьердегі жарықтандыру түрлері

Интерьерде түнгі шамдар, жарық диодтары және сәндік шамдар кеңінен қолданылады. Олар кеңістікке жұмсақтық пен жылулықты қосып, күнделікті іс-әрекеттерге ыңғайлы ортаны қалыптастырады. Ал экстерьерде — көше шамдары, бақша жарығы және жолдарды белгілейтін жарық құралдары маңызды рөл атқарады. Бұл жарықтар түнгі қауіпсіздік пен көркемдік әсерді қамтамасыз етеді. Жарық көздерінің түрлері мен оларды қолдану тәсілдері кеңістіктің пайдаланылу мақсатына сай таңдалады.

14. Интерьер мен экстерьер жарықтандыруы

Кестеде интерьерлік және экстерьерлік жарықтың негізгі сипаттамалары салыстырылған. Интерьерлік жарық көбінесе жұмсақ әрі ұзақ қызмет етеді, ол адамның көзін жібектеп, жайлы жағдай жасайды. Экстерьерлік жарық болса, ауа-райының әсеріне төтеп беруі тиіс және жарықтың күштілігі маңызды, себебі ол қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Бұл ерекшеліктерді ескере отырып, ландшафттық жобалау кезінде жарықтандырудың түрлері мен конструкциясын мұқият таңдау қажет.

15. Ландшафт элементтерін жобалау кезеңдері

Ландшафттық элементтерді жобалау бірнеше кезеңнен тұрады: бастапқы қажеттіліктерді анықтау, концепцияны әзірлеу, формаларды таңдау, материалдарды пайдалану, және соңғы монтаж. Бұл процесс дизайнның жүйелі әрі сапалы болуын қамтамасыз етеді. Әрбір қадамда функционалдықпен қатар, эстетикалық талаптар мен экологиялық аспектілер де есепке алынады. Жобалаудың кезеңдерін дұрыс ұйымдастыру арқылы кеңістік тек әдемі емес, сонымен қатар практикалық әрі берік болады.

16. Заманауи трендтер және экологиялық бағыт

Қазіргі таңда әлемде экология мен табиғатты қорғау мәселелері ерекше маңызға ие болып отыр. Соның ішінде, қазіргі жобалардың 73%-ы вертикалды бақтар немесе су үнемдейтін жүйелерді қолданады. Бұл дегеніміз табиғатқа зиян келтірмей, эстетикалық сұлулыққа ерекше мән беретін заманауи трендтің көрінісі. Мұндай жүйелер суды үнемдеу арқылы қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз етеді, ал вертикалды бақтар қалалық кеңістіктерді жасыл желекке бөле отырып, адамның психологиялық жайлылығын арттырады. Сондықтан, жобалардың үштен бір бөлігі экологиялық зиянсыз материалдар мен технологияларға негізделеді, ол біз көз алдымыздағы әсем әрі қауіпсіз ортаға басымдық беретінімізді көрсетеді. Экологиялық дизайн саласындағы зерттеулер 2023 жылы дәл осындай үрдістерді атап көрсетті.

17. Кеңістіктің үйлесімділігі мен эстетикасы

Ландшафттық дизайн тек табиғаттың әсемдігін көрсету ғана емес, ол адамдардың эмоционалды және физикалық жайлылығы үшін де маңызды. Өскін мен жарықтың үйлесіп орналасуы кеңістікке ерекше гармония мен тыныштық сыйлайды. Дұрыс үйлестірілген ландшафт элементтері көріністің үйлесімділігін арттырады және кеңістікті тартымды әрі жайлы етеді. Түстер мен пішіндердің мәнерлі таңдалуы визуалды тепе-теңдік қалыптастырады, ол тыныштық пен сәнділіктің символы сияқты көрінеді. Әсіресе мектептер мен қоғамдық орындарда мұндай гармония балалардың оқу және демалу ортасына оң әсерін тигізеді, осылайша олардың шығармашылық және әлеуметтік дамуына жағдай жасалады.

18. Балаларға арналған ландшафттық шешімдер

Балаларға арналған ландшафттық жобалауда қауіпсіздік пен шығармашылықты дамытудың үйлесімі бірінші орында тұрады. Біріншіден, қауіпсіздік талаптарына сай жұмсақ және сырғанауға арналған беттер кеңінен қолданылады, бұл балалардың ойын процесін қауіпсіз әрі қызықты етеді. Екіншіден, жарқын түсті элементтер балалардың назарын аударады және олардың шығармашылығын ынталандырады, өйткені түстер эмоциялық күйге тікелей ықпал жасайды. Үшіншіден, ағаш мүсіндер мен табиғи ойын құрылғылары экологиялық таза материалдардан жасалып, балалардың табиғатпен жақындасуына мүмкіндік береді. Ақырында, құмсалғыштар мен сенсорлы аймақтар балалардың физикалық және эмоционалды дамуына жағдай туғызып, олардың ойын түрлерін әртараптандыруға мүмкіндік береді.

19. Қазақстандағы ландшафттық жобалардың көрнекі мысалдары

(Бұл слайдта екі мақаланың мәтіні толық берілмеген, сондықтан нақты мазмұнды өңдеу мүмкін емес.)

20. Ландшафттық элементтердің мәні мен дамуы

Ландшафттық элементтер - бұл өнер мен тұрмыстың үйлесімділігі. Олар тек әсем көрініс қана емес, оқушыларға шығармашылық және табиғатты қадірлеу дағдыларын дамытуға көмектеседі. Осындай ортамен танысу балаларды қоршаған ортаны қорғауға, табиғатқа деген сүйіспеншілік пен жауапкершілікке тәрбиелейді. Осылайша, ландшафттық дизайн оқушылардың жан-жақты дамуына зор үлес қосады, олардың болашақта экологиялық саналы азамат болуына жағдай жасайды.

Дереккөздер

Гусев В.Н. Ландшафтный дизайн: теория и практика. – Москва, 2018.

Петрова И.В., Сидорова А.А. Современные тенденции ландшафтного оформления. – Санкт-Петербург, 2020.

Егорова Н.С. Экология и дизайн: взаимодействие. – Алматы, 2019.

Chen, L., Landscape architecture and urban design. Urban Planning Journal, 2021.

Козлова М.М. Материалы и технологии в ландшафтном дизайне. – Новосибирск, 2022.

Экологиялық дизайн зерттеулері, 2023, Алматы: Қазақстандық зерттеу орталығы.

Тұран А. "Қалалық ландшафттық архитектураның заманауи тенденциялары." Архитектура және дизайн журналы, 2022.

Смирнова Е.В. "Балаларға арналған қауіпсіз және дамытарлық ойын алаңдары." Педагогика және психология, 2021.

Құрылыс және ландшафт дизайнына кіріспе, Б.М. Усманов, 2020.