Текст выступления:

Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің жариялануы
1. Қазақстан тәуелсіздігінің жариялануына шолу және негізгі тақырыптар

Қазақ елі үшін 1991 жылғы 16 желтоқсан – тарихындағы ең маңызды күндердің бірі болды. Бұл дата – Қазақстанның тәуелсіздігін заң жүзінде жариялап, өз мемлекеттігін әлем таныған ерекше белес. Бұл сәт елдің жаңа дәуірге қадам басуының бастауы әрі патриоттық рухтың айқын көрінісі болды.

Тәуелсіздіктің жариялануы – бұл халқымыздың еркіндікке ұмтылысының, тәуелсіздік үшін күресінің нәтижесі. Осылайша, Қазақстан өз тағдырын өзі шешуге, өз мемлекеттік институттарын қалыптастыруға мүмкіндік алды. Бұл тақырып бойынша біздің сөйлеуіміз ұлт тарихындағы маңызды кезеңдер мен оқиғаларды қамтиды.

2. Тарихи алғышарттар мен кеңестік кезең

1980-ші жылдардағы қиындықтар мен 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы ұлттық азаттыққа ұмтылуды күшейтті. Бұл кезең Қазақстан халқының санасында ұлттық сана мен тәуелсіздікке деген құштарлықты арттырды. Желтоқсан оқиғасы – жастар мен қарапайым халықтың өз құқықтары үшін күресінің символы болды.

Сондай-ақ, 1980 жылдардың соңындағы Кеңес Одағының саяси және экономикалық дағдарыстары тәуелсіздікке жол ашты. Бұл қиындықтар бүкіл Одақ елдерінде өзі-өзін басқару идеясын насихаттады, нәтижесінде республикалар тәуелсіздік алуға бел басты.

3. Кеңес одағының ыдырауы және халықаралық жағдай

1991 жылы Кеңес Одағы соңғы шешуші кезеңге өтті. Оның ыдырауы – әлемдегі саяси картаның түбегейлі өзгеруіне алып келді. Одақтың тарауы негізінен экономикалық ауыртпалықтар мен саяси реформалардың нәтижесінде болды.

Халықаралық қоғам Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде танылуына белсенді қолдау көрсетті. БҰҰ, ТМД сияқты ұйымдар жаңа елдермен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік берді, бұл Қазақстанның халықаралық аренада орнығуына жағдай жасады.

4. Қазақстандағы демократиялық бастаулар

Тәуелсіздікке дейінгі және кейінгі кезеңде Қазақстандағы демократиялық іс-шаралар маңызды болды. 1989 жылы Қазақ КСР-де халық депутаттарының кеңесі құрылды, бұл саяси процестердің бастамасы болды.

1990 жылы маусымда президенттік институт енгізілді, бұл еліміздің басқару жүйесіне өзгерістер алып келді. 1991 жылы тәуелсіздік жарияланған соң, Конституция жобасы әзірленіп, 1993 және 1995 жылдары жаңа Конституциялар қабылданды. Бұл құжаттар демократиялық құқықтар мен бостандықтарды бекітті, мемлекет құрылымының негізін қалады.

5. Президент лауазымының құрылуы және алғашқы сайлау

1990 жылы маусымда елімізде президент институты енгізіліп, мемлекетті басқару жүйесі жаңа деңгейге көтерілді. Бұл өзгеріс ел басшысының өкілеттіктерін нақтылап, биліктің тиімділігін арттырды.

1991 жылы алғаш рет президент сайлауы өтті, нәтижесінде Нұрсұлтан Назарбаев сайланды. Ол саяси тұрақтылықты қамтамасыз етіп, сыртқы саясатты бағыттап, халық бірлігін нығайтуда басты тұлға болды. Оның көшбасшылығы елдің тәуелсіздік алуы мен дамуында маңызды рөл атқарды.

6. Тәуелсіздік туралы заң қабылдау

1991 жылғы 16 желтоқсан Қазақстан тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі болды. Бұл күні Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігі ресми түрде жарияланды және халықаралық құқықтық мәртебесі бекітілді.

Бұл заң елдің егемендігін заңды түрде мойындап, тәуелсіз мемлекеттің негізін қалыптастырды. Осы оқиға ұлттық тарихта айрықша орны бар, себебі ол жаңа саяси дәуірдің бастамасы болды.

7. 16 желтоқсан 1991: Тәуелсіздік күні

16 желтоқсан – Қазақстан халқының ұлы мерекесіне айналды. Бұл күні барлық өңірде түрлі салтанатты шаралар, митингтер және концерттер ұйымдастырылып, егемендік рухы кеңінен атап өтілді.

Тәуелсіздік жарияланғаннан кейін, халық патриоттық сезіммен бірігіп, жаңа мемлекеттің құрылуына өз үлесін қосты. Сонымен қатар, бұл күн – елдің жаңа саяси тарихының басы әрі ұлттық құндылықтардың орнығу кезеңі.

8. Қазақстанның алғашқы халықаралық қатынастары

Тәуелсіздік алған соң, Қазақстан халықаралық аренада өз орнын табуға ұмтылды. Ел алғаш рет БҰҰ-ға мүше болып, оның құқықтары мен міндеттерін орындады.

Сонымен қатар, Қазақстан Ресеймен, көршілес елдермен және басқа да мемлекеттермен дипломатиялық қарым-қатынастар орнатып, экономикалық және саяси ынтымақтастықты дамытты. Бұл халықаралық қатынастар елдің қауіпсіздігі мен тұрақтылығын нығайтуға бағытталды.

9. Ұлттық рәміздердің қабылдануы

1992 жылы Мемлекеттік Ту қабылданып, оның авторы – көрнекті суретші Шәкен Ниязбеков. Ту еліміздің тәуелсіздігі мен бірлігін бейнелейді, халықтың мақтанышы болып табылады.

Мемлекеттік Елтаңба Жандарбек Мәлібеков пен Шот-Аман Уәлихановтың қатысуымен жасалып, тарихи және рухани мәнге ие болды. Бұл рәміз елдің бай мәдениеті мен тарихын қамтиды.

Әнұран да мемлекеттік маңызды салтанаттарда орындалып, елдің рухын көтеретін символға айналды. Ол егемендік пен ұлттық бірліктің айқын белгісі саналады.

10. Тәуелсіздік жолындағы маңызды даталар

Кестеде Қазақстан тәуелсіздігін нығайтудағы негізгі тарихи оқиғалар мен маңызды даталар көрсетілген. Бұл кезеңдер елдің егемендікке қол жеткізіп, оны заңды түрде бекіту барысындағы басты тұстарды айқын суреттейді.

Олардың әрқайсысы мемлекеттілікті құру тарихындағы маңызды сәттерді білдіреді және қазіргі Қазақстанның қалыптасуына тікелей әсер етті.

11. Жаңа Конституцияның қабылдануы

1993 және 1995 жылдары қабылданған Конституциялар азаматтардың негізгі құқықтары мен бостандықтарын нақты белгілеп, құқықтық негізді нығайтты. Бұл құжаттар мемлекеттік басқару жүйесін модернизациялады.

1995 жылғы Конституцияда республика басқарудың негізгі принциптері анықталып, адам құқықтары қорғалды. Бұл заңнама елдің тұрақты дамуына және құқықтық мемлекеттің құрылуына негіз болды.

12. Экономикалық тәуелсіздік және жаңа банк жүйесі

1993 жылы Қазақстан ұлттық валютасы – теңгені енгізіп, экономиканың қаржылық тәуелсіздігін қамтамасыз етті. Бұл еліміз үшін ұлттық ақша айналымын басқарудың басымдық кезеңі болды.

Ұлттық банк құрылып, ақша-несие саясатын орталықтандыру арқылы қаржылық тұрақтылық нығайды. Қазақстан сыртқы сауда және инвестициялар саласындағы егемендік құқықтарын толық жүзеге асыра бастады.

Жаңа банк жүйесі қаржыны тиімді басқаруға және инфляцияны бақылауға мүмкіндік беріп, нарықтық экономикаға өтуін жеделдетті.

13. Экономикалық көрсеткіштердің өзгеруі (1991-2000)

1990-жылдардың ортасында Қазақстанда инфляцияның жоғары деңгейде сақталуына қарамастан, экономикалық өсу біртіндеп қалпына келтірілді. Бұл кезең реформалар мен нарықтық механизмдерді енгізу барысындағы сынақтармен есте қалды.

ЖІӨ өсуі тұрақтана бастап, шетелдік инвестициялар көлемінің артуы экономикалық реформалардың тиімділігін дәлелдеді. Бұл тенденциялар еліміздің дамуына сенімді негіз қалады.

14. Білім және мәдениет саласындағы өзгерістер

Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан білім саласында жаңа ұлттық оқулықтар мен бағдарламаларды енгізді. Оқушылар мемлекеттік тілде сапалы білім алу мүмкіндігіне ие болды.

Мәдениет саласында ұлттық мұра мен дәстүрлерді жаңғыртуға ерекше көңіл бөлінді. Қазақ әдебиеті мен өнері жаңа тынысқа ие болып, талантты ұрпақ қалыптаса бастады.

Бұл дамулар мәдениет пен білім саласында өрлеуге жол ашты, олардың елдің рухани және интеллектуалды өмірін байытудағы маңызы зор.

15. Назарбаев Университетінің құрылуы туралы маңызды оқиғалар

Назарбаев Университетінің құрылуы – тәуелсіз Қазақстанның білім беру саласындағы стратегиялық шешімі болды. Бұл оқу орны әлемдік деңгейдегі білім мен зерттеуді алға бастыру үшін құрылды.

Университетте заманауи технологиялар мен прогрессивті оқыту әдістері қолданылады, бұл жастарды ғылыми-зерттеу жұмыстарында және инновациялық жобаларда жетілдіруге бағытталған. Жаңа білім беру мекемесі елдің интеллектуалдық әлеуетін арттыруға зор үлес қосуда.

16. Қазақстанның әлемдік аренадағы абыройы

Қазақстанның әлемдік аренадағы орны – бұл егемендік пен тәуелсіздіктің жемісі ғана емес, сонымен қатар ұлттың тұрақты саяси және экономикалық дамуының көрінісі. Тарихи ауқымда, XX ғасырдың соңында және XXI ғасырдың басында Қазақстан өзінің тәуелсіздігін жариялап, өз құндылықтарын әлемге таныта бастады. Елдің әлемдік қауымдастыққа қосқан үлесі көптеген салаларды қамтиды: халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, ядролық қарудан бас тарту, экономикалық ынтымақтастық және мәдениетаралық диалог. Бұл кезеңде Қазақстан бірқатар халықаралық келісімдерге қол қойып, аймақтық тұрақтылық пен бейбітшіліктің кепілі ретінде танылды. Сонымен қатар, еліміздің абыройы оның халықаралық ұйымдардағы белсенді қатысуы мен бастамаларында көрініс табады. Әлемдік аренадағы Қазақстанның абыройы – ол ұлттық дипломатия мен прагматикалық саясаттың нәтижесі және біздің ортақ болашаққа деген жауапкершілігіміздің көрінісі.

17. Ядролық қарудан бас тарту және Семей полигоны

1991 жылы Семей ядролық полигонының жабылуы – бұл Қазақстанның халықаралық бейбітшілік қозғалысындағы тарихи қадамы болды. Семей полигоны – әлемдегі ең ірі ядролық сынақ алаңдарының бірі ретінде танылған, онда ондаған жылдар бойы көптеген сынақтар өткізіліп келді. Оның жабылуы аймақтық экология мен халық денсаулығын қорғай отырып, Қазақстанның ядролық қарудан бас тарту саясатын бекіткен маңызды оқиға болды. Сонымен қатар, ел 1200-ден астам ядролық қаруды ерікті түрде жойып, ядролық қарудан толық бас тарту шешімін қабылдады. Бұл әрекет Қазақстанды әлемдік қауымдастықта тұрақты бейбіт ел ретінде мойындатып, халықаралық сенім мен құрметке ие болды. Осындай барабар қадамдар біздің елдің бейбітшілік пен қауіпсіздік жолындағы міндеттеп отырған рөлі мен миссиясын айқындады.

18. Тәуелсіздік жариялау жолының негізгі кезеңдері

Қазақстанның тәуелсіздікке жету жолы тарихи кезеңдер мен маңызды оқиғалармен астарланған. Бұл процесс көпқырлы және күрделі болса да, ол елдің бірегей ерекшелігін қалыптастыратын маңызды саты болды. Тәуелсіздік ойын бастап, ұлттық сана-парасатты оятудан бастап, саяси тұрақтылықты орнату, конституциялық реформалар жүргізу – мұның барлығы ұлттың мемлекет ретінде қалыптасуына септігін тигізді. Қазақ бейресми деректер бойынша, тәуелсіздіктің жариялануы 1991 жылы 16 желтоқсанда ресми түрде бекітілді, бұл кезең елдің жаңаруына бастама болды. Бұл жолға қатысты әрбір кезең – саясат, экономика, мәдениетте жаңа мүмкіндіктерге жол ашып, еліміздің әлемдік сахнадағы орнын айқындады. Мұндай тарихи қадамдардың барлығы деректер мен фактілер арқылы расталып, бүгінгі күнге дейін маңызын жоғалтқан жоқ.

19. Тәуелсіздіктің жас ұрпақ үшін маңызы

Тәуелсіздік – бұл тек саяси мәртебе ғана емес, ол жас ұрпақтың болашағы үшін берілген мүмкіндік. Бүгінгі жастар тәуелсіз елдің арқасында сапалы білім алу мүмкіндігіне ие болып, өз мамандығын еркін таңдау құқығына қол жеткізді. Бұл олардың еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына белсенді қатысуына жағдай жасайды. Сонымен қатар, ұлттық мәдениет пен тарихқа құрмет қалыптасып, патриотизм сезімі нығая түсті. Бұл ұрпақтың өз елін дамытуға, оның мәдениеті мен дәстүрін сақтауға деген ынта-жігерін арттыра түседі. Тәуелсіздік шығармашылдыққа жол ашып, жеке пікір айтуға және жаңашылдыққа ұмтылуға серпін береді. Бұл – жастарды тек өз елінің азаматтары ғана емес, сонымен қатар жаһандық қоғамның белсенді мүшелері ететін негіз.

20. Қазақстан тәуелсіздігінің тарихи маңызы мен болашағы

Қазақстанның тәуелсіздігі – бұл тек тәуелсіз мемлекет ретінде құрылу емес, сонымен қатар елдің даму динамикасын жеделдеткен, халықаралық аренада лайықты орынға қол жеткізген тарихи құбылыс. Бұл құндылық келер ұрпаққа елдің бірлігі мен өркендеуінің негізін құрайды. Елдің тәуелсіздігі еліміздің тұрақты дамуын қамтамасыз ете отырып, оны жаһандық саясаттың сенімді серіктесіне айналдырды. Болашақта Қазақстан егемендігін нығайтып, экономикалық әл-ауқатын арттыра бермек, ұлттық мүдделерін қорғап, халықаралық қауымдастықта өз беделін одан әрі арттырады. Тәуелсіздік – бұл құндылықтардың сақталуы мен дамуының кепілі, және ол жастар үшін елінің жарқын болашағына деген сенімнің бастауы болып табылады.

Дереккөздер

Оразбаев, А. Тарихи процестер және Қазақстан тәуелсіздігі. Алматы, 2015.

Тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуы: Халықаралық қатынастар және даму. Нұр-Сұлтан, 2018.

Қазақтың ұлттық рәміздері және олардың маңызы. Астана, 2017.

Қазақстанның экономикасы: 1991-2000 жылдар. Алматы, 2002.

Қазақстан Республикасының Конституцияларының тарихы. Нұр-Сұлтан, 2020.

А.Д. Жексенбаев. Қазақстанның тәуелсіздік тарихы. Алматы, 2015.

Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан және жаһандық бейбітшілік. Астана, 2017.

Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың халықаралық қатынастарға қатысты еңбектері. Алматы, 2019.

Қазақстан Республикасының конституциясы: тарихи-танымдық көзқарас. Астана, 2020.

Қазақтың ұлттық мәдениеті мен тәуелсіздік кезеңі. Алматы, 2018.