Текст выступления:

Рождество
1. Рождество: мерекенің мәні және әдеби көрінісі

Рождество — бұл тек бір күндік мереке ғана емес, ол ізгілік пен мейірімділіктің символы, адамдардың бірігуі мен жүрек жылуын сезіну уақыты. Бұл мереке адамның рухани әлеміндегі ерекше орынға ие, сондықтан оның мәні мен көрінісі терең әрі көпқырлы.

2. Рождествоның тарихи негізі мен әдеби байланысы

Рождество мерекесі IV ғасырдан бастап православтық христиандық дәстүрінде ерекше орын алады. Бұл мереке Иса пайғамбардың туған күнін атап өтуге арналған. Оның рухани мәні орыс әдебиетінде адамгершілік, мейірімділік пен ізгілікті дәріптейтін шығармалар арқылы көрініс табады. Рус классигі А.С. Пушкин мен Ф.М. Достоевский шығармаларына да Рождество тақырыбы ерекше мән береді, олар арқылы мерекенің моральдық және рухани мәні ашылады.

3. Рождество мерекесінің күндері

Рождество мерекесінің күндері түрлі тарихи және рухани оқиғалармен ерекшеленеді. Әр күннің өз құрметі мен маңызы бар, мысалы, Құттықтау кеші мен Әулиелер күні сияқты. Бұл күндер отбасылық жиындар мен діни рәсімдер арқылы ерекше сәнмен өтеді, сол арқылы мерекенің рухы күштірек беріледі.

4. Рождестволық діни рәсімдердің негізгі элементтері

Рождество мейрамы кезінде шіркеулерде кешкі және таңғы құлшылықтар өткізіледі, олар адамдарға рухани тыныштық пен ынтымақтастық сезімін сыйлайды. Інжілден үзінділер оқылып, мерекенің маңызы мен ирониясы түсіндіріледі, бұл адамдарға рухани азық бола отырып, бірлік пен махаббатқа итермелейді. Рождестволық дұғалар ерекше мейірімділік пен жақсылыққа шақырады, оларды тыңдау арқылы әр адам өзінің ішкі үйлесімін тауып, өмірге деген сенімін нығайтады.

5. Иса пайғамбардың туылу туралы аңызы

Қасиетті Иса пайғамбардың дүниеге келуі жайындағы аңызы — Рождество мерекесінің негізгі тарихы. Бұл оқиға әртүрлі елдердің әдебиеті мен мәдениетінде ерекше орын алады. Әрбір аңыз бен хикая Иса пайғамбардың туылуының ғажайыптығын көрсете отырып, адамзатқа үміт пен тыныштық әкелуін бейнелейді. Мысалы, Библия оқиғасында Мәриям мен Жүсіптің жолындағы қиындықтар мен періштелердің келуі ретінде суреттеледі.

6. Рождествоның негізгі белгілері

Рождествоның айқын танымал белгілері бар, олар мейрамның мәнін жеткізеді және оны бүкіл әлемге танымал етеді. Алғашқысы – шыршаны әшекейлеу, бұл мерекенің сәнін арттырады және отбасылық дәстүрге айналған. Екіншісі – сыйлықтар алмасу, ол адамдар арасындағы мейірімділік пен көңіл бөлуді білдіреді. Үшіншісі – колядкалар мен ән айту, олар мерекенің қуанышқа толы рухын жеткізеді. Төртіншісі – дәстүрлі тағамдар дайындалуы, олар ортақ дастархан мен достық бейнесін көрсетеді. Ал бесіншісі – шіркеуде өтетін арнайы қызметтер, олар рухани тазалық пен мəні тұрақтылығын білдіреді.

7. Әлемдегі Рождество дәстүрлері

Әлемнің әр түкпірінде Рождествоны тойлау тәсілі ерекше, бірақ оның мәні мен рухы сақталады. Әр елде мерекенің басталу уақыты, дәстүрлі тағамдары мен сыйлықтар беру салты түрлі болады. Мысалы, Испанияда Аяз Ата келісі 6 қаңтарда, ал Ресейде 7 қаңтарда атап өтіледі. Дәстүрлі тағамдар арасында күркетауық, кутья мен тәтті печенье кең таралған. Осы айырмашылықтарға қарамастан, мерекенің рухани байлығы барлық халықтар үшін маңызды.

8. Рождество тойлайтын халықтар

Пейу Ресерч орталығының 2020 жылғы мәліметтері бойынша, Рождество мерекесі әсіресе Еуропада кеңінен таралған – бұл аймақта христиандар саны көп. Мұнда мереке діни қасиеттерімен қатар, ұлттық мәдени ерекшеліктерге сәйкестендіріліп өткізіледі. Бұл деректер көрсеткендей, Рождество бүкіл әлемде глобалдық мереке ретінде қабылданып, әртүрлі мәдениеттерге бейімделген.

9. Рождестволық әндер мен музыка

Рождество мерекесінің маңызды құрамдас бөлігі — әндер мен музыкалық шығармалар. «Тыныш түн» мен «Жаңа жылдық жұлдыз» сынды әндер мерекенің ерекше рухын жеткізіп, адамдарды бір боп ән салуға итермелейді. Сонымен қатар, орыс колядкалары – бұл халықтық дәстүрлі әндер, олар музыкалық өнер мен әдебиетте үлкен орын алып, дәстүрлерді сақтауға сеп болады.

10. Шырша безендіру тарихы

Шыршаны безендіру дәстүрі орта ғасырлардан бастау алады. Алғашқы ретінде Германияда XIV ғасырда шыршаны шыршамен әшекейлеуге негізделген рәсімдер пайда болды. Уақыт өте, бұл дәстүр солтүстік және батыс Еуропада кең жайылды және дүниежүзілік мерекелік салтқа айналды. Осы процесте электр шамдары мен түрлі әшекейлерді пайдалану дамып, шыршаның сұлулығы мен символикасы арта түсті.

11. Сыйлық тарту дәстүрі

Рождество кезінде тәттілер мен ойыншықтар беру – бұл адамдар арасындағы қамқорлық пен жақындықты нығайтатын маңызды дәстүр. Сонымен қатар, қолөнер бұйымдары сыйлау ерекше құндылықты білдіреді, себебі олар адамның шығармашылығын және шынайы ықыласын көрсетеді. Орыс әдебиетінде сыйлық беру мотиві махаббат пен достықты бейнелейтін терең тақырып ретінде кездеседі. Әсіресе ғашықтар мен жақын достар арасында сыйлық алмасу әдеби шығармаларда жиі сипатталады. Қолмен жасалған заттар ерекше құрметке ие, өйткені олар адамның көңілі мен уақытын жұмсағанын айғақтайды.

12. Рождествода дайындалатын тағамдар

Күркетауық – Рождество дастарханының басты тағамы, ол мерекенің сәнін арттырып, отбасылық дәстүрлердің маңызды бөлігі болып табылады. Кутья – тұтас бидайдан жасалатын тәтті тағам, ол рухани тазалық пен бірліктің символы болып саналады және Ресей мен Қазақстанда кеңінен дайындалады. Сонымен қатар, шырынды Рождестволық кекстер мен дәмді зімбір печеньелері тағамдардың тәтті әрі хош иісті нұсқалары ретінде мерекеге жылы көңіл-күй мен тәтті бұйымдар сыйлайды.

13. Рождестволық әшекей және қолөнер тарихы мен мәні

Рождестволық әшекейлер мен қолөнердің тарихы терең және бай. Олар мерекенің ерекше атмосферасын қалыптастырады және халық шығармашылығын білдіреді. Мысалы, әртүрлі елдерде безендіру элементтері ұлттық дәстүрлер мен материалдарға негізделеді. Бұл әшекейлердің ішінде табиғи материалдардан дайындалған әшекейлер ерекше қадірлі, себебі олар табиғат пен руханият арасындағы байланысты нығайтады.

14. Орыс әдебиетіндегі Рождество көріністері

Рождество тақырыбы орыс әдебиетінде ерте замандардан бері ерекше орын алған. ХХ ғасырдың басында жазушылар мұны адамгершілік құндылықтарды дәріптеу мен әулеттік дәстүрлерді нығайту мақсатында пайдаланды. Мысалы, Л.Н. Толстой мен А.П. Чехов шығармаларында Рождество кештері мен діни рәсімдері терең зерттеледі. Осы әдебиет үлгілері арқылы мерекенің рухани мәні мен адамзатқа берген сабақтары ұғындырылады.

15. Рождество мен Жаңа жылдың әдеби және мәдени ерекшеліктері

Рождество мерекесі дінге негізделген, оның әдеби бейнелері рухани құндылықтар мен ізгілікті дәріптеуге арналса, Жаңа жыл мерекесі көбінесе календарлық жаңару мен қуанышқа толы тойлау ретінде көрінеді. Әдеби шығармаларда Рождествоның поэтикалық сұлулығына шолу жасалса, Жаңа жыл әдебиетінде Аяз Ата мен Санта Клаус сияқты кейіпкерлердің пайда болуы айшықталады, олардың әрқайсысы өз мәдени ерекшеліктерімен танымал.

16. Қазақстандағы Рождествоға қатысушылар саны

Қазақстанда Рождество мерекесіне қатысушылар саны әр түрлі өңірлерде айтарлықтай ерекшеленеді. Алматы қаласында шіркеулерге келушілер саны басқа аймақтармен салыстырғанда көбірек, бұл жерде дінге және рухани құндылықтарға деген қызығушылық ерекше жоғары екенін дәлелдейді. Мәселен, 2022 жылғы деректер бойынша, Алматыдағы шіркеулерде Рождествоны тойлаушылар саны елдегі басқа қалалар мен аудандарға қарағанда басым. Бұл қоғамдағы дінге қатысты көзқарастардың, сондай-ақ мәдени дәстүрлердің әр түрлі екенін көрсетеді. Бір жағынан, ірі мегаполистерде дінге деген алаңдаушылық пен рухани ізденіс жоғары деңгейде байқалады, екінші жағынан, аудан және ауылдық жерлерде бұл деңгей төмендеу болуы мүмкін, бұл демографиялық және мәдени ерекшеліктерге байланысты. Осылайша, дін істері агенттігінің 2022 жылғы мәліметтері негізінде, Қазақстанда Рождество мерекесі жергілікті қауымдардың ерекшелігіне қарай әрқалай қабылданады және атап өтіледі.

17. Рождество тақырыбындағы оқушылар жұмыстары

Оқушылардың білім процесінде Рождество тақырыбы ерекше орын алады, өйткені ол рухани және мәдени құндылықтарды түсінуге ықпал етеді. 7-сынып оқушылары осы мерекеге арналған мәтіндік және шығармашылық тапсырмаларды орындайды. Олар Рождествоға байланысты мәтіндер мен өлеңдерді оқып, шағын эссе жазумен айналысады. Мұндай тапсырмалар олардың жазба тілін жетілдіріп қана қоймай, мерекенің мағынасына тереңірек үңілуге мүмкіндік береді. Сонымен бірге, оқушылар сахналық және ғұрыптық жұмыстар арқылы Рождество дәстүрлерін тәжірибелік тұрғыда меңгереді. Олар сахналық көріністерді дайындап, дәстүрлі өлеңдерді орындайды. Бұл әрекеттер балаларды ұлттық мәдениет пен тарихқа баулып, топтық жұмыс пен шығармашылықты дамытуға септігін тигізеді. Мектептегі мұндай жұмыстар жас ұрпаққа рухани құндылықтарды сіңіру мен олардың әлеуметтік дағдыларын арттыруда маңызды рөл атқарады.

18. Рождестволық тілектер мен дәстүрлі құттықтау сөздер

Рождество мерекесі кезінде қолданылатын дәстүрлі тілектер мен құттықтау сөздері терең мағыналы, олар адамдар арасындағы жақсылық пен жылы лебізді білдіреді. Денсаулыққа, бақ-берекеге, бейбітшілік пен татулыққа арналған құттықтаулар өте кең таралған және мерекенің мән-маңызын айшықтайды. Мысалы, орыс тілінде «С Рождеством Христовым!» деген фраза мерекенің рухани құрамын ерекше атап көрсетіп, оның қасиеттілігін білдіреді. Бұдан басқа, «Счастья, мира и добра!» сияқты тілектер адамзаттық жалпы құндылықтарды паш етеді, олар әртүрлі жастағы адамдары арасында да кеңінен қолданылып келеді. Бұл сөздер, өз кезегінде, отбасы мен достар арасындағы мейірімділікті, жанашырлықты арттырып, қоғамдағы бірлік пен ынтымақтастықты жандандырады. Тарихи тұрғыдан қарағанда, Рождествоға тән осы тілектер ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрлер мен діни сенімдердің айнасы.

19. Экологиялық үрдістер мен заманауи дәстүрлер

Қазіргі таңда Қазақстанда экологиялық мәселелерге көңіл бөлінуі артып, бұл Рождество мерекесіне де өз ықпалын тигізуде. Соның ішінде экологиялық шыршаларды қолдану үрдісі кеңінен таралуда. Мұндай шыршалар жасыл табиғатты қорғауға бағытталып, қоршаған ортаны ластамаудың бір жолы ретінде қабылданады. Бұл үрдіс балалар мен жастар арасында да экологиялық сананы қалыптастыруға ықпал етеді, олардың табиғатты қорғау жауапкершілігін арттырады. Сонымен бірге, мерекелік дәстүрлерге қайта өңделген материалдардан жасалған әшекейлер мен энергияны үнемдейтін жарық шамдары енгізілуде. Мұндай элементтер заманауи мереке мәдениетінің маңызды құрамдас бөлігіне айналып, экологиялық тұрақтылықты насихаттайды. Бұл жаңашылдықтар Қазақстан қоғамында экология мен мәдениеттің үйлесім табуының айқын көрінісі болып табылады.

20. Рождество: рухани құндылықтар мен мәдениеттің үйлесімі

Рождество мерекесі қазіргі заман қоғамында мейірімділік пен татулықтың, бірлік пен ынтымақтастықтың символына айналды. Бұл мереке әдебиетте, мәдениетте және дәстүрлерде ұрпақтан ұрпаққа адамгершілік құндылықтарды жеткізудің кепілі болып табылады. Рождествоның мәні тек діни рәсімдер мен салт-дәстүрлерге ғана байланысты емес, сонымен қатар ол қоғамдағы гуманизм мен мораль негіздерін нығайтады. Мейірімділік пен жанашырлық идеялары осы мереке арқылы таралып, адамдар арасындағы қарым-қатынастың рухани қырларын байыта түседі. Осылайша, Рождество жәй ғана мереке емес, ол мәдениет пен руханияттың үйлесімді бірлігі болып табылады, қоғамның дамуына терең ықпал етеді.

Дереккөздер

Крашенинников, В.И. История русской литературы: Учебник. — М.: Высшая школа, 2018.

Петров, А.Н. Православные традиции и обычаи. — СПб.: Издательство РХГА, 2019.

Смирнов, И.В. Культурные праздники в современном обществе. — М.: Наука, 2020.

Толстой, Л.Н. Собрание сочинений в двадцати томах. — М., 1975.

Федорова, М.С. Народные праздники России и их символика. — М.: Академический проект, 2017.

Қазақстан Дін істері агенттігі. Рождество қатысушылар статистикасы, 2022.

А. Нұрбекова. "Қазақстанда дін және дәстүрлер". Алматы: Ғылым, 2021.

Ж. Құсайынова. "Мектеп оқушыларының шығармашылығы және рухани тәрбие". Нұр-Сұлтан, 2020.

В. Иванов. "Рождество мен ұлттық мәдениет". Мәскеу: Летопись, 2019.

Ғылыми мақалалар жинағы: Экология және дәстүрлер. Алматы, 2023.