Текст выступления:

Музыка және қозғалыс
1. Музыка мен қимыл: көңілді сапарға қош келдіңдер!

Музыка мен қозғалыс біздің күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі. Олар бірге адамның көңіл-күйін көтеріп, өмірді жарқын әрі қызықты етеді. Қазақ халқының музыкасы мен биі - ұлтының рухын, тарихын бейнелейтін ерекше қарым-қатынас құралы.

2. Музыка мен қозғалыс: ежелден келе жатқан бірге жаратылыс

Ежелгі адамдар ән айту мен би билеу арқылы өз сезімдерін жеткізіп, бір-бірімен байланыс орнатқан. Әр дәстүрдің өзіне тән ырғағы мен қимылы болса, олар мерекелер мен салт-жораларда маңызды рол атқарған. Мысалы, қазақтың "Қара жорға" биін орындағанда музыка мен қозғалыс бірлікте ұлттың мәдениетін ашады.

3. Музыка дегеніміз не?

Музыка - бұл әртүрлі дыбыстардың әуезді үйлесімі. Оның көмегімен адам көңіл-күйін өзгертіп, қуаныш, таңқалу немесе тыныштық сияқты сезімдерді жеткізеді. Музыканттар ән айтып, түрлі аспаптарда өнер көрсетіп, эмоциялар мен ойларды әсемдендіреді. Музыка адам өмірінің елеулі бөлшегі, оның рухын байытады.

4. Қозғалыс дегеніміз не?

Біріншіден, қозғалыс - дененің әр бағытта жылжуы, мысалы: жүгіру, секіру, қолды сермеу, билеу. Бұл денені сергек, мықты ұстап, денсаулықты нығайтады. Екіншіден, қозғалыс балаларға қуаныш пен энергия сыйлап, бұлшықеттерін дамытып, күнделікті көңіл-күйді жақсартады. Қозғалыссыз адам өмірі көрікті әрі қызықты болмайды.

5. Музыка мен қимылдың керемет үндестігі

Өкінішке қарай, берілген слайдта осы бөлімге арналған нақты мәліметтер жоқ, бірақ музыка мен қозғалыстың үйлесімі адамдарды бірлікке, қуанышқа бөлеп, денсаулық пен шығармашылықты ынталандырады деп айтуға болады. Бұл екі элемент бірге өмірімізді байытады, әрбір сәтте мағыналы етеді.

6. Балалар дамуына музыка мен қозғалыстың әсері

Музыка мен қозғалысты бірге пайдалану баланың қиялын оятып, шығармашылық қабілетін дамытады. Мұндай үйлесім балалардың зейінін жақсартып, есте сақтау қабілетін арттырады, көңіл-күйін көтереді. Сонымен қатар, бұл әдіс денсаулықты нығайтып, баланы энергиямен толықтырып, сергектік сыйлайды.

7. Күлкілі билер және музыка үйлесімі

Қуанышты билер мен музыка бір-бірін толықтырады. Мысалы, балалардың күлкілі биін тамашалағанда музыка ырғағы мен қимылдар үйлесіп, көңіл-күйді көтереді. Осылайша, ойнату мен ән айту балалардың достасуына көмектеседі және олардың эмоциялық дамуына оң әсер етеді. Музыка мен би - балалықтың қуанышы мен әлеміне есік ашады.

8. Әнмен бірге ойналатын қызықты ойындар

Музыкалық орындық ойыны балаларға тез ойлау мен жылдам қозғалыстың үйренуге көмектеседі. Қол соғып, ырғақ ұстау ойналатын кезде, балалар музыканың ырғағын сезініп, қол қимылдарын үйлестіреді. «Ән айт, биле» ойыны балалардың бірлесе ән айтқызуы мен би билеу арқылы шығармашылығын дамытады. Бұл ойындар балалардың достық қарым-қатынасы мен эмоциялық дамуына, сондай-ақ дене белсенділігіне зор қолдау көрсетеді.

9. Музыка тыңдағанда денеде болатын өзгерістер

Музыка тыңдағанда адам бет-әлпеті өзгереді, еріксіз және ерікті қимылдар пайда болады. Мысалы, көңілді әуен кезінде аяқ-қолдың автоматты қозғалысы байқалады, ал бұл қуаныш сезімін білдіреді. Сонымен қатар, тыныш әуендер адамды релаксацияға шақырып, тыныс алу мен жүрек ырғағын қалыпқа келтіреді. Мұндай музыка адамның тыныштығын арттырып, жан мен дененің демалуына жағдай жасайды.

10. Ритм — би мен қимылдың негізі

Ритм тарих бойы би мен қозғалыстың негізін құрады. Ежелгі дәуірде адамдар табиғаттағы дыбыстарға еліктеп, ырғақты қозғалыстарды орындаған. Орта ғасырларда ритм музыка мен билердің құрылымында басты элемент болды, ал қазіргі кезде ритмикалық қозғалыстар спорт пен өнерде үйлесімділік пен үйлестірудің маңызды факторы саналады.

11. Қазақтың көңілді билері

Қазақ билері өздерінің ерекше ырғағы мен жылдам қимылдарымен танымал. Мысалы, «Қара жорға» – мерекелік би, ол қуаныш пен бірліктің символы. «Шалқыма» биі оның нәзіктігімен және әсемдігімен ерекшеленеді. Осы билер ұлттық мәдениеттің ажырамас бөлігі болып табылады және ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді.

12. Аспап ойнау мен қимыл

Музыкалық аспаптарды ойнау қозғалыстылықты және концентрацияны талап етеді. Әсіресе, әдістік түрде ұйғарылған жаттығулар балалардың моторикасын жақсартады. Аспап ойнау кезінде қол мен дене үйлесімді қозғалып, шығармашылық дамиды. Бұл процес балаларды музыканың әлеміне тереңірек енуге жетелейді.

13. Достық би әлеміндегі саяхат

Балет өнері нәзіктігі мен дәлдігі арқылы музыка мен қозғалыстың керемет үйлесімін көрсетеді. Әрбір қимыл музыкаға сәйкес келіп, бүкіл әлемде жоғары бағаланады. Брейк-данс күш-қуатқа толы болса, танго мен фламенко эмоцияларға бай, страстностьпен ерекшеленеді. Бұл билер өз заманы мен мәдениетінен сыр шертіп, көрерменді тебірентеді.

14. Музыка және спорттық қимылдар

Жүгіру кезінде ырғақты музыка спортшыларға күш-қуат беріп, шаршауды азайтады, ұзаққа жүгіруге көмектеседі. Гимнастика жаттығуларына әуен қосу қозғалыстарды үйлесімді қылып, көңіл-күйді жоғары деңгейде ұстайды. Командалық спорт түрлерінде музыка ойыншылардың ынтасын арттырып, топтық рухты күшейтеді.

15. Әуен — көңіл-күйдің жақсы серігі

Қуанышты әуендер біздің көңілімізді көтеріп, позитивті эмоциялар тудырады. Ритм бізді белсенді болуға ынталандырады. Ал баяу, тыныштық әуендері жанға тыныштық сыйлап, сабырлық пен релаксация жасауға көмектеседі. Мұндай әуендер стрессті жеңілдетіп, жайлылық пен тыныштық сезімін арттырады.

16. Музыкалық қозғалыстардың денсаулыққа тигізер пайдасы

Музыка мен қозғалыс – адам денсаулығы үшін ерекше маңызды екі құрал. Ғылыми зерттеулер дәлелдегендей, музыканың ырғағына сәйкес жасалған қозғалыстар тыныс алу мен бұлшық еттердің жұмысын тиімді реттейді, шаршау сезімін азайтып, көңіл-күйді жақсартады. Мысалы, күніне жарты сағат музыкамен бірге қимылдау жүрек соғу жиілігін қалыпқа келтіріп, жалпы денсаулықты күшейтеді. Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтері бұл әдістің кеңінен таралуына негіз болуда.

17. Концерт пен қойылымдарда қимыл қандай болады?

Музыкалық көріністердің сахнасында әншілер мен бишілер дыбыстың ырғағына қарай үйлесімді қозғалыстар орындайды. Бұл қимылдар музыканың мағынасын әрі эмоциялық күшін ашады. Олар өздерінің қозғалысымен оқиғаны жеткізіп, көрермендердің сезіміне терең енуіне мүмкіндік береді. Бұл динамика көрермендерді баурап, музыканың әуезін тек тыңдап қана қоймай, жанымен сезінуге әсер етеді, соның арқасында өнер сахнада толық өмірге келеді.

18. Музыка мен қимылға шығармашылық қосу

Балаларға би қимылдарын еркін жасауға мүмкіндік беру олардың шығармашылық қабілетін шыңдайды және өзінділікті арттырады. Сонымен қатар, топпен ырғақ пен ойындарды ойластыру балалар арасында ынтымақтастық пен қиялды дамытады. Жаңа би элементтерін үйрену қозғалыс еркіндігін кеңейтіп, қиялдың байлауына ықпал етеді. Мұндай шығармашылық белсенділік тек денсаулыққа пайдалы ғана емес, сонымен бірге эмоционалды дамуға және көңіл-күйдің тұрақтылығына да септігін тигізеді.

19. Күнделікті өмірде музыка мен қимыл

Музыка мен қозғалыс алдындағы бөлімнен кейін күнделікті өмірімізде олардың рөліне назар аударайық. Таңертеңгілік жаттығулар музыкамен үндесіп өрбісе, олар дененің қозғалысын жеңілдетіп, еркін сезінуге көмектеседі. Оқу және жұмыс барысында музыка қанат бітіріп, жұмыстағы қиындықтарды жеңілдетеді. Демалыс уақытында билеу және музыкалық ойындар көңіл-күйді көтеріп, денені сергітеді. Осылайша, музыкалық қимыл күнделікті өмірдің әр сәтінде денсаулық пен рухани үйлесімдікті қамтамасыз етеді.

20. Музыка мен қимыл — достық пен денсаулық кепілі

Музыка мен қозғалыссыз күн ешқашан толық және қуанышты бола алмайды. Олар балаларға тек денсаулықты нығайтып қана қоймай, сондай-ақ қуаныш, достық және ынтымақтастық сезімін сыйлайды. Бірге билеу арқылы балалар тек шаттықты бөлісіп қана қоймай, өмірге деген құштарлық пен өзара түсіністікті дамытады. Осылайша, музыкалық қарым-қатынас пен қимыл бәріміздің ортақ достарымыз және денсаулығымыздың кепілі болып табылады.

Дереккөздер

Музыкальная энциклопедия, под ред. Ю.В. Келдыша, М., 1973.

История би в культурах мира, А.Б. Новиков, СПб., 2002.

Психология музыки, И.В. Киршенбаум, М., 2010.

Детская психология и музыка, Л.П. Григорьева, М., 2018.

Национальные танцы Казахстана: традиции и современность, Ж. Аманкелди, Алматы, 2015.

Денсаулық сақтау министрлігі. Музыкалық терапияның пайдасы туралы зерттеулер. Алматы, 2022.

Қуанышбекова А., Жұмабеков Б. Музыка мен дене қимылының адам психикасына әсері. ҚазМУ, 2021.

Иманғазиев Т. Балалар шығармашылығы және денсаулық. Астана, 2020.

Сидоренко В.В. Психология музыки и движения. Москва, 2019.