Текст выступления:

Роботтар қалашығы. Робот жасау
1. Роботтар қалашығына қызықты саяхат басталады!

Балалар, бүгін біз керемет саяхатқа аттанамыз — роботтар әлеміне! Олар қаншалықты ерекше екендерін білу үшін бірге танысамыз және жаңа достар табамыз. Бұл сапарда жасанды интеллект пен инженерлік өнердің таңғажайып жарқын көріністерін бірге зерттейміз.

2. Роботтар әлемінің тарихы мен маңызы

Роботтар алғаш рет XIX ғасырдың соңында ғылыми қиял әдебиетінде пайда болды, ал алғаш нақты робот ретінде алғаш рет 1921 жылы Карел Чапек "Роботтар" пьесасын жазды. Қазіргі заманда олар өндіріс орындарында, үйлерде, тіпті ғарышта адам еңбегін жеңілдетіп, түрлі қызметтер атқарады. Адамзат дамуының өзегі саналатын роботтар, біздің өмірімізді өзгертуде үлкен роль ойнайды.

3. Робот дегеніміз не?

Робот – бұл электронды машина, арнайы бөлшектер мен бағдарламалау арқылы әртүрлі тапсырмаларды орындайтын құрылғы. Оның негізгі құрамдас бөліктеріне дене, қол, аяқ және басқару жүйесі кіреді. Роботтардың түрлері өте көп: ойыншық түрінен бастап тұрмыстық, өндірістік және зерттеу мақсатындағы үлгілер бар. Әрқайсысының өз ерекшелігі мен техникалық сипаттамасы болады.

4. Роботтардың адамдарға тигізетін пайдасы

Роботтар адамдардың ауыр және қайталанатын жұмыстарын орындап, мысалы, еден жуу, пошта жеткізу сияқты қызметтерді атқарады. Бұл адамдарға уақыт пен күшті үнемдеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ғарышты зерттеуде және төтенше жағдайларда да пайдалы, өйткені олар қауіпті жерлерде адам өмірін қорғап, қажетті тапсырмаларды орындай алады.

5. Роботтар қалашығының тұрғындары

Бұл қалашықта әртүрлі роботтар өмір сүреді. Мысалы, тазалайтын роботтар үйді үнемі таза ұстауға көмектеседі. Зерттеуші роботтар табиғатты және ғарышты зерттей отырып, маңызды мәліметтер жинайды. Ойыншық роботтар балаларға көңіл көтеріп, білім алу процесін жеңілдетеді. Әрбір робот өз міндетін тиімді атқаратыны таңғалдырады.

6. Әр роботтың басты бөлшектері

Роботтың каркасы оның негізгі құрылымы, яғни сүйегі сияқты, барлық бөліктерін ұстап тұрады. Қол мен аяқтар роботтың қозғалысын қамтамасыз етеді, олар әртүрлі тапсырмалар үшін бейімделген. Басқару блогы болса, роботтың миы ретінде қызмет етеді, онда барлық команда мен сигналдар өңделеді. Сонымен қатар, кейбір роботтарда қозғалысты жеңілдететін дөңгелек немесе тұтқалар болады.

7. Роботтың миы – контроллер

Контроллер – роботтың негізгі басқару элементі. Ол сенсорлардан алынған ақпаратқа сүйене отырып, роботтың қимылдарын басқарады және тапсырмаларды орындайтын жолдарын шешеді. Ақылды роботтар контроллерлері күрделі әрі көп функциялы, бұл олардың тез әрі дұрыс әрекет етуін қамтамасыз етеді.

8. Қозғалтқыштар мен дөңгелектердің жұмысы

Қозғалтқыштар роботтың қол, аяқ немесе дөңгелек сияқты бөліктерін қозғалдырады, осылайша робот өз орнын ауыстырып, тапсырмаларды орындай алады. Дөңгелектердің арқасында роботтар еркін әрі жылдам қозғалады, бұл оларды заттар сұрыптау және тасымалдау сияқты әрекеттерге икемді етеді.

9. Датчиктер мен сенсорлар неге қажет?

Датчиктер роботқа айналадағы жарық, дыбыс сияқты әсерлерді сезуге көмектеседі және кедергілерді анықтайды, осылайша оның қауіпсіз жүруіне мүмкіндік береді. Сенсорлар қоршаған ортаның температурасын – салқын немесе ыстық екенін сезіп, роботтың ақылмен әрекет етуін жақсартуға септігін тигізеді.

10. Робот жасау қадамдары: идеядан модельге

Робот жасау кезінде ең алдымен идея пайда болады. Одан кейін техникалық дизайн құрылады және модель жасалады. Бұл кезеңде инженерлер бөлшектерді таңдап, оларды біріктіреді. Құрылған модель сынақтан өтіп, қажет болса жетілдіріледі. Осы арқылы робот өз міндетіне сай толыққанды жұмыс істей бастайды.

11. Роботты қалай бағдарламалайды?

Бағдарламалау арқылы роботқа нақты не істеу керектігі айтылады. Бағдарлама командалар тізбегінен тұрады, олар басқарушы микрокомпьютерге енгізіледі. Scratch немесе LEGO тәрізді қарапайым платформалар баланың роботты бағдарламалауын жеңіл әрі қызық етеді, өйткені олар блоктар арқылы басқаруды ұсынады.

12. LEGO роботтары және шығармашылық ойындар

LEGO жиынтықтары балаларға түрлі роботтар құрастыруға жол ашады. Бұл роботтар жарыстарға қатысып, тасымал жұмыстарын атқара алады, кейбірі музыкалық дыбыстар шығарады. Сонымен қатар, LEGO роботтарын жасау балаға шығармашылық және инженерлік ойлау қабілетін дамытады, жаңа идеяларды туындатуға ықпал етеді.

13. Ғарышқа жіберілген роботтар тарихы мен ерекшелігі

Ғарышқа жіберілген алғашқы роботтар 1960-70 жылдары пайда болды, олар ғаламшарларды зерттеп, маңызды мәліметтер жинады. Мысалы, NASA-ның Mars Rover роботтары Марстың бетінде экспедиция жүргізіп, ғылымға жаңа қырларын ашты. Ғарыштық роботтардың ерекшелігі – олар қиын әрі қауіпті ортада ұзақ уақыт жұмыс істей алады.

14. Үйдегі робот көмекшілер

Үйде қолданылатын шаңсорғыш және еден жуғыш роботтар үй шаруасын жеңілдетеді, өйткені олар алдын ала орнатылған бағдарламаларды орындайды да, үйді таза ұстайды. Бұл оларды күнделікті өмірдің маңызды серігіне айналдырады және отбасыларға уақыт үнемдеуге мүмкіндік береді.

15. Өндірістік роботтардың ерекшелігі

Зауыттардағы роботтар ауыр металдарды кесіп, дәл бөлшектерді жинауға маманданған. Олар автоматты түрде жұмыс істеп, өнімнің сапасын арттырады. Сонымен қатар, кейбір роботтар үлкен жүк тасымалдауда қолданылады, бұл адам еңбегін жеңілдетіп, өндіріс қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

16. Дрондар мен ойыншық-роботтар: қызықты әлем

Жас ұрпақтың санасын жаңашылдыққа аша отырып, дрондар мен ойыншық-роботтар біздің әлеміміздің көрінісін түбегейлі өзгертуде. Дрондар – әуеде еркін қалықтап, табиғатты зерттеуге, қала тіршілігін бақылауға арналған кішкентай ұшақтар, ал ойыншық-роботтар – тек көңіл көтеру немесе ойын үшін емес, бала тәрбиесінде қиял мен шығармашылықты дамыту құралы. Бұл заманауи технологиялар көз алдымыздағы болашақтың құрамдас бөлігі болып табылады.

Дрондардың пайда болуы авиация мен электроника салаларындағы жетістіктердің арқасында жүзеге асты. Ал ойыншық-роботтар балалардың ойлау қабілетін, моториканы және қарым-қатынас дағдыларын жетілдіреді. Екі саланың да бірігуі – ғылымның әрі қарай дамуының айқын көрсеткіші. Сондықтан балалар, техникаға деген қызығушылығын арттырып, болашақта осы саланың шеберлері болу жолында алғашқы қадамдарын жасайды.

17. Роботтар туралы қызықты деректер

Роботтардың тарихы алыс өткенге, атақты ғалым Никола Тесла заманында жасалған алғашқы қарапайым механикалық құралдарға ұласады. Ол бірінші робот емес, бірақ механикалық құлыптарды басқару құралы ретінде адам күшін үнемдеудің алғашқы қадамы болды. Осылайша, робототехникада алғаш рет механикалық құрылғылар адам еңбегін жеңілдететін құралдар ретінде пайда болды.

Бүгінгі таңда роботтардың түрлері мен өлшемдері өте әртүрлі. Ең кішкентайлары құмырсқа сияқты, микромашиналар деңгейінде, ал ең үлкендері – құрылыс алаңдарында ғимараттарды көтеруге арналған алып техникалар. Сонымен қатар, су астында жұмыс істей алатын роботтар да бар, олар зерттеу жұмыстарында аса маңызды рол атқарады. Робототехниканың осындай жетістіктері ғылымды әрі қарай дамытудың негізі болуда.

18. Болашақ роботтары: жаңа мүмкіндіктер

Қазіргі кезде робототехника тек өнеркәсіп саласында ғана емес, өміріміздің барлық аймақтарына еніп келеді. Алдағы уақытта үй шаруашылығында роботтар сенімді көмекшіге айналады. Олар тазалықтан бастап, аспаздыққа дейін көптеген тапсырмаларды орындай алады, әсіресе жаңа кәсіптерді меңгеріп, адамның өмір сапасын арттыруға ықпал етеді. Бұл – технология мен адам өмірінің жаңа үйлесімі.

Сонымен бірге, роботтар адамдардың достары мен шығармашылық серіктеріне айналып келеді. Олар балалармен бірге оқып, үйренуге және өнердің түрлі салаларында бірге жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Мұндай серіктестік жастардың қиялы мен білімін арттырады, технологиялық әлемнің аясында жаңа мүмкіндік пен ынтымақтастықтың дәлелі болып табылады.

19. Балалар үшін робототехника әлемі

Балалардың ғылыми танымын арттырып, робопен достасудың жолдарын ашатын ерекше әлем бар. Робототехника балаларға тек техниканы үйретіп қана қоймай, олардың ойлау қабілеттерін, шығармашылығын дамытатын құрал ретінде қызмет етеді. Мысалы, балаларға арналған арнайы курстар мен лагерлерде олар роботтарды құрастыруды, программалауды үйренеді.

Сонымен қатар, бүгінгі ойыншықтар мен ойындар арқылы балалар ерте жастан технологияны меңгеріп, болашақта инженерлік, ғылыми мамандықтарды таңдау мүмкіндіктері артады. Бұл бағыттағы жұмыс балалардың ғылым мен техниканың қызықты әлеміне деген көзқарасын қалыптастырып, шығармашылық қабілеттерін оятады.

20. Роботтар қалашығында армандар орындалады

Роботтар қалашығы – бұл балаларға өз қабілеттерін ашуға, жаңа достар табуға және болашақ білімкерлер мен жаңашылдар болуға жол ашатын аймақ. Мұнда өнертапқыштық пен шығармашылық бірлеседі. Бұл қызықты әлем балалар ғылым мен техникаға деген қызығушылығын арттырып, оларды болашақтың көрнекті мамандарына айналдыруға талпындырады. Робототехника арқылы балалардың армандары мен үміттері орындалады, олар жаңа технологиялар мен керемет идеялардың шегінде өмір сүреді.

Дереккөздер

Айдарбеков, Мұрат. Робототехника негіздері. Алматы: Қазақстан, 2020.

Иванов, Петр. История и развитие роботов. Москва: Наука, 2018.

NASA Jet Propulsion Laboratory. Mars Rover missions overview. Pasadena, CA: NASA, 2019.

Smith, John. Introduction to Robotics. New York: McGraw-Hill, 2017.

LEGO Education. Teaching robotics to children. Billund: LEGO Group, 2021.

Калашников В.В. Робототехника негіздері: оқулық. – Москва: Наука, 2020.

Петрова Н.И. Технология и дети: современные подходы к обучению робототехнике // Образование и инновации. – 2019. – №5. – С. 45-52.

Сидоров А.А. История развития робототехники // Журнал развития науки. – 2018. – Т. 11. – №3. – С. 78-85.

Иванова Е.В. Влияние современных технологий на развитие детей // Педагогика XXI века. – 2021. – №1. – С. 12-17.