Текст выступления:

Матадан панно жасау. Менің туған ауылым
1. Матадан панно және туған ауыл туралы жалпы шолу

Матадан панно жасау — ерекше шығармашылық өнердің бір түрі. Туған ауылдың көріністерін бейнелеу арқылы, біз оған деген махаббатымызды, жандүниеміздегі жылы естеліктерімізді сезіндіреміз. Бұл өнер түрі адамдарға жылы шырай сыйлайды, өткен мен бүгінді байланыстырады.

2. Панно және ауылға қатысты негізгі түсініктер

Панно — сәндік матадан жасалған қолөнер туындысы, ол арқылы үйдің қабырғасын көркемдеп, туған жердің әсем табиғаты мен өмір сүру сәттерін сақтауға болады. Бұл топтамалар туған ауылдың бейнесін жаңа қуатпен жеткізіп, олардың салт-дәстүрін және әдемі табиғатын сахналау құралы ретінде қызмет етеді.

3. Панно дегеніміз не?

Панно – бұл түрлі-түсті маталар мен жіптерден жасалатын әсем және сәндік қолөнер бұйымы. Ол негізінен үйдің қабырғасын безендіретін сәндік элемент ретінде пайдаланылады. Осындай туындылар үй ішіне ерекше жылылық пен сән береді, оның формасы мен өлшемдері әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, канвасқа салынған суреттерге қарағанда, панно матаның текстурасы арқылы ерекше әсер қалдырады.

4. Шығармашылықтың пайдасы және панноның мәні

Панно жасау шығармашылық қабілетті дамытып, сезімталдықты күшейтеді. Бұл процесс еңбекқорлық пен шыдамдылықты арттырады, сонымен бірге рухани жайлылықты қалыптастырады. Паннода туған ауылдың элементтерін бейнелеп, табиғаттың көркемдігін қайта жаңғырту — адамның өзін-өзі танып, қоршаған ортаға деген махаббатын тереңдетуге септігін тигізеді.

5. Маталардың түрлері мен түстері

Паннода жұмсақ мақта мен қалың фетрден бастап жылтыр және нәзік жібекке дейін әртүрлі маталар қолданылады. Әр мата өзіндік текстурасы мен сәулеленуі арқылы туындыға ерекше мән береді. Түстер үйлесімінің маңызы зор: ашық, қанық түсті маталар паннога қуаныш пен энергия сыйлайды, көрерменнің назарын аударады және шығармашылық рухты көтереді.

6. Менің туған ауылым: география және көрініс

Туған ауыл – бұл ерекше мекен, ол өзінің табиғат сұлулығымен және ерекше атмосферасымен ерекшеленеді. Ауылдың орталық көшелері, кең даласы, салынып жатқан жаңа үйлері мен ескі ғимараттары – бәрі-бәрі сұлулық туралы әңгімелейді. Ауылдың ерекшелігін түсіну – панноға өмірлік мән беру, сол жердің естеліктерін қайта жандандыру.

7. Ауылдағы ерекше көрікті жерлер

Ауылдың биік төбесі мен айналасындағы өзен ерекше табиғи көрініс жасайды. Бұл жерлер бала мен ересектердің сүйікті тынығу орны. Жаздың ыстығында өзенде шомылып, күздің салқын күндерінде алма бақтарын аралау — ауыл тұрмысындағы ерекше сәттер. Балалардың сырғанақ тебетін алаңдары да ауыл өмірін жандандырады және жастардың қуанышын білдіреді.

8. Панноға арналған негізгі сурет үлгілері

Панноға туған ауылдың кең жазықтары, малшылардың бейнесі немесе гүлзарлар секілді түпнұсқа суреттер негіз бола алады. Осындай табиғи және әлеуметтік көріністер туындыға терең мән мен көркемдік береді. Әрбір сурет ауылдың тарихын және адамдарының күнделікті өмірін көрсетеді, көрерменге эмоциялық байланыс орнатуға көмектеседі.

9. Панно жасауға қажетті құрал-жабдықтар

Панно жасау үшін қайшы, ине, түрлі-түсті жіптер мен маталар қажет. Қарындаш пен қағаз үлгілерін дайындау жұмыс процессін жеңілдетеді. Желім немесе тігу әдісін таңдау кезінде өнімнің беріктігі мен әсемдігіне көңіл аудару маңызды. Барлық құралдар панноның сапалы әрі эстетикалық жағынан көркем болуына көмектеседі.

10. Панно жасау қадамдары: басынан соңына дейін

Алдымен, жақыннан таныс суретті қағазға түсіріп, үлгі дайындау керек. Бұл қарапайым дайындық жұмыстары әрі қарайғы кезеңдерді жеңілдетеді. Кейін матадан қажетті бөлшектерді кесіп, оларды тігу немесе желімдеу арқылы біріктіреді. Әрбір кезеңде ұсақ детальдар мен әшекейлерді қосу адамға шығармашылық қасиеттерін көрсетуге мүмкіндік береді.

11. Матаның пішіні мен көлемін таңдау

Панно үшін көбінесе шаршы немесе тіктөртбұрыш пішіндері ықпал етеді. Бұл пішіндер композиция құруды жеңілдетіп, эстетикалық ықпалын арттырады. Орташа көлемде панно балаларға ыңғайлы, олар үшін жасау және көркемдеу процесі қызықты әрі оңайырақ болады. Дайын үлгілер жұмыстың сапасын әрі жылдам орындалуын қамтамасыз етеді.

12. Түстерді дұрыс таңдау: көңіл күй құпиясы

Паннодағы түстер үйлесімі атмосфераны, көңіл күйді анықтайды. Жылы және суық түстердің үйлесімділігі суретке тереңдік пен өмірлік сезім береді. Дегенмен, түс таңдауда тым көп түсті қолдану көріністі шашыратып, негізгі тақырыптан назарды аударады. Сондықтан түстерді үйлестіріп, бір-бірін толықтыратын палитраны таңдау маңызды.

13. Паннідағы детальдардың маңызы

Панноға енгізілген ұсақ әрі ерекше детальдар оның нақтылығын арттырады. Мысалы, терезеге ілінген шағын перделер немесе ағаштың жапырақтары туындыға тіршілік пен шынайы әсер береді. Үй жанындағы гүлдер мен ауылға тән жануарлар бейнесі композицияға өмірлік энергия қосып, табиғи көріністі толықтырады.

14. Ауыл табиғатын бейнелеудің тәсілдері

Ауылдың табиғатын бейнелеуде көпқабатты әдістерді қолдану тиімді: кең дала мен орман, өзен мен төбе, әртүрлі өсімдіктер мен жануарларды үйлестіру. Бұл тәсіл туындыға жан бітіп, тыңдаушыларға табиғатпен үндесуді сездіреді. Әрбір элемент ауылдың ерекше бейнесін ашып, көрерменге эмоционалдық сусын береді.

15. Ауыл тұрғындары және олардың істері

Бірінші суретте мектепке асыққан балалардың шат қуанышын көруге болады, олардың білімге деген ынтасы ерекше көрініп тұр. Екінші суретте егін егіп жүрген ауыл тұрғындары мен алаңда ойнап жүрген балалар бейнеленіп, ауылдың бірлігін, ынтымағы мен тыныштығын паш етеді. Мұндай паннолар ауыл өмірінің мәні мен сұлулығын көрсете алады.

16. Әшекейлеу тәсілдері және қосымша элементтер

Ұлттық өнердің ең нәзік көріністерінің бірі — матадан жасалған паннолардың әшекейлеу тәсілдері мен безендіру элементтері. Әр халық өз шеберлігі мен талғамымен ерекше элементтер қосады. Мысалы, Қазақстанның белгілі қолөнершілері табиғи жіптер мен кестелерді қолдану арқылы панноларға ерекше жылулық пен табиғилық береді. Әшекейлеу барысында қосымша элементтер ретінде түрлі-түсті бисер, моншақтар, жіңішке сымдар қолданылады. Бұл кенептің мәнін тереңдетіп, көркемдікке байытқан маңызды бөлшек болып табылады. Өз уақытының шеберлері бұл өнердің материалдық және рухани маңыздылығын еске алып, әр жұмыстарында туған өлкесінің символдарын енгізген.

17. Панноны қабырғаға дұрыс ілу

Панноларды ұзақ уақыт бойы сақтап қалау үшін оларды дұрыс ілу өте маңызды. Алдымен дайын панноны арнайы рамаға салып немесе шетіне әйнек орналастырып ілу оның қорғанысын арттырады. Бұл әдіс әсіресе нәзік маталарға жарайды, оларды шаң, ылғал және басқа да зиянды факторлардан қорғайды. Қатты матадан жасалған паннолар жай ғана жіппен ілуге болады. Қабырға таңдағанда оның түсі мен жағдайын ескеру керек, себебі панно тұрған орын жарыққа бай, таза болуы қажет. Жақсы жарық пен үйлесімді фон кескіннің әсемдігін ашады, түрлі-түсті элементтерге ерекше жарқыл береді.

18. Панноға күтім жасау және сақтау жолдары

Панноның әсемдігін сақтау үшін оның күтімі маңызды этап. Біріншіден, оны шаң мен лас заттардан қорғау қажет. Бұл үшін жұмсақ щетка немесе құрғақ мата қолданылады, себебі қатты заттар немесе су матаны зақымдауы мүмкін. Екіншіден, панноны ілу кезінде оның түзу әрі қисаймай тұруы керек, бұл оны ұзақ уақыт көруге мүмкіндік береді. Тікелей күн сәулесі матаның түсін тез өзгертіп, жанып кетуіне ықпал етеді, сондықтан күн астына қоймай, көлеңкелі жерде ілу керек. Бұл өнер туындысының өмір сүру ұзақтығын арттырады, оның сырлы көз тартар сұлулығын сақтап қалуына мүмкіндік береді.

19. Достармен бірге панно жасау – керемет әсер

Панноны достармен бірге жасау ерекше қуаныш пен шығармашылық серпін әкеледі. Топпен жұмыс істегенде әркім өзінің көзқарасын білдіріп, жаңа идеялар ұсынады. Осылайша, әрбір панно бірегей, құндылығын арттыратын бірнеше адамның еңбегін жинақтайды. Мұндай іс-шаралар балалар арасында достықты нығайтып, командалық жұмысқа үйретеді. Сонымен қатар, бірге жасаған әр туынды туған жерге деген сүйіспеншілікті күшейтіп, мәдени құндылықтарды сақтауға септігін тигізеді.

20. Панно – туған ауылға деген шынайы сүйіспеншілік

Матадан жасалған панно әр баланың туған өлкесіне махаббат сезімін білдіреді. Бұл тек қолөнер емес, оның ішінде туған жердің тарихы, мәдениеті, дәстүрлері тіршілік етеді. Мұндай шығармашылық әрекеттер балаларды өнерге баулып қана қоймай, туған ауыл туралы жақсы ой қалыптастыруға ықпал етеді. Соңында, бұл бақылау мен достықтың ынтымақтастығын арттырып, ауыл-елдің рухани байлығын сақтаудың бір жолы болмақ.

Дереккөздер

Гринченко О.М. Қазақ ұлттық мәдениеті тарихы. Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2018.

Есенғали Қырғызбаев. Қазақ қолөнері және қазіргі заман. Нұр-Сұлтан: Ұлттық баспа, 2020.

Нұрғали Нұрмұханбет, Өнертану зерттеулері. Алматы: Шығыс-батыс, 2019.

Турганбаев А.С. Қазақ ұлттық ұлттық нақыштары мен қолданбалы өнер. Алматы: Білім, 2021.

Ұлттық қолөнер туралы: ұлттық мұра және қазіргі заман. Алматы, 2018.

Қазақстанның көркемдік өнері және дәстүрлері. А.Жұмашев, Нұр-Сұлтан, 2020.

Балалар мен жасөспірімдерге арналған қолөнер оқулығы. Алматы, 2021.

Туған жер туралы әдебиеттер антологиясы. Қ.Қасымов, Алматы, 2019.