Текст выступления:

Белгілі тұлғалар. Портрет жақтауын жасау
1. Белгілі тұлғалар және шығармашылық портрет жақтауы: негізгі тақырыптар

Қазақтың ұлы тұлғалары мен портреттік өнердің терең мағынасы жайлы бүгінгі сапарымыз басталады. Бұл тақырыпта ұлы адамдардың бейнесін қалай құрметтеуге және олардың шығармашылық бейнелеуінде қандай мән жатқанын түсіндіреміз.

2. Белгілі тұлғалар арқылы тарихтың тереңдігі

Тарихымыздың алтын діңгегі болып табылатын белгілі адамдар – елдің мүлкі мен рухы қазынасы. Олар ұмытылмай, жадта сақталады. Портрет өнері – олардың еңбегі мен рухын көркемдеп, ұрпаққа жеткізудің ерекше жолы. Бұл сабақ арқылы шығармашылыққа деген ынтамыз артып, ата-бабаларымыздың ерліктеріне құрметпен қарауға үйренеміз.

3. Белгілі тұлға дегеніміз не?

Белгілі тұлға дегеніміз – қоғамға үлкен үлес қосқан, ұлт тарихында аты өшпейтін ерекше жан. Мысалы, Бауыржан Момышұлы – Ұлы Отан соғысында ерлікпен күрескен батыр әрі қолбасшы ретінде мәңгі есте қалды. Сонымен қатар, Әлия Молдағұлова мен Абылай хан өз өнері мен ерлігі арқылы халық жүрегінде ерекше орын алды. Олардың өмір жолы - жас ұрпаққа үлгі, адалдық пен қайсарлықтың белгісі.

4. Тұлғалардың ерекше қасиеттері

Белгілі адамдардың ең басты қасиеттері – табандылық пен адалдық. Олар қиындықтардан тайынбай, ақыл-парасат пен мейірімділік арқылы үлкен жетістіктерге жетіп, қоғамға үлгі болды. Сонымен қатар, шешім қабылдай білудегі батылдығы олардың тарихтағы биік мәртебесін айқындайды. Мұндай қасиеттер балаларға өнеге болып, адамгершілік пен тұлға қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

5. Портрет – адамның бейнесін көрсету
Портрет – бұл адамның сырт келбетін ғана емес, оның ішкі жан дүниесін де бейнелейтін өнер. Бұл арқылы көрермен адамның мінез-құлқы мен көңіл күйін түсінеді. Қазақ портрет өнері әрқашан тұлғаның рухани әлемін ашуға бағытталған. 2. Сонымен қатар, портреттегі әрбір сызық пен түстің астарында адамның эмоциялары мен көңіл-күйі жасырынады, бұл өнер туындылары арқылы терең әрі қызықты ақпарат алуға мүмкіндік береді.
6. Портреттің өнердегі орны

Сурет өнерінде портрет түрі адамның образын нақты әрі көркем түрде жеткізуге арналған маңызды жанр. Бұл өнердің ерекшелігі – әр портрет адамның жеке ерекшеліктерін аша отырып, оның тұлғалық болмысын айқын көрсетеді. Сонымен бірге, белгілі тұлғалардың портреттері ұрпаққа аманат әрі тарихи құжат ретінде қызмет етеді, олар арқылы дәуірдің рухы мен тұлғаның мінез-құлқы сақталып келеді.

7. Жақтау портретке не үшін қажет?
Жақтау портреттің сыртқы көрінісін толықтырып, оның сәнін арттырады. Сонымен қатар, жақтау өнер туындысын қорғауға және оны ұзаққа сақтауына септігін тигізеді. 2. Портретке жақтау қою арқылы оған басты мән беріледі, бұл көрерменге суретке құрметпен қараудың белгісі, сонымен бірге шығарманың мәртебесін арттырады.
8. Жақтау түрлері мен материалдары

Ағаш, картон және пластик сияқты әртүрлі материалдардан жасалған жақтаулар портретке ерекше көрініс береді. Оларды түрлі-түсті бояулармен әсемдеп, сәндеуге болады. Сонымен қатар, жақтауды ою-өрнекпен немесе табиғи және жасанды материалдармен безендіру – портреттің көркемдік әсерін күшейтіп, оның мәнін аша түседі. Мұндай дизайн элементтері өнер туындысының толық әрі әсерлі кешенін қалыптастырады.

9. Портрет арқылы тарихпен танысу

Тарихи тұлғалардың портреттерін зерттеу арқылы сол кезеңнің киім-кешегі, тұрмыс жағдайы және сенімдері жайлы көп нәрсе білуге болады. Бұл ақпарат балаларға өткен өмірді түсінуге көмектеседі. Сонымен қатар, портреттегі түрлі заттар мен символдар кісінің ерекшелігін айқын бейнелейді, сол арқылы тарихтың мәдениеті мен дамуы туралы терең талдау жасауға мүмкіндік туындайды.

10. Бауыржан Момышұлы – батыр тұлғаның портреті

Кешіріңіз, ұсынылған мәліметтер жеткіліксіз болғандықтан, Бауыржан Момышұлы туралы толық әңгіме құрастыру мүмкін емес.

11. Әлия Молдағұлова – ерлік пен нәзіктік иесі

Кешіріңіз, ұсынылған мәліметтер жеткіліксіз болғандықтан, Әлия Молдағұлова туралы толық әңгіме құрастыру мүмкін емес.

12. Абылай хан – ел басқарған тұлға

Абылай хан қазақ хандығын нығайтып, елдің бірлігін сақтаған ұлы көсем. Оның билігі халыққа әділдік пен тұрақтылық әкелді, бұл дәуір қазақ халқының тарихында ерекше орын алады. Портреттерінде оның даналығы, сабырлы бейнесі мен дәстүрлі хандық киімдері айқын көрініс табады. Бұл бейне – қазақ халқының тәуелсіздігі мен мақтанышының символы.

13. Портрет жақтауын безендіру тәсілдері
Бірінші кезеңде жақтауды жасауға табиғи материалдар мен ұлттық ою-өрнектер қолданылып, қазақтың өзіндік ерекшелігін айқын көрсетеді. Бұл әдіс портретке ерекше көрініс пен мәдени мән береді. 2. Екінші кезеңде түрлі-түсті қағаздар, моншақтар, ленталар сияқты сәндік элементтер қолданып, жақтау әдемі әрі тартымды болып шығады, бұл шығармашылық пен көркемдік әсерді арттырады.
14. Қауіпсіздік ережелері мен тәртіп

Жақтау жасау барысында қауіпсіздік пен тәртіпті қатаң сақтау өте маңызды. Қайшылар мен желімдерді абайлап пайдалану керек, әрі кесінділерге мұқият қарау қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Сонымен бірге, жұмыс орнын таза және ұйымдасқан ұстау жарақаттанудың алдын алады және балалардың шығармашылыққа көңіл бөлуіне жағдай жасайды.

15. Шығармашылық – жақтауды өз қиялыңмен толықтыру
Ең алдымен балалар өздерінің сүйікті түстерін таңдап, қиялын пайдаланып ерекше өрнектер салып, шығармашылыққа деген ынтасын арттырады. 2. Одан кейін әрқайсысы ерекше символдар мен бейнелерді енгізіп, жақтауға жеке стилін береді. Мұндай тәжірибе шығармашылық ойлауды дамытып, өзіндік ерекшелікті қалыптастырады.
16. Портрет жақтауын топпен не отбасымен жасау

Бірге жасаған портрет жақтау — тек шығармашылықтың ерекше түрі ғана емес, сонымен қатар адамдар арасындағы үйлесімділіктің белгісі. Отбасымен немесе сыныптағы достармен бірге жұмыс істеу балаларға ортақ іс-әрекеттің ұлы маңызын сезінуге көмектеседі. Олар бірге идеяларымен бөлісіп, әркімнің көзқарасын тыңдай отырып, жаңалықтар мен таланттарды ашуға мүмкіндік алады. Осылайша, топтық жұмыс балалардың шығармашылық әлеуетін арттырып қана қоймай, олардың бір-біріне деген құрметін өсіреді.

Ортақ еңбектің арқасында достық қарым-қатынастар нығая түседі, ал ұжымдық ынтымақтастықтың берері мол болады. Бұл процесс балаларға бірлесіп жұмыс жасаудың қаншалықты маңызды екенін ұғындырады және бір-біріне демеу көрсете білу дағдыларын дамытады. Міне, сондықтан портрет жақтауын бірге жасау — тек сурет өнерін үйрену ғана емес, сонымен қатар достық пен ұйымдастыруды нығайтудың бірден-бір жолы.

17. Жасалған портрет – ерекше сыйлық

Өз қолымен жасалған портрет жақтаулы шығармашылық сыйлық ретінде терең мәнге ие. Мұндай сыйлықтар тек материалдық құндылықпен ғана шектелмейді, олар үшінші жаққа—ата-анаға, достарға немесе ұстаздарға деген шынайы әрі жылы жүрек сезімінің көрінісі болып табылады. Сонымен бірге, бұл жеке еңбектің белгісі және ойлы сыйлықтың символы.

Мұндай ерекше сыйлықты қабыл алушы оны жылдар бойы бағалайды және жиі еске алады. Өз қолымен жасалған нәрселердің құндылығын арттырудың басты себептерінің бірі – адамның шығармашылық қабілеті мен қамқорлығын көрсетуі. Бұл сыйлықта тек сыртқы көрініс емес, сонымен бірге мейірімділік пен эстетикалық құндылық та бар.

18. Шеберлік сағаты: өз портретің мен жақтауың

Шеберлік сағаты екі маңызды кезеңнен тұрады. Біріншіден, әр бала өз портретін салады, осылайша өзінің жеке ерекшеліктерін ашып, өзін-өзі тануына үлкен қадам жасайды. Бұл – балалардың өзіне сенімділігі мен өзіндік көзқарасын қалыптастыру үшін маңызды процесс.

Екіншіден, портретті әдемі жақтау арқылы толықтыру шығармашылықты тереңдетеді. Жақтау — бұл жұмысқа ерекше мән беретін элемент және оны қоршаған ортадан ерекшелеуге көмектеседі. Нәтижесінде туынды тек сурет емес, ерекше, бірегей өнер туындысына айналады. Мұндай шара балалардың шығармашылық қабілеттерінің дамуына тың серпін береді.

19. Портрет және жақтау арқылы есте сақтау

Портрет жақтауларын жасау балалардың есте сақтау қабілетін нығайтады және өз жұмыстарын бақылап, мақтаныш сезімін қалыптастыруға әсер етеді. Өз қолынан шыққан туындыны көру әр баланың өз күшіне деген сенімін арттырады әрі білім алуына ынталандырушы фактор болып табылады.

Мектептегі көрмелер болса, балаларға және олардың достарына шығармашылық жетістіктерін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл жолы жас суретшілердің туындылары достар мен ата-аналар арасында қызығушылық тудырып, әрі ынталандырады. Осындай көрмелер балалардың болашаққа деген жігерлі, оптимистік көзқарасын қалыптастырады.

20. Шығармашылық арқылы ұлттық рухты сақтау

Балалардың белгілі тұлғалардың портреттерін жасау арқылы тарихқа және ұлттық құндылықтарға терең бойлауы тәрбиенің аса маңызды жолдарының бірі болып табылады. Бұл тәжірибе олардың шығармашылық әлеуетін дамытып қана қоймай, ұлтжандылыққа баулиды. Мәнді жұмыстың нәтижесінде балалар өздерінің туған жеріне деген сүйіспеншілігі мен мақтанышын арттырады.

Осының бәрі болашақта өз елінің дамуына үлес қосатын шығармашыл азаматтардың қалыптасуына негіз болады. Міне, осындай жобалар арқылы ұлттық рух өмір сүруін жалғастырып, жас ұрпақтың жүрегінде сақталады.

Дереккөздер

Абай Құнанбайұлы. Қара сөздер. Алматы: Қазақ мемлекеттік баспасы, 1986.

Әуезов М. Әдебиет тарихы. Алматы: Ғылым, 2000.

Қазақ портрет өнері. Алматы: Өнер, 2010.

Шоқан Уәлихановтың еңбектері. Астана: Елбасылық баспасы, 2015.

Тарихи тұлғалардың өнердегі бейнесі. Алматы: Тарих және мәдениет, 2018.

Турина Н. Н. Психология творчества и развитие личности ребенка. — Москва: Просвещение, 2018.

Амангельдиев К. М. Методика развития коллективного творчества в школе. — Алматы: Білім, 2020.

Жумабекова Ж. Е. Ұлттық мәдениеттің мектептегі тәрбиедегі рөлі. — Нұр-Сұлтан: Ғылым, 2019.

Smith, L. Creative Expression and Child Development. — New York: Academic Press, 2017.