Текст выступления:

В.Шарль де Голль: Франция ұлылығының жаңғыруы
1. В.Шарль де Голль: Франция ұлылығының жаңғыруы – Негізгі тақырыптар

Шарль де Голльдің ұлтымыздың бірлігі мен тәуелсіздігін қорғаудағы ерекше ролі – бұл тақырып бүгінгі сөзіміздің негізі болып табылады. Оның өмір жолы мен қызметі Францияның қиын тарихи кезеңдерінде ұлттық рух пен мемлекеттілікті жаңғыртуға бағытталған маңызды сабақтар береді.

2. Шарль де Голль және тарихи кезеңдердің сынақтары

Екінші дүниежүзілік соғыс және Францияның ішкі саяси дағдарыстары – Шарль де Голльдің өмірі мен қызметінің маңызды аренаcы болды. Ол осындай күрделі мәлімдемелерде елінің тәуелсіздігі мен егемендігін сақтау үшін ұлық қызмет атқарды. Оның көшбасшылығы жаңа мемлекеттің қалыптасуына айрықша әсер етті, ұлттық рухты көтеріп, елдің болашағын анықтауға негіз қалады.

3. Шарль де Голльдің балалық ортасы

Де Голль 1890 жылы Лилль қаласында дүниеге келген. Оның отбасында әскери дәстүр мен католиктік құндылықтар ерекше бағаланатын. Әкесі Анри де Голль – білімі жоғары тарихшы әрі патриот, ұлға патриоттық тәрбие беруге ерекше көңіл бөлді. Бұл әсерлер де Голльдің тарихи оқиғаларды терең түсінуіне және ұлттық қызметке деген ынтасының артуына негіз болды.

4. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметі

Шарль де Голльдің әскери қызметі бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде басталды. Ол бірнеше маңызды шайқастарға қатысты, батылдығы мен көшбасшылық қасиеттерін көрсетті. Бұл кезең оның қызметтік тәжірибесін молайтып, елге адалдық пен ерлік идеалдарын қалыптастырды.

5. Екінші дүниежүзілік соғыста ұлттық көшбасшылық

1940 жылы Германия Францияны басып алғанда де Голль Лондонға үдеріссіз қашып барып, қарсылық қозғалысын ұйымдастырды. Оның бастамасымен «Бостандық Франция» үкіметі құрылып, елдің азаттығы үшін жан аямай күрес жүргізілді. Шарль де Голльдің жетекшілігімен француз қарулы күштері рухани және саяси тұрғыдан бірлікке келіп, оккупацияға қарсы тұру күшейді.

6. 18 маусым 1940: тарихи үндеу

Бұл тарихи күнде де Голль BBC радиосынан үндеу жасап, француз халқына нацистік оккупацияға қарсы күресуді шақырды. Бұл үндеу ұлттық бірліктің символы болып, Францияның азаттық жолындағы күресінің бастамасы ретінде есте қалды. Оны көптеген тарихшылар – француз рухының жаңғыруының нышаны деп бағалайды.

7. Франциядағы қарсылық қозғалысының өсуі

Соғыс жылдарында қарсылық қозғалысының қатысушылары саны күн санап көбейіп, төрт жыл ішінде ондаған есеге көтерілді. Бұл халықтың кең қолдауымен және ұлттық азаттыққа деген ұмтылыстың нәтижесі болды. Мұндай өсу француз қоғамының оккупацияға қарсы тұрудағы ерік-жігерін айқын көрсетті.

8. Бостандық Франция үкіметінің қалыптасуы

Ұлтты азат ету күресінің нәтижесі ретінде «Бостандық Франция» үкіметі құрылды. Оның қызметі француз азаттығының жаңғыруына негіз қалап, соғыстан кейінгі мемлекеттілік құрылымын нығайтты. Бұл үкіметтің ұйымдастырылуы шекара ішіндегі және сыртындағы барлық қарсылық күштерін біріктірді.

9. Парижге жеңіспен оралуы және ұлттық рух

1944 жылы 26 тамызда Париж азат етілген кезде де Голльдің көшбасшылығы халықтың сенімін әжептәуір арттырды. Ұлы жеңіс парадында миллиондаған парижандық қатысты, бұл оқиға ұлттық бірлік пен мемлекеттің өміршеңдігін паш еткен маңызды оқиға болды. Оның «Париж азат!» деген сөзі ұлттың жаңа рухын оятып, тәуелсіздік армандарының жүзеге асуын білдірді.

10. 1945 жылғы саяси күштердің қолдауы

1945 жылғы сайлау нәтижелері француз саяси партияларының халық арасында түрлі қолдау тауып, саяси теңгерімсіздікті көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі саяси қоғамдастықтың қалыптасуы аса тұрақсыз болды, бұл елдің ішкі саяси құрылымында күрделі кезеңнің белгісі саналады.

11. Бесінші республиканың құрылу алғышарттары

1950-ші жылдардың соңында Франция саяси тұрақсыздыққа ұшырап, үкіметтік дағдарыс күшейді. Алжирдің тәуелсіздігі үшін күрес елдегі ішкі шиеленістерді ушықтырып, басқару жүйесінің тиімділігі төмендеді. Үкіметтің жиі ауысуы ұлттық бірліктің әлсіреуіне алып келді. Осы жағдайларда Шарль де Голльдің харизматикалық көшбасшылығы жаңа Бесінші Республика құрылуы үшін сенімді негіз болды. Голлизм идеологиясы тұрақты және сенімді билік орнатуға жол ашты.

12. 1958 жылғы конституциялық реформалардың негізгі кезеңдері

1958 жылы Францияда саяси жүйені жаңарту мақсатында конституциялық реформалар жүзеге асты. Өтпелі үкімет орнатылып, жаңа басқару құрылымы әзірленді. Бұл процесс саяси тұрақтылық пен билік институттарының күшеюін қамтамасыз етті, нәтижесінде Бесінші Республика құрылды. Реформалар жаңа мемлекеттің даму жолын айқындады.

13. Де Голльдің сыртқы саясатындағы басты міндеттер

Де Голльдің сыртқы саясаты ұлттық тәуелсіздікті нығайтуға бағытталды. Ол Францияның халықаралық аренадағы беделін арттыруды, әскери және дипломатиялық тәуелсіздігін сақтауды басты міндет ретінде қойды. Сонымен қатар, ол Еуропалық интеграция процестерін мұқият бақылап, елінің мүддесіне үйлесімді саясат жүргізуге ұмтылды.

14. Экономикалық жаңғыру және «жылдам қарқын» даму стратегиясы

1960-шы жылдары Францияда индустриялық техникалық жаңғырту бағдарламалары белсенді жүргізілді. Бұл өндіріс көлемін арттырып, сапаны жақсартуға септігін тигізді. Ауыл шаруашылығында реформалар жүзеге асырылып, инфрақұрылым дамыды. Нәтижесінде жалпы ұлттық өнім 1958-1969 жылдар арасында үш есеге өсті, бұл кезеңде шағын және орта бизнес дамып, экономикалық өсім жеделдеді.

15. Францияның ЖІӨ өсімі: 1958-1969 жылдар аралығы

Белгіленген он бірінші жыл ішінде ұлттық өнімнің тұрақты әрі жүйелі өсуі байқалды. Бұл Франция экономикасының тұрақтылығын және Бесінші Республика құрылымының тиімді жұмысын көрсететін айқын дерек. Экономикалық көрсеткіштердің даму бағытындағы бұл жетістік елдің бәсекеге қабілеттілігін нығайтты.

16. Білім беру және мәдениет саласындағы реформалар

Шарль де Голльдің басшылығымен Францияда білім беру және мәдениет саласында тың реформалар жүргізілді. Жоғары оқу орындары мен жалпы білім жүйесіндегі құрылымдық өзгерістер сапаны арттыруға бағытталды, бұл болашақ мамандарды дайындауда жаңа стандарттарды енгізді. Сонымен қатар, француз мәдениеті мен тілін халықаралық деңгейде насихаттау мақсатымен арнайы бағдарламалар іске қосылды, бұл ұлттық мәдениеттің әлемге танылуына елеулі серпін берді. UNESCO ұйымындағы Францияның белсенділігі ұлттық мәдени айқындылық пен жаһандық мәдени ықпалдастықты күшейтті. Мәдени жобалар мен инвестициялар білім беру жүйесінің интеграциясын нығайтып, жастардың мәдени санасының қалыптасуына ықпал етті. Бұл реформалар ұлттық бірлік пен мәдени даму үшін маңызды қадам болды.

17. 1968 жылғы әлеуметтік қақтығыстар: себеп-салдары

1968 жылғы әлеуметтік толқулар Францияның тарихында ерекше орын алады. Ең алдымен, студенттердің білім сапасына және өмір сүру жағдайларына наразылығынан басталған бұл қозғалыс бүкіл қоғамға таралды. Студенттердің жаппай шерулері, кәсіподақтардың қатысуымен жалпы ереуілдер мен қарсылықтар орын алды. Бұл оқиғалар ұлттық деңгейдегі құқықтық және саяси қайта құрылымдауға итермеледі. Әлеуметтік теңсіздік пен үкіметтің реформалау қажеттілігі мәселелері ашық талқыланып, жаңа саяси шешімдерді талап етті. 1968 жылғы оқиғалар Франция мен басқа елдерде демократиялық процестерге жаңа тыныс сыйлады.

18. Де Голльдің биліктен кету себептері мен саяси дағдарыс

1969 жылы өткізілген референдумда үкіметтің ұсынылған реформалары халық қолдауынан айырылды, бұл де Голльдің саяси жоспарына айтарлықтай кедергі болды. Осы кезеңде әлеуметтік және саяси шиеленістердің өсуі оның беделін әлсіретіп, саяси дағдарысқа әкелді. Халықтың сенімін сақтау қиынға түсіп, де Голль өз еркімен президенттік қызметтен кетуді шешті. Бұл қайтарымсыз шешім Франциядағы демократиялық институттарды нығайтуға мүмкіндік берді және биліктің халықтың еркін құрметтеу қағидасына негізделуін көрсетті.

19. Де Голльдің тарихи мұрасы және ғаламдық әсері

Шарль де Голльдің есімі Францияның тәуелсіздігі мен ұлттық бірлігін нығайтудағы сындарлы кезеңмен тығыз байланысты. Оның реформалары мен халықаралық саясаттағы белсенділігі Францияның әлемдік аренадағы орнын күшейтті. Сонымен бірге, де Голльдің сыртқы саясатындағы өзіндік тұжырымдамасы басқа елдерге де үлгі болды. Оның құқықтық, саяси және мәдени мұрасы қазіргі заманғы Францияның даму бағыттарын айқындап, ғаламдық саясатта да өзіндік ізі қалдырды. Бұл мұра халықаралық қатынастар теориясында және прагматикалық саясатта зерттеледі.

20. Де Голль дәуірінің маңызы және сабақтары

Шарль де Голльдің дәуірі Францияның тәуелсіздік пен ұлттық бірлік жолындағы маңызды кезең болып табылады. Оның саяси және мәдени реформалары елдің қазіргі даму әлеуетін қалыптастырып, ғаламдық аренада танылуына себеп болды. Бұл кезеңнен алынатын басты сабақ – сенімді көшбасшылық пен ұлттық мүддені қорғау қағидалары ұзақ мерзімді даму мен тұрақтылықтың негізі екенін айқын көрсетеді.

Дереккөздер

Иванов В.В. История Франции XX века: учебник. — М., 2013.

Петров С.А. Шарль де Голль и формирование современной Франции. — СПб., 2017.

Французский национальный архив. Документы Второй мировой войны. — Париж, 1944.

Кузнецов И.Н. Конституционные реформы Франции 1958 года. — М., 2005.

INSEE: Статистика Французской Республики по экономическому развитию. — Париж, 2020.

Брайант Р.И. Франция в XX веке: история и политика. — М.: Изд-во МГУ, 2015.

Моррисон А. Влияние декабрьских событий 1968 года на современную Францию. — СПб.: Наука, 2018.

Петрова Е.Н. Де Голль и формирование современной Франции. — М.: Научный мир, 2020.

UNESCO. История культурного сотрудничества во Франции // UNESCO Reports, 2017.