Текст выступления:

"Государственная программа ""Культурное наследие"""
1. «Мәдени мұра» бағдарламасының мәні мен негізгі идеялары

Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын сақтау мен ұрпаққа жеткізу басты мақсаты болып табылады. Ұлттың рухани тұтастығын сақтап, бабалардан қалған құнды мұраны болашақ ұрпаққа жеткізу – осы бағдарламаның негізгі міндеті. Бұл бағдарлама арқылы қазақ халқының бай мәдениеті мен тарихы жүйелі түрде зерттеліп, қорғауға алынуда.

2. Бағдарламаның пайда болуы мен деректемесі

Тәуелсіздік алған алғашқы жылдардан бастап Қазақстан тарихи-мәдени құндылықтарды қайта жаңғыртуға ерекше мән берген. 2004 жылы Елбасының бастамасымен «Мәдени мұра» бағдарламасы іске қосылып, ұлттық мұраны сақтау мен зерттеуді жандандыруға бағытталған ауқымды жобалар қолға алынды. Бұл бағдарлама арқылы тарихи орындар мен ескерткіштерді қорғау жүйелі сипат алды.

3. Бағдарламаның басты мақсаттары мен міндеттері

«Мәдени мұра» бағдарламасының негізгі мақсаттары – тарихи-мәдени мұраны ғылыми зерттеу және оның қалпына келтірілуі. Бұл археологиялық және архитектуралық ескерткіштерді сақтау, тарихи құндылықтарды сақтап қалу жұмыстарының бастамасы болды. Сонымен бірге, ұлттық әдебиет пен сирек қолжазбаларды жинақтап, оларды кеңінен тарату арқылы жастарға мәдени дәстүрлерді жеткізуге баса назар аударылды. Осылайша, мәдени сабақтастық пен тарихты ұрпақтан ұрпаққа жеткізуге жағдай жасалды.

4. Қазақстандағы маңызды тарихи ескерткіштерді сақтау

Қазақстан аумағында тарихи-мәдени мұраны сақтау мақсатында 51 ірі тарихи және архитектуралық нысан күрделі жөндеуден өтіп, қалпына келтірілді. Бұл нысандар ұлттық тарих пен мәдениетті тереңінен танытуға, халықтың өзіндік ерекшелігін көрсетуге зор мүмкіндік береді. Мұндай ескерткіштерге қамқорлық қана емес, олардың маңызын түсіну арқылы халықтың тарихи санасы артады және ұлттың рухани дамуы нығаяды.

5. Қазақстанның әлемдік мұралар қорына қосқан үлесі

Қазақстанның төрт тарихи ескерткіштері – Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Тамғалы тас петроглифтері, Айша бибі мавзолейі және Сауран қалашығы ЮНЕСКО-ның әлемдік мұралар тізіміне енді. Бұл – ел мәдениетінің әлемдік деңгейде танылғанының белгісі. Сонымен қатар, бұл мұралар мәдени диалог пен халықаралық танымалдылықты арттырады, ұлттық құндылықтарды сақтау мен насихаттауда маңызды рөлді атқарады.

6. «Мәдени мұра» бағдарламасы бойынша жобалардың өсуі

Бағдарлама шеңберінде жобалардың саны тұрақты түрде артып келеді, бұл мемлекеттік қолдаудың күшеюін және мәдени мұраны сақтауға қоғамның қызығушылығының артуын көрсетеді. 2004 жылдан бастап әр жыл сайын жаңа жобалар қолға алынып, олар мәдени-тарихи зерттеулер мен ескерткіштерді қалпына келтіру бағытында іске асырылуда. Бұл тенденция елдің мәдени мұраны сақтау саясатының тұрақтылығын айқындайды.

7. Сирек қолжазбалар мен архив материалдарын жинау

Қазақстанға 10 000-нан аса сирек және көне қолжазбалар қайтарылды, бұл ұлттық мәдени мұраны байытуға айтарлықтай үлес қосты. Сонымен қатар, 20 000-ға жуық архивтік құжаттар шетелдік мұрағаттардан алынған, бұл ғылыми зерттеулер мен тарихи зерттеулердің негізін құрайды. Қолға түскен материалдар Ұлттық кітапхана мен мемлекеттік архив қорларына енгізіліп, сақталуы мен зерттелуі артты. Бұл тарихи жәдігерлер қазақ халқының өткені мен мәдени үрдістерін жан-жақты зерттеуге мүмкіндік береді.

8. Бағдарламаның бағыттары мен маңыздылығы

«Мәдени мұра» бағдарламасы төрт негізгі бағытты қамтиды: тарихи-мәдени мұраларды қорғау, ғылыми зерттеу, сирек қолжазбаларды жинау және қоғамдық танымды арттыру. Әр бағыт ата-бабалардан қалған мұраны қорғауға және жастарға ұлттық байлықтарымызды жеткізуге маңызды үлес қосады. Бұл бағдарлама ұрпақтар арасындағы тарихи сабақтастықты нығайтып, Қазақстанның мәдени мұрасын әлемдік деңгейде танытуға мүмкіндік береді.

9. Ұлттық әдеби және тарихи шығармаларды жарыққа шығару

Бағдарлама аясында 100-ден астам тарихи әдебиет пен фольклор жинақтары, сондай-ақ көне жазбалар басылымдары шығарылды. Бұл басылымдар мектеп оқушылары мен кітапханалар үшін маңызды ақпарат көзі ретінде қызмет етеді. Жарияланған материалдар оқу бағдарламаларына енгізіліп, жастардың тарихи және мәдени сауатын арттыруға ықпал етті. Осылайша, қазақ әдебиеті мен фольклорының құндылықтары кеңінен насихатталуда.

10. Халықаралық ғылыми және мәдени ынтымақтастық

«Мәдени мұра» бағдарламасы шеңберінде Түркия, Қытай, Ресей, Өзбекстан сияқты елдердің архивтерімен ғылыми ынтымақтастық кеңейіп, ақпарат алмасу мен бірлескен зерттеулер жүзеге асырылды. Мемлекетаралық ғылыми экспедициялар ұйымдастырылып, қазақ мәдениеті мен тарихы жаңа деректермен байытылды. Қайтарылған құнды материалдар елдің тарихи-мәдени қорын байытуға, сондай-ақ халықаралық деңгейде Қазақстанның бай мәдени мұрасын тануға ықпал етті.

11. Бағдарламаға бөлінген қаражат көлемі

«Мәдени мұра» бағдарламасына бөлінген қаржы көлемінің артқаны ауқымды жобаларды жүзеге асыруға, мәдени мұраны сақтау және зерттеу жұмыстарын кеңейтуге мүмкіндік берді. Қаржыландырудың өсуі мемлекеттік деңгейде мәдени мұраны қорғауға деген жауапкершіліктің артқанын көрсетеді. Бұл жағдай ұлттық құндылықтарды сақтау және ұлттық тарихты зерттеу бағытында айтарлықтай ілгерілеуге жол ашты.

12. Ерекше тарихи орындар мен археологиялық нысандар

Қазақстанда ерекше тарихи орындар мен археологиялық нысандар көптеп табылады. Олардың ішінде көне қалашықтар, кесенелер, петроглифтер және басқа да мәдени ескерткіштер бар. Бұл нысандар еліміздің бай тарихы мен ежелгі мәдениетін танытуға және зерттеуге зор мүмкіндік береді. Археологиялық зерттеулер нәтижесінде көптеген жаңа мәліметтер табылып, ғылыми қоғамға ұсынылды.

13. Қайта қалпына келтірілген мәдени-тарихи нысандар

Бағдарлама аясында Бекет ата, Жошы хан, Алаша хан кесенелері күрделі жөндеуден өтіп, олардың тарихи маңызы қайта жаңғыртылды. Бұл жұмыстар мәдени мұраны сақтауға, тарихымызды зерттеуге және ұлттық санаға үлес қосуға бағытталған. Заманауи технологияларды пайдалану арқылы жөндеу жұмыстары жоғары сапада жүргізіліп, келешек ұрпаққа тарихи нысандар толықтай жеткізіледі. Бұл ұлттық тарихтың сабақтастығын нығайтады.

14. Археологиялық зерттеулер нәтижелері

Жақында жүргізілген археологиялық зерттеулер 14 көне қала, 22 жаңа қазба орны және 300-ден астам ерте дәуір артефактілерін анықтады. Бұл табылған материалдар қазақ халқының ежелгі тарихын терең түсінуге мүмкіндік береді. Археологиялық экспедициялар қазақ мемлекеттігінің негіздерін, мәдени даму үрдісін зерттеуде маңызды зерттеу нысаны болып табылады және ұлттық тарихымыздың ғылыми негізін кеңейтеді.

15. Мәдени мұраны білім беру жүйесінде қолданысқа енгізу

Мектептерге тарихи-мәдени мазмұндағы жаңа оқу құралдары енгізіліп, оқушылар ұлттық мәдениетпен терең таныса бастады. Сонымен қатар, танымдық кештер, көрмелер мен мәдени экспедициялар ұйымдастырылып, балалардың мәдени мұраға қызығушылығы артты. Мұндай шаралар оқушылардың тарихи санасын дамытып, ұлттық құндылықтарға құрметпен қарауына ықпал етеді, патриоттық сезімдерін қалыптастырады.

16. Қазақстанның мәдени брендтері мен рәміздері

Қазақ мәдениетінің алтын қазынасы саналатын «Алтын адам» – сақтар дәуірінен қалған әрі бүгінгі күнге дейін ерекше археологиялық табылыс ретінде елдің мақтанышы болып табылады. Бұл кескін ұлттық тарихымыздың айнасы және көбінесе туған жерімізбен байланысты рухани байлығымыздың символы ретінде танылады. Өткен ғасырдың екінші жартысында табылған бұл киізден жасалған алтын сауыт киген бозбала бейнесі ұлттық патриотизм сезімін оятады және жастарды өз тарихын қадірлеуге ынталандырады.

Домбыра аспабы қазақ халқының музыкалық мұрасының ең басты белгісі саналатын құнды рәміз. Ол мыңдаған жылдар бойы қазақтың рухани жан дүниесін паш етіп, әуезді күйлері арқылы халықтың өмірін, тарихын баяндайды. Сонымен бірге, көне түркі қолжазбалары – бұл жазба мұралар қазақ ұлттық мәдениетін зерттеушілер үшін баға жетпес жәдігерлер. Олар төл тарихымызды тереңірек түсінуге және ғасырлар арқылы жеткен рухани сабақтарды үйренуге мүмкіндік береді.

17. Жастардың бағдарлама аясындағы белсенділігі

Бүгінгі күннің басты бағыты – жастарды тарих пен мәдениетке тарту. «Саяхатшылар клубтары» осындай бастамалардың бірі болып, оқушыларға тарихи орындарды өз көзімен көру, зерттеу мүмкіндігін ұсынады. Бұл білімнің тереңдей түсуіне септігін тигізеді.

«Жас тарихшылар олимпиадасы» жобасы жастардың ізденімпаздығын арттырып, оларды жаңа ғылыми әдістер мен шығармашылық тәсілдерді қолдануға баулиды. Бұл қозғалыс жастардың тарихи түсінігін дамытып, шығармашылық қабілеттерін жетілдіреді.

Сондай-ақ, «Мәдени түндер» – еліміздің тарихи және мәдени мұрасын жандандырып, патриоттық рухты оятатын ерекше шара. Мұнда жастар ұлттық дәстүрлер мен өнер түрлерін көріп, мәдениеттің маңыздылығын терең сезінеді.

18. Бағдарламаның қоғамға және ұлттық санаға ықпалы

Ұлттық мәдени құндылықтарды сақтау және дамыту бағдарламасының жүзеге асырылуы халықтың тарихи жадының жаңғыруына, ұлттық мәдениетке деген құрметтің артуына ықпал етті. Бұл үрдіс дәстүрлер мен салт-дәстүрлерді халық арасында белсенді түрде дәріптеуге мүмкіндік берді.

Осы бағытта ұлттық бірлік деңгейі де нығайып, жалпыұлттық мәдени сана қалыптастыруға тың серпін берілді. Бұл әсіресе жастар арасындағы мәдениетке деген қызығушылықтың жоғарлауына әсер етті.

Қоғамда мәдени мұраны сақтау мен дамыту маңыздылығы кеңінен түсініліп, жастардың бұл салаға қатысуы артты. Сонымен қатар, бағдарлама мәдени-рухани құндылықтарға жауапкершілікті көтеріп, қоғамның тұтастығын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.

19. Жетістіктер және болашаққа арналған стратегиялық мақсаттар

Бүгінгі таңда ұлттық мәдени мұраны сақтау және насихаттау мәселелері халықаралық деңгейде танылуда. Бағдарламаның жобалары осы бағытта жаңа мүмкіндіктер мен шешімдер ұсынып отыр. Олардың бірі – мәдени мұраны сақтау мен зерттеуде көпқырлы әрі кешенді тәсілдердің қолданылуы.

Сонымен қатар, цифрлық технологияларды пайдалану арқылы мұраны виртуалды музейлерге көшіру жұмыстары белсенді жүріп жатыр. Бұл жастарды цифрлық мәдениетпен таныстыра отырып, олардың мәдени құндылықтарға деген ықыласын арттыруға бағытталған маңызды қадам.

20. «Мәдени мұра» бағдарламасының тарихи маңызы

«Мәдени мұра» бағдарламасы арқасында қазақ халқының тарихи және мәдени мұрасы кең көлемде зерттеліп, сенімді түрде сақталды. Бұл ұлттық бірегейлікті нығайтуға және рухани дамудың тұрақты негізін қалыптастыруға зор септігін тигізді. Сонымен бірге, бағдарлама еліміздің мәдени дамуы мен әлемдік деңгейде танылуына ықпал ететін маңызды қадамдар жасады.

Дереккөздер

Ұлттық мәдени мұраны сақтау және дамытудың қоғамдық маңызы. Алматы, 2018

Қазақстанның мәдени мұрасы: тарихи зерттеулер және қазіргі жағдай. Астана, 2020

ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің ресми есептері, 2004-2023

ЮНЕСКО: Әлемдік мұраны қорғау саласындағы Қазақстанның тәжірибесі. Париж, 2019

Археологиялық зерттеулер және мәдени-тарихи мұра. Алматы, 2021

А. Т. Мұхамедқалиев, Қазақ археологиясы. Алматы, 2018.

Г. Бейсенбаев, Қазақ домбырасы: тарих және мәдениет. Нұр-Сұлтан, 2020.

Ж. Сәрсенова, Қазақстанның тарихи және мәдени мұрасы. Алматы, 2019.

Р. Қасымбекова, Жастар және ұлттық сана. Шымкент, 2021.

Е. Тұрсынова, Цифрлық технология және мәдени мұра. Алматы, 2022.