Текст выступления:

«Қазақстан-2030» стратегиясы – мемлекет дамуының жаңа кезеңі
1. «Қазақстан-2030» стратегиясының негізгі бағыттары мен өзектілігі

Қазақстанның даму жолындағы маңызды кезеңдерді, оның ұлттық қауіпсіздік пен әлеуметтік өсімге бағытталған стратегиялық мақсаттарын таныстырудан бастайық. Бұл бағдарлама еліміздің болашағын бекемдеу және әлемдік аренада бәсекеге қабілетті елге айналдыру негізінде тұр.

2. Еліміздің дамуына әсер еткен тарихи жағдайлар

1990-жылдары мемлекетіміз қиын экономикалық дағдарыс пен саяси өзгерістер кезеңін бастан өткерді. Кеңестік одақ ыдырағаннан кейін тәуелсіз Қазақстан жаңа даму бағыттарын іздеді. Өткен қиыншылықтарымыз еліміздің тұрақтылығы мен өркендеуіне терең реформалар енгізуді талап етті. Осылайша, бұл кезен еліміз үшін тарихи жаңа стратегияларды қалыптастырды.

3. Стратегияның алға қойған басты мақсаттары

«Қазақстан-2030» стратегиясы ұлттық қауіпсіздікті сақтау және мемлекеттің тұтастығын нығайту арқылы саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуді негізгі міндет ретінде қойды. Сонымен қатар, еліміздің экономикасын нарықтық қатынастарға бейімдеп, халықтың өмір сүру сапасын арттыру мақсатында ауқымды шаралар қолға алынды. Тағы бір басты бағыт — энергия және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану арқылы инфрақұрылымды жаңғыртып, Қазақстанның халықаралық беделін арттыру.

4. Әлеуметтік даму мен халықтың әл-ауқатын көтеру

Қоғамдық өмірдің әр саласында әлеуметтік тұрақтылықты нығайту мәселесі басты назарда болды. Бұл бағытта білім, денсаулық сақтау, тұрғын үй және әлеуметтік қорғау салаларында белсенді реформалар жүргізілді. Мысалы, ауылдық жерлердегі медициналық қызметтерді жақсарту, жаңа білім беру бағдарламаларын енгізу арқылы халықтың өмір сапасы артты. Әлеуметтік жобалар халқымыздың күнкөрісін жақсартуға ерекше ықпал етті.

5. Экономикалық даму мен инвестиция тарту стратегиясы

Қазақстанның экономикалық дамуы үшін шетелдік инвестицияларды тарту маңызды бағытқа айналды. Мұнай-газ саласының, өндірістік және құрылыс салаларының өсімі сыртқы капиталдың елімізге ағылуына себеп болды. Бұл инвестициялар жаңа жұмыс орындарын ашуға, инновациялық технологияларды енгізуге және жалпы экономиканы жандандыруға мүмкіндік берді. Экономикамыздың әр тармағында дамуды жеделдетуге күш салынды.

6. Қазақстан ЖІӨ-сінің өсу динамикасы (1997-2010 жж.)

1997 жылдан бастап Қазақстанның жалпы ішкі өнімінің өсу қарқыны тұрақты артты. Орташа жылдық өсім 7%-дан асуы ел экономикасының тұрақты дамуына және реформалардың тиімді жүзеге асырылғандығына дәлел. Бұл кезеңде инвестициялар есебінен өндіріс құрылымы жаңарып, экспорттық әлеуетіміз артты. Экономикалық өсімнің тез орын алуы еліміздің экономикалық саясаттарының сәттілігін көрсетеді.

7. Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тұрақтылықты қамтамасыз ету

Қазақстанда қауіпсіздік шаралары ерекше маңызға ие болды. Қалалар мен шекаралардағы күшейтілген бақылау ел ішінде тәртіпті сақтауға септігін тигізді. Қарулы күштерді жаңғырту арқасында ел қорғаныс қабілеті артты. Сонымен қатар, құқық қорғау органдарында жемқорлықпен күресу шаралары күшейтіліп, әділеттілік жүйесі жақсарды. Шекараларды бекіте отырып, көрші мемлекеттермен достық және ынтымақтастық қатынастар орнату ұлттық қауіпсіздіктің негізін құрады.

8. Саяси институттардың дамуы мен тұрақтылығы

Еліміздің саяси жүйесінде институттар тұрақтылық пен дамуды қамтамасыз етті. Парламент пен әкімшілік органдар реформалардан өтіп, демократиялық даму жолында маңызды қадамдар жасалды. Мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға бағытталған шаралар қоғамдағы сенімді нығайтты. Бұл институциялар елдің саяси тұрақтығын сақтап, дамуға қатысуға мүмкіндік берді.

9. Энергетика мен табиғи ресурстарды дамыту кезеңдері

Энергетика секторындағы даму бірнеше кезеңнен өтті. Алғашқы кезеңде мұнай-газ саласын жаңғырту және жаңа кен орындарын ашу жұмыстары қолға алынды. Кейінгі жылдары энергия тиімділігі мен жаңартылатын энергия көздерін дамытуға баса назар аударылды. Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мен экспорттық әлеуетті арттыру арқылы Қазақстан әлемдік энергетика нарығында маңызды ойыншыға айналды.

10. Ірі шетелдік инвестициялар: елдер мен салалар бойынша (1997-2010 жж.)

1997 жылдан 2010 жылға дейінгі аралықта Қазақстанға инвестиция салған ірі шетелдік елдер негізгі мұнай-газ секторы мен өндіріс салаларына басымдық берді. Бұл салалар экономикамыздың ілгерілеуіне көп үлес қосты. Тиімді құрылымдық өзгерістер мен инновациялық технологиялар енгізу арқылы өндірістің тиімділігі артты. Шетелдік инвесторлардың белсенділігі экономикалық өсімнің маңызды факторы болды.

11. Демографиялық саясат және этносаралық келісім жолдары

1999-2010 жылдар аралығында Қазақстан халқының саны өсіп, 14,9 миллионнан 16,4 миллионға жетті. Бұл өсу халықтың демографиялық тұрақтылығын көрсетеді. Қазақстан халқы Ассамблеясы этносаралық келісімді нығайтып, қоғамдағы бірлікті қалыптастыруда аса маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, көші-қон саясаты тарихи отанына оралған оралмандарды қолдауға бағытталды, бұл олардың елге интеграциясын жеңілдетті.

12. Білім беру жүйесін жаңғырту мен қолдаудың негізгі бағыттары

Білім беру саласында жүйелі реформалар жүргізілді. Заманауи талаптарға сай жаңа оқу бағдарламалары әзірленіп, мектептердің және жоғары оқу орындарының материалдық базасы жаңартылды. Оқыту сапасын арттыруға бағытталған жобалар жүзеге асырылып, жас ұрпақтың білім деңгейі көтерілді. Бұл өзгерістер Қазақстанның интеллектуалды әлеуетін дамытуға зор ықпал етті.

13. Денсаулық сақтау саласын реформалау нәтижелері

2000 жылдан бастап 500-ден астам жаңа медициналық нысанның салынуы ауыл және қала тұрғындарына медициналық қызмет көрсету сапасын елеулі жақсартты. Фельдшерлік-акушерлік пункттердің ашылуы ауылдық аймақтарда дәрігерлік көмектің қолжетімділігін арттырды. Ана мен баланы қорғау бағдарламалары бойынша жұмыстар жүргізіліп, ана өлімі азайды. Сонымен қатар, иммунизация шараларының кеңейтілуі жұқпалы аурулардың алдын алуға тиімді ықпал етті.

14. «Қазақстан-2030» стратегиясын іске асыру кезеңдері

«Қазақстан-2030» стратегиясы нақты кезеңдер мен мақсатты шаралар арқылы жүзеге аса бастады. Алғашқы қадам — стратегиялық жоспарлау мен мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеу. Одан кейін инфрақұрылымды дамыту, ресурстарды тиімді пайдалану және әлеуметтік жобаларды енгізу орын алды. Әр кезең интеграцияланған процестер мен мониторинг арқылы сапалы әрі тұрақты даму қамтамасыз етті. Бұл стратегия елдің ұзақ мерзімді даму бағытын айқындайды.

15. Индустриялық-инновациялық даму саласындағы маңызды жобалар

Қазақстанда индустриялық-инновациялық даму бағыты бойынша бірқатар маңызды жобалар іске асырылды. Бұл жобалар өңдеу өнеркәсібі мен жоғары технологиялық секторлардың дамуына мүмкіндік берді. Мәселен, жаңа зауыттар ашылып, өндірістік қуаттар артты. Жаңа технологиялардың енгізілуі экономиканың құрылымын өзгертіп, халықаралық бәсекеге қабілеттілікті арттырды. Инновациялар еліміздің өндірісін жаңғыртып, тұрақты өсімді қамтамасыз етті.

16. Ақпараттық қоғамға өту кезеңдері

Ақпараттық қоғамға өту - бұл еліміздің даму тарихындағы күрделі және ұзақ процесс. Бұл процесс бірнеше кезеңнен тұрады, олар тек технологиялық жаңалықтармен шектелмей, қоғамның әлеуметтік, экономикалық және мәдени өзгерістерін де қамтиды. Негізінен, бұл үдеріс компьютерлердің пайда болуымен және интернеттің таралуымен басталды, бірақ оның маңызды қыры - қоғамның ақпаратты өндіру және пайдалану қабілетін терең трансформациялау. Бірінші кезеңде байланыс және ақпараттық технологиялар қарқынды дамып, халықтың ақпараттық сауаттылығы арта бастады. Екінші кезеңде цифрлық құралдар кеңінен қолданыла бастады, бұл мемлекеттік және жеке секторларда жаңа қызметтер мен өнімдердің пайда болуына жол ашты. Үшінші кезең қазіргі заманымызда ақпараттың барлық салаға енуі арқылы әлеуметтік және экономикалық үрдістерді түбірімен өзгертуде. Осылайша, Қазақстан ақпараттық қоғамға өтіп, жаһандық даму үрдістерімен үндес дамудың жолына түсті.

17. Экология мен тұрақты дамудағы маңызды шаралар

Қоршаған ортаны қорғау мен тұрақты даму мәселелері еліміздің даму стратегиясында ерекше орын алады. Бұл бағытта жүзеге асырылып жатқан шаралар нақты көрінетін нәтижелерге алып келеді. Мысалы, елімізде пластик қалдықтарын қайта өңдеу жүйесі енгізіліп, бұл экологиялық сауаттылықты арттыруға және қалдықтарды азайтуға ықпал етуде. Сонымен қатар, орман аймақтарын сақтау бойынша ұлттық жобалар, олардың ішінде табиғи биоалуантүрлілікті қорғау және жануарлар түрлерін қалпына келтіру жұмыстары белгілі бір табыстарға жетті. Жасыл энергияға көшу саясаты, соның ішінде күн және жел энергетикасын дамыту, көміртектік ізің азайтуға бағытталған. Бұл шаралар еліміздің экологиялық жағдайын жақсартып қана қоймай, халықаралық тұрақты даму мақсаттарына сәйкес келеді және болашақ ұрпаққа таза және қауіпсіз орта қалдыруды қамтамасыз етеді.

18. Әлеуметтік инфрақұрылымдағы жетістіктер

Соңғы 15 жыл ішінде елімізде әлеуметтік инфрақұрылымның дамуына айрықша көңіл бөлінді. Оған дәлел ретінде 2500-ге жуық мектептің салынуы немесе күрделі жөндеуден өтуі табылады, бұл білім беру сапасының артуына әкелді. Сонымен қатар, 1200-ден асатын балабақшалар қызмет көрсете бастады, бұл балалардың ерте жастағы дамуы мен тәрбиесіне үлкен серпін берді. Денсаулық сақтау саласында 600-ге жуық медициналық мекемелер жаңарды, осының арқасында медициналық қызметтің қолжетімділігі мен сапасы артты. Ауылдық жерлерде жолдар мен коммуналдық жүйелердің жаңартылуы тұрғындардың өмір сүру сапасын жақсартты және экономикалық белсенділікті қолдауға мүмкіндік берді. Осындай табыстар әлеуметтік әділеттілікті нығайтып, қоғамның тұрақты дамуына негіз болады.

19. «Қазақстан-2030» стратегиясының ұзақ мерзімді әсері

«Қазақстан-2030» стратегиясы елдің даму бағытындағы іргелі құжат ретінде өз орнын алды. Экономикасы тұрақты өсуге бет бұрып, ішкі нарықтың және экспорттық әлеуеттің нығаюы байқалады. Бұл еліміздің әр саладағы инвестициялық тартымдылығын арттырып, жаңа өндірістер мен қызметтерді дамытуға мүмкіндік туғызды. Әлеуметтік салада этносаралық келісім мен ұлттық бірлік нығайып, ұлтаралық толеранттылық жоғары деңгейде сақталуда. Бұл үлкен геосаяси тұрақтылыққа және қоғамның тұтастығына ықпал етті. Халықаралық аренада Қазақстанның беделі өсті, оның көрінісі 2012 жылы ұлттың даму бағытын одан әрі жалғастырған «Қазақстан-2050» жаңа стратегиясында айқын көрінді. Осылайша, бұл стратегия елдің ұзақ мерзімді дамуына негіз қалдырып, Қазақстанды халықаралық деңгейде танымал етті.

20. «Қазақстан-2030»: Тарихи табыстар мен болашаққа көзқарас

«Қазақстан-2030» стратегиясы еліміздің экономикалық және әлеуметтік дамуындағы тарихи бетбұрыс болды. Бұл кезеңде Қазақстан жаңа технологияларды енгізіп, әлеуметтік инфрақұрылымын ілгерілетті, халықаралық аренадағы орны нығайды. Стратегияның табыстары болашаққа сенімді қадам жасауға мүмкіндік береді, жаңа мақсаттар мен міндеттерді шешуде маңызды роль атқарады. Қазақстан әлемдік қоғамдастықта бәсекеге қабілетті, тұрақты дамушы ел ретінде танылып, жастар мен келешек ұрпақтың әл-ауқаты үмітін арттыруда.

Дереккөздер

Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика агенттігі, 2010 жылдық есеп.

ҚР Инвестициялар комитетінің ресми мәліметтері, 2010 жыл.

Әбуғалиев Х. Қазақстанның стратегиялық даму бағыттары. Алматы, 2011.

Нұрғаниев А. Қазақстанның энергетика саласының жаңғыртуы. Астана, 2012.

Сапарбаев Б. Қазақстандағы әлеуметтік саясаттың өзекті мәселелері. Алматы, 2013.

Акимов, И.Т. Экономикалық даму және ақпараттық қоғам: Қазақстандағы тенденциялар. Алматы, 2018.

Нұрсултан, Т. Қазақстандағы экология және тұрақты даму: қазіргі жағдай мен келешек. Астана, 2020.

Қуанышев, А. Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту стратегиялары. Қоғам және даму журналы, 2019.

Жұмақулов, С. Қазақстан-2030 стратегиясы: тарихи кезеңдер және болашақ даму. Алматы, 2017.

Байбеков, М. Қазақстанның халықаралық орны және даму стратегиялары. Халықаралық қатынастар журналы, 2021.