Текст выступления:

Қазақ оркестрінің тұңғыш ұйымдастырушысы – Ахмет Жұбанов
1. Қазақ оркестрінің негізін қалаушы – Ахмет Жұбанов

Ахмет Жұбанов қазақ музыкасының ұлы тұлғасы ретінде тарихта орны ерекше. Ол өз заманында халық аспаптарын қолданып, тұңғыш қазақ оркестрін ұйымдастырды. Оның осы еңбектері қазақ музыка өнерінің өркендеуіне үлкен серпін берді.

2. Ахмет Жұбановтың балалық шағы мен армандары

1906 жылы Ақтөбе облысында туды және ауылда өскен Ахмет Жұбановтың жанұясында музыкаға деген махаббат ерекше болды. Балалық шағында ән мен күйге деген құрмет оның жүрегінің түбінде отын жақты, бұл оған өмірлік бағыт берді.

3. Домбырамен танысуы және алғашқы қызығушылығы

Ауылдың қарапайым домбырасын алғаш ұстап, Ахмет оның сиқырлы үнін тыңдағанда, музыкаға деген қызығушылығы ояна түсті. Халық әндері оның рухын тербеп, ұлттық аспаптардың мәнін тереңінен түсінуге түрткі болды. Домбыра оның рухани әлемінің бір бөлшегіне айналып, ұлттық музыканың сырларын ашуға бастады.

4. Мектептегі таңдаулы музыкалық сәттері

Мектеп қабырғасындағы өнер байқауларына белсенді қатысып, Ахмет өзгелерге ұнаған әндерді шырқау арқылы көпшілік сүйіспеншілігіне бөленді. Оның достары мен ұстаздары оның талантын танып, оған қолдау көрсетті. Бұл алғашқы сәттер Ахметтің өнерге деген махаббатын күшейтіп, музыканың терең әлеміне жетеледі.

5. Кәсіби музыкаға алғашқы қадамдар

Ахмет Алматыға аттанып, музыка мектебінде кәсіби білім ала бастады. Домбырамен қоса, фортепиано мен скрипка аспаптарын меңгеріп, музыкалық дағдыларын кеңейтті. Шығармашылық ізденістердің арқасында ол терең білімге қол жеткізіп, танымалдыққа жол ашты.

6. Ленинград консерваториясындағы оқу жылдары

Ленинград консерваториясында Ахмет әлемдік классикалық музыка негіздерін үйреніп, кәсіби көзқарасын жетілдірді. Қазақ ұлттық музыкасына деген құрметпен ұлттық дәстүрлерді зерттеуді бастап, ел музыкасын жаңаша үлгіде жасауға ұмтылды. Бұл оқу жылдарында ол көптеген шығармашылық идеяларды бекітіп, ұлттық музыканы дамытуға дайындалды.

7. Қазақ оркестрін құру елесі

Ахмет Жұбанов ұлттық аспаптарды біріктіріп, ансамбль ретінде орындау идеясын алғаш көтерді. Бұл қазақ музыкасында жаңа дәуірдің басталуына себеп болды. Көп ізденістер мен шығармашылық еңбектер арқылы ол аспаптардың үйлесімін жетілдіріп, оркестрдің құрылымын дамытты, қазақ музыкасына даралық пен ерекшеліктер енгізді.

8. Тұңғыш қазақ халық аспаптар оркестрінің құрылуы

Өкінішке қарай, бұл слайдта нақты мәліметтер жоқ, алайда тұңғыш қазақ халық аспаптар оркестрінің құрылысы Қазақстандағы мәдени өркендеудің маңызды кезеңі саналады. Бұл оркестр ұлттық музыканың кеңінен танылуына ықпал етіп, елдің музыкалық дәстүрін жаңғыртты.

9. Оркестрдегі қазақтың ұлттық аспаптары

Бұл бөлімде қазақ оркестрінде қолданыс тапқан ұлттық аспаптардың әрқайсысының өзіндік ерекше тарихы мен мәні бар екені айтылуы тиіс еді. Домбыра, қобыз, сырнай сияқты аспаптар қазақ музыкасының жанын ашады және оркестрдің бай ұлтының рухын жеткізеді.

10. Оркестрдің алғашқы жетістіктері мен қуанышты сәттері

Тұңғыш концерттерде оркестр қазақтың танымал әндерін әуендетіп, тыңдаушылардың жүрегін жаулап алды. Сонымен бірге, өнер ұжымы қазақ музыкасының сапасын арттыруға зор үлес қосты. Оркестрдің табыстары оны республикалық және халықаралық деңгейде көпшілікке танытып, жанкүйерлердің санын арттырды.

11. Алғашқы үлкен сахналардағы өнер сапары

Оркестр алғаш рет Алматы мен Мәскеу қалаларында өнер көрсетіп, қазақтың ұлттық музыкасы алға шықты. Мәскеу сахнасында ерекше ықылас пен қошеметке ие болу – жас ұжымның мақтанышы болды. Гастрольдер барысында жаңа тыңдармандар пайда болып, қазақтың музыкасы кеңінен танылды.

12. Ахмет Жұбановтың атақты шығармалары

«Абай» күйі қазақ философы Абай Құнанбаевтың рухын сездірсе, «Баянауыл» күйі табиғат әсемдігін әсем әуенмен бейнелейді. «Аққу» күйі нәзік сезім мен қазақ музыкалық дәстүрін жаңарту арқылы тыңдарманның жүрегін тербете алады. Бұл шығармалар ұлттық музыка тарихында өз орнын нығайтты.

13. Ахмет Жұбановтың музыкалық зерттеулері

Бұл бөлімде Ахметтің ұлттық музыка зерттеулері мен ғылыми еңбектерінің маңыздылығы туралы айтылған болар еді. Оның зерттеулері қазақ музыкалық мәдениетінің дамуына ықпал етіп, әрі басқаларға бағыт-бағдар берді.

14. Музыка пәнінен жас ұрпаққа үйреткендері

Ахмет шәкірттерін ұлттық музыканың негіздерін меңгеруге бағыттап, әрқайсысының шығармашылығын дамытуға ерекше көңіл бөлді. Ол сабақтары арқылы шығармашылыққа шабыт беріп, ұлттық музыка мәдениетін сақтауға үлес қосты. Оның тәлімінен шыққан композиторлар қазіргі қазақ музыка өнеріндегі ірі тұлғаларға айналды.

15. Оркестрдің жаңашыл бағыттары

Ахмет қазақ музыкасын жаңа шығармашылық бағыттармен ұштастырып, оркестрдің үздіксіз дамуына ықпал етті. Репертуарға қосылған жаңа партитуралар ұлттық музыканың әсемдігі мен заманауилығын біріктіріп, тыңдарманға ерекше әсер қалдырды.

16. Қазақ өнеріне сіңірген еңбегі мен құрметтері

Ахмет Жұбанов – халық әртісі, профессор әрі ғылым докторы атақтарын алған қазақ өнерінің көрнекті тұлғасы. Оның бұл үш мәртебесі кәсіби шеберлігі мен қоғамдық қызметінің жоғары деңгейін дәлелдейді. Мұндай мәртебелі атақтар қазақ мәдениетінің дамуына қосқан ерекше үлесін белгілеуде маңызды рөл атқарады. Қазақстан Республикасының мәдениет министрлігі берген бұл құрметтер оның өнердегі еңбегін дәріптеп, ұрпаққа өнеге болып қалуын бекіте түсті.

17. Замандастары мен өнерлі достары

Ахмет Жұбанов өзінің көрнекті замандасы Мұқан Төлебаевпен тығыз шығармашылық қарым-қатынаста болды. Бұл байланыстың арқасында қазақ музыкасының идеологиясы дамып, жаңа бірегей және терең мазмұнды шығармалар жарық көрді. Сонымен қатар, Ғазиза Жұбанова сияқты дарынды әріптестерімен өнерлік достығы оның шығармашылық мұрасын байытып, оркестрдің негізгі репертуарын молайтып, қазақ мәдениетіне тың серпін сыйлады. Бұл ынтымақтастықтар қазақ өнерінің өркендеуіне елеулі ықпал етті.

18. Ахмет Жұбановтың атымен аталған маңызды ескерткіштер мен мекемелер

Ахмет Жұбановтың есімі қазақ өнерінің дамуы мен ұлылығын мәңгілікке есте қалдыру мақсатында әртүрлі ескерткіштер мен мәдени мекемелерде құрметтеледі. Оның атына арналған мұражайлар, мектептер мен консерватория сыныптары ашылған. Бұл орындар оның шығармашылығын зерттеп, білім алушыларға өнердің шыңын көрсетуде маңызды орталықтарға айналды. Сонымен бірге, оның есімін иеленген республикалық байқаулар мен фестивальдар қазақ музыкасының тарихына деген құрметтің көрінісі болып табылады.

19. Ахмет Жұбановтың қазақ халқына қалдырған мол мұрасы

Ұлттық оркестрдің бүгінгі дамуы Ахмет Жұбановтың негізін қалауының айқын көрінісі. Бұл оркестр оның шығармашылық жолын жалғастырып, қазақстандық музыка өнерін жаңа деңгейге көтеруде. Жастарға өнердің маңыздылығы мен тереңдігін насихаттап, ұлттық мәдениетті сақтауда берік ірге қалайды. Сонымен қатар, Ахметтің әндері мен күйлері рухани азық ретінде кеңінен қолданылады, жас ұрпақты шабыттандырады. Қазақ мәдениеті оның өмірлік еңбегінен үлкен тағылым алуда, бұл мұра әлі талай ұрпаққа берік перспектива ашатыны сөзсіз.

20. Ахмет Жұбанов – қазақ музыкасының жүрегі

Ахмет Жұбановтың шығармашылығы мен ұстаздық қызметі қазақ музыкасының дамуына сүбелі үлес қосты. Оның есімі ғасырлар бойы ұмытылмай, мәдениеттің алтын қорында сақталады. Оның таланты мен еңбегі қазақтың рухани өмірін байытып, ұрпақтардың жан-дүниесін оятуда. Мұндай ұлы тұлғалардың мұрасы бізге ұлттық мәдениеттің түпнегізін түсініп, одан әрі байытуға шабыт береді.

Дереккөздер

Алифанова Н.С. Ахмет Жұбанов және қазақ музыкасы. – Алматы: Қазақ университеті баспасы, 1990.

Жақсыбаев Т.Б. Қазақ ұлттық музыкасының тарихы. – Астана: Фолиант, 2005.

Смайылов Қ.И. Қазақстандық музыкалық мәдениет негіздері. – Алматы: Атамұра, 2012.

Мұхамеджанова Г.С. Ұлттық аспаптар мен Қазақстандық музыка өнері. – Алматы: Дайк-Пресс, 2018.

Министерство культуры Республики Казахстан. Официальные документы и материалы.

История казахской музыки: Энциклопедический справочник. Алматы, 2015.

Кумыкова Г.К. «Ахмет Жұбанов – музыкант и педагог», Алматы, 2008.

Чингисова А.Б. «Казахская музыкальная культура и ее современные тенденции», 2019.