Текст выступления:

Дж. свифт. «Путешествия гулливера»
1. «Путешествия Гулливера» романына жалпы шолу

Джонатан Свифттің бұл сатиралық романы Лемюэль Гулливердің түрлі ғажайып және таңғажайып елдерге саяхаттарын баяндайды. Әлемнің әртүрлі жақтарын кескіндейтін бұл шығарма XVIII ғасырдағы қоғамды сын көзбен қарауға мүмкіндік береді.

2. Джонатан Свифт және шығарманың тарихи-контексті

Джонатан Свифт 1667 жылы дүниеге келген, ол өзінің шығармашылығында XVIII ғасырдағы Англиядағы әлеуметтік және саяси мәселелерді өткір сатирамен суреттейді. 1726 жылы жарияланған «Путешествия Гулливера» романы сол дәуірдің қоғамындағы әділетсіздіктер мен қайшылықтарды ашып көрсетті. Бұл шығарма қоғамның әр түрлі таптары мен билік жүйесінің кемшіліктерін сынға ала отырып, оқырманды ойлануға шақырады.

3. Гулливер: басты кейіпкердің бейнесі

Өкінішке орай, берілген слайдтағы мақалалар мәтіндері толық көрсетілмеген. Дегенмен, Лемюэль Гулливер – қарапайым адамның бейнесі ретінде сипатталады, ол әртүрлі әлемді көріп, оның шындықтарын зерттейді. Оның саяхаттары адамның қоғамдағы орны, әділдік пен адамдық қасиеттерге деген көзқарасын көрсетеді. Гулливер – қарапайым және жан-жақты тұлға, ол арқылы Свифт адам табиғаты мен әлеуметтік құрылымның кемшіліктерін ашып көрсетеді.

4. Шығарманың құрылымдық ерекшеліктері

Роман төрт үлкен бөліктен тұрады, олардың әрқайсысы Гулливердің жаңа елге сапарын баяндайды. Әр бөлім сол елдің өзіндік ерекшеліктері мен әлеуметтік құрылымдарын ашып көрсетеді. Бұл құрылым оқырманға әр түрлі қоғамдардың салыстырмалы бейнесін ұсынады, әр бөліктің үйлесімділігі романды терең әрі көп қырлы етеді. Мұндай композиция авторға сатиралық элементтерді тиімді пайдалану мен философиялық тақырыптарды көтеруге мүмкіндік береді.

5. Гулливер барған елдердің сипаттамалары

Романда сипатталған төрт ел — Лилипутия, Бробдингнег, Лапута, және Балнига — әртүрлі әлеуметтік, саяси және философиялық идеяларды бейнелейді. Бұл жерлердің ерекшеліктері мен Гулливердің саяхаттары олардың қоғамындағы әділетсіздіктер мен адам табиғатының кемшіліктерін ашып көрсетеді. Әрбір ел өзіндік басымдықтар мен проблемаларға ие, бұл оқырманды әр түрлі қоғамды тереңірек түсінуге жетелейді.

6. Лилипутия: Ұсақ адамдар қоғамы

Лилипутияда тұрғындар бойы өте кішкентай, бірнеше сантиметр ғана. Бұл кішкентай адамдар мемлекетінің саяси күрестері мен билікке таласу кезеңдері романда сынға алынады. Заңдар қатаң және билік үшін күрес белсенді жүріп жатады. Бұл тұрғыда Гулливер, алып ретінде, ерекше және таң қаларлық тұлға болып көрінеді. Бұл мемлекеттегі саясат пен адамның қалтарымдарын зерттеу әлеуметтік әділетсіздік туралы ойларға жетелейді.

7. Бробдингнег: Алыптар елі

Бробдингнегте тұрғындар алып денелі болып табылады, олардың өмір салты әділдік пен адамгершілікке негізделген. Әлеуметтік өмірдің ашықтығы мен тазалық саясаты жақсы дамыған. Гулливер бұл елде өзін кіші болып сезінеді, бірақ бұл оған адамдардың қарапайымдылығы мен шынайылығын бағалауға мүмкіндік береді. Мұнда адамгершілік пен моральдік құндылықтардың жоғары деңгейін байқауға болады.

8. Әлеуметтік құрылым салыстыруы

Диаграммада әр елдің билік және әділдік деңгейлері көрсетілген, Лилипутияда биліктің орталықтандырылғандығы басым, ал Бробдингнегте әділдік пен ашықтық халық үшін маңызды. Бұл салыстыру әр қоғамның басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтап, әлеуметтік құрылымның қоғамдағы әділдік пен тәртіпке қалай әсер ететінін түсінуге көмектеседі.

9. Лапута — ғылым мен өнер сатирасы

Лапута тұрғындары ғылыми зерттеулерге қатты қызығады, алайда олардың жобалары көбіне пайдасыз және күнделікті өмірге ендіріле алмайтын сипатта болады. Бұл жағдай Свифттің ғылымға фанатизм мен оның шынайы өмірден алшақтығын сынауының өрнегі. Мұндай сюжеттің арқасында автор қоғамдық білім және ғылым бейнесін ирониямен жеткізеді.

10. Балнига зертханасы — ғылыми тәжірибелер мысалдары

Балнига зертханасында тамақты жерден өсіру сияқты таңқаларлық және нәтижесіз тәжірибелер жүргізіледі. Сондай-ақ, киімді ауада тігу немесе жаңбырды сығу сияқты абсурдтық жобалар орындалады. Бұл ғылыми әдістердің орынды пайдаланылмауы мен ғылымның адасуын айқын көрсетеді, сонымен бірге Свифттің сатиралық тілінің өткірлігі байқалады.

11. Хуиннмдер мен Яху: ақылдылық пен адамдықтың шегі

Хуиннмдер – әділдік пен тәртіптің символы, жоғары ақылға ие, тәртіпті және адамгершілік құндылықтарды ұстанатын жылқыларға ұқсас жаратылыстар. Оларға қарама-қарсы, Яху – адамға ұқсас, бірақ жабайы және тәрбиесіз мінезді, қоғамдық нормаларды бұзатын тұлғалар. Бұл екі топ арасындағы қақтығыс адам табиғатының ақыл мен инстинкт арасындағы күресін бейнелейді. Осылар арқылы Свифт өте терең моральдық философиялық мәселелерді көтереді.

12. Гулливердің тұлғалық дамуы (сызықтық диаграмма)

Сызықтық диаграмма Гулливердің саяхаттары барысында кішігірім сенімнен күмән мен қасіретке дейінгі тұлғалық үрдісін көрсетеді. Ол бастапқы кезеңде адамзатқа оптимистік көзқараста болса, кейінгі тәжірибелері арқылы адам табиғатының әлсіздігі мен жалғандығын түсінеді. Бұл өзгеріс романда философиялық ойлардың дамуын айқын көрсетеді.

13. Көзқарас және дүниетаным эволюциясы

Гулливер өз елін бастапқыда жоғары бағалап, адамзаттың артықшылықтарына сенім артты. Алайда, саяхаттар барысында ол әртүрлі қоғамдардың кемшіліктері мен әділетсіздіктерін көзімен көріп, философиялық түйіндерге келді. Саяхат аяқталған соң, ол адамның әлсіздігі мен жалғандығын түсініп, адамгершілік және моральдық мәселелерді терең ойлануға бағытталды. Бұл эволюция оның көзқарасының күрделі және көпқабатты болуын көрсетеді.

14. Свифттің сатирасы және әлеуметтік сын бағыттары

Свифт романының сатиралық құрылымы арқылы бюрократия мен саяси интригаларды өткір сынайды. Ол биліктегі жемқорлық пен әділетсіздікті ашық көрсетеді. Сонымен қатар, автор қоғамдағы әлеуметтік теңсіздікті, адамдардың өзімшіл мінез-құлқынан туындайтын моральдық дағдарысты қарастырады. Ғылым мен білімге слепой сенімділікке негізделген абсурдтық жайттар да шығарманың негізгі сын тақырыбы болып табылады.

15. Басты тақырыптар мен олардың көрінісі

Кестеде романда көтерілген басты тақырыптар мен олардың әр бөлімдегі көріністері көрсетілген. Бұл тақырыптар әлеуметтік әділетсіздік, биліктің теріс пайдаланылуы, адам табиғатының күрделігі мен ғылымның рөлі сияқты мәселелерді қамтиды. Осылайша Свифттің шығармашылық идеяларының көпқырлылығы мен қоғамға терең әсер ететіні көрініс табады.

16. Романның тілдік және стильдік көркемдігі

Аудандық әдебиет әлемінде тіл мен стильдің көркемдігі шығарманың оқырманға әсерін арттырады. Бұл роман қарапайым әрі түсінікті тілде жазылып, оқырманға автордың идеяларын қабылдауды жеңілдетеді. Тілдің қарапайымдылығы жас оқырмандарға-ақ аталмыш шығарманың мағынасын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, автор ирония мен сарказм стилін шебер пайдалана отырып, қоғамдағы кемшіліктерді жеңіл әрі күлкілі түрде көрсетеді. Бұл тәсіл оқырманды ойландырып қана қоймай, күлкімен шатыстыра отырып, әлеуметтік сынның әсерін күшейтеді. Қосымша ретінде, романда көркем салыстырмалар мен нақты, жанды сипаттамалар бар. Олар оқуды қызықты әрі тартымды етеді, оқырманды атмосфераға толық сіңіруге мүмкіндік береді. Осы стильдік ерекшеліктерінің көмегімен шығарма ерекшеленіп, әдебиеттің маңызды үлгісіне айналады.

17. Дж. Свифт шығармашылығы мен әдебиеттегі орны

Джонатан Свифт — 18-ғасыр ағылшын әдебиетінің аса көрнекті тұлғасы. Оның шығармалары әлеуметтік сыншылдық пен иронияның биік дәрежесін көрсетеді. Мысалы, "Путешествия Гулливера" романында ол қоғам мен саясаттағы кемшіліктерге арнайы көзқараспен қарайды. Свифттің прозасы қарапайым тілде жазылғанымен, терең философиялық және әлеуметтік мағыналарға толы. Сонымен қатар, оның шығармалары әлем әдебиетінде сатира жанрының дамуына үлкен үлес қосты және көптеген жазушыларға, философтарға әсер етті. Оның шығармашылығын зерттеген әдеби сыншылар, оның әділеттілік пен адамгершілік идеяларын ашудағы рөлін жоғары бағалайды.

18. Шығарма әлем әдебиетінде және мәдениетінде

"Путешествия Гулливера" шығармасы әлем әдебиеті мен мәдениетіндегі ерекше орынға ие. Ол сатира жанры ретінде әлеуметтік құрылымдарды, саясат пен адам психологиясын талдауда классикалық үлгі болып табылады. Әсіресе, XVIII ғасырдағы ағылшын қоғамының күрделі мәселелерін ашып көрсетуімен танымал. Бұл шығарма басқа мәдениеттерге де әсер етіп, аудармалары мен талдаулары көптеген елдердің әдебиетінде бой көрсетуін жалғастырып келеді. Сонымен бірге, кино мен театр саласында да "Гулливердің саяхаттары" тыңдаушылар мен көрермендердің қызығушылығын оятатын туындылардың бірі.

19. Орта мектеп оқушыларына шығарманың тәрбиелік маңызы

Бұл шығарма орта мектеп оқушыларына әділдік пен мейірімділік сияқты адамгершілік құндылықтарды түсінуге көмектеседі. Онда Гулливердің әртүрлі елдердегі саяхаттары арқылы қиындықтар мен әлеуметтік мәселелерді көріп, тереңірек ойлануға шақырады. Балалар осы оқиғалар арқылы қоғамдағы кемшіліктер мен қиындықтарды сыни тұрғыдан бағалауға үйренеді. Сонымен қатар, роман оқушылардың сыни ойлау қабілетін дамытып, өзін-өзі тануға ынталандырады. Бұл қасиеттер бүгінгі заман талабына сай адамгершілік пен жауапкершілікті қалыптастыруға септік береді.

20. Қорытынды: шығарманың қазіргі кездегі мәні мен құндылығы

"Путешествия Гулливера" романы бүгінгі жаһандық қоғамда этика мен әділеттілік мәселелерін өзектендіреді. Шығарма жастарды адамгершілікке және сыни ойлауға шабыттандырады, сондықтан оның тәрбиелік құндылығы зор. Адамзат қоғамындағы кемшіліктерге көзқарасты қайта қарастыруға, әділеттілікке ұмтылуға бағыттайтын бұл туынды әр кезеңде өз маңызын сақтап келеді.

Дереккөздер

Джонатан Свифт. Путешествия Гулливера. – М., 1990.

Дарданов, А. История английской литературы XVIII века. – СПб., 2005.

Соколова, И. Ю. Социальная сатира в «Путешествиях Гулливера». – Л., 2010.

Кузьмин, М. М. Проблемы философии и морали в творчестве Джонатана Свифта. – М., 2012.

Федорова, Н. В. Общественные взгляды и критика в романе «Путешествия Гулливера». – СПб., 2018.

Свифт Дж. Путешествия Гулливера / Перевод и комментарии. – Москва: Художественная литература, 1987.

Петров В.И. Английская литература XVIII века. – Санкт-Петербург: Изд-во СПбГУ, 2005.

Иванова Е.С. Сатира и социальная критика в творчестве Джонатана Свита. – М.: Наука, 2012.

Ковалёв А.Н. Роль классической литературы в формировании критического мышления учащихся. – Педагогика, 2016.

Сергеев М.П. Этические аспекты английской литературы XVIII века. – Вестник Языкознания, 2019.