Текст выступления:

Фариза оңғарсынова
1. Фариза Оңғарсыноваға арналған презентация шолуы

Қазақ әдебиеті тарихында Фариза Оңғарсынова ерекше орын алады. Бұл таныстыруда біз оның өмір жолы мен шығармашылығын жан-жақты қарастырамыз, оның қазақ поэзиясына қосқан мол үлесін талдаймыз.

2. Өмірбаян мен тарихи мәні

Фариза Оңғарсынова 1939 жылы Атырау облысында дүниеге келді. Қазақ әдебиеті мен қоғамында өзіндік орны бар ақын саналады. Оның шығармалары қазақ халқының руханияты мен әлеуметтік өмірінің бүгінгі мәселелерін көркем жеткізді, оның айтқан ойлары көпке ой салды.

3. Балалық шағы мен отбасы туралы қызықты деректер

Фаризаның балалық шағы ауылдық ортада өтті; оның отбасы мәдени құндылықтарға ерекше мән берген. Жалпы, оның өлеңдеріне туған жерінің табиғаты мен анасының тәрбиесі куә. Отбасы қолдауы оның әдеби талпынысын нығайтып, шығармашылыққа деген ынтасын арттырды.

4. Өміріндегі маңызды кезеңдер

Фариза Оңғарсынованың өмірі бірнеше маңызды кезеңге бөлінеді: 1958 жылы алғашқы өлеңін жариялауы – шығармашылық бастауы. 1960-1970 жылдар әдебиет пен журналистика саласында белсенділік кезеңі болды. 1980-1990 жылдары қоғамдағы қоғамдық қызметі мен танымалдылығы өсті, көптеген марапаттарға ие болды.

5. Ақындық жолдың бастауында

1958 жылы Фариза алғашқы өлеңін жариялап, әдеби ортаға толықтай ене бастады. Бұл оның шығармашылық жолының бастауы ретінде үлкен маңызға ие. 1961 мен 1969 жылдар аралығында аудандық және облыстық баспасөз беттерінде публицист ретінде қызмет етіп, қоғамдағы оқиғаларға белсенді қатынасты. Жас ақын ретінде ол жастар мен қоғамдық мәселелерге терең көңіл бөліп, оларды өз өлеңдеріне арқау етті.

6. Поэзиядағы көркемдік ізденістері

Фариза Оңғарсынова шығармашылығында туған жер мен еңбек тақырыбы ерекше орын алды. Ол кең даланың сұлулығын, ананың мейірімін шебер бейнеледі. Сондай-ақ, қазақ қыздарының ішкі дүниесін терең сауатты зерттеп, олардың сезімдері мен армандарын ерекше поэтикалық тәсілмен жеткізді. Бұл қасиеттер ақын шығармашылығына тән ұмытылмас ерекшелік болды.

7. Алғашқы жинақтары мен әдеби салмағы

1966 жылы Фаризаның «Сандуғаш» атты алғашқы жинағы жарық көріп, оқырман қауымның ықыласына бөленді. Кейінгі жинақтары – «Шілде», «Маңғыстау монологы» өлең жинақтары арқылы ақын тақырыптық кеңділікті көрсетті. «Қар жамылған гүлдер» жинағы қазақ поэзиясына жаңа леп әкеліп, шынайылыққа толы болды. Әдеби қауымдастық оның шығармашылығын жоғары баға беріп, қазақ поэзиясына қосқан үлесін мақұлдады.

8. Фариза Оңғарсынованың кітап таралымы (1970-1990)

1970-1990 жылдар аралығында Фариза Оңғарсынованың кітаптары кеңінен таралып, оның шығармашылығы халық арасында танымал болды. Бұл кезеңде кітаптардың таралымы біртіндеп өсті, ақын шығармалары іле-шала көпшілікке жетіп отырды. Мұндай жоғары сұраныс оның әдебиеттегі орнының нығаюын және қоғамның оны қабылдауын көрсетеді.

9. Шығармалар тақырыптарының кең ауқымы

Фариза поэзиясы балалық пен ана түйсігін, туған жерге деген сезім мен табиғат сұлулығын шебер суреттейді. Сонымен қатар, ол әйел затының қоғамдық рөлін, азаматтық борыш пен адамгершілік мәселелерін өткір әрі терең баян етеді. Ақын өзінің шығармаларында ұлттың мәдениеті мен руханиятын асқақтатады.

10. Танымал өлеңдері мен олардың әсері

Фаризаның өлеңдері терең мағыналы, халық жүрегіне жететін туындылар. Мысалы, оның «Анаға арнау» өлеңі құштарлық пен құрметтің символы болып табылады, ал «Жастық шақ» шығармасы жастардың арманы мен тағдырын бейнелейді. Бұл туындылар қоғамда үлкен ықпал етіп, поэзияның әлеуметтік күшін көрсетті.

11. Қоғамдық қызметі және журналистикадағы орны

Фариза Оңғарсынова әдебиеттегі белсенділігімен қатар, қоғам өмірінде де маңызды рөл атқарды. Ол 1960-1970 жылдары журналистикада жұмыс істей отырып, өз сөзін құралдары арқылы халыққа жеткізді. Оның қоғамдық қызметі әдебиетке ғана емес, қоғамдық сананың өсуіне де зор үлес қосты.

12. Марапаттары мен маңызды жетістіктері

Фариза Оңғарсынова көптеген мемлекеттік және қоғамдық марапаттарға ие болды. Оның шығармашылығы Қазақстанның мәдени өмірінде ерекше бағаланды. Мұндай марапаттар оның әдебиеттегі философиялық және эстетикалық ізденістерінің сәттілігін, шығармашылық табыстарын ресми түрде мойындағаны еді.

13. Аудармалары мен халықаралық танылуы

Фариза өлеңдері бірнеше шет тілдерге аударылды және халықаралық әдеби форумдарда таныстырылды. Оның шығармалары қазақ поэзиясының әлемге танылуына септігін тигізді. Әсіресе, ол әйел жанының нәзік жан дүниесін ұлтаралық деңгейде жеткізе алған ақын ретінде мойындалды.

14. Ақынның қайсарлығы мен қарапайымдылығы

Фариза Оңғарсынова әділеттілік пен шынайылыққа адалдық танытты, адамгершілік құндылықтарды поэзия арқылы жеткізді. Оның шығармашылығында қарапайым халықтың өмірі нақты әрі терең суреттелді. Замандастары оның ашық мінезі мен шынайылығын ерекше бағалап, қоғамдық мәселелерге белсенді араласуы халықтың сенімді доспен теңеді.

15. Қазақ әйелінің образы және поэтикалық мұрасы

Фаризаның өлеңдерінде қазақ қызының қайсарлығы мен ұлттық рухы айқын көрініс тапты. Оның шығармаларында нәзіктік пен мейірімділік үйлесімді көрсетіліп, қазақ қыздарының рухани биіктігі, мемлекет пен отбасы алдындағы жауапкершілігі терең зерттелді. Ақын әдеби мұра арқылы ұлттық әйел образының жаңа әрі маңызды қырларын ашып, оның қоғамдағы рөлін дәріптеді.

16. Замандастарының шығармашылығына берген бағасы

Қазақ әдебиетіндегі Фариза Оңғарсынованың шығармашылығы көркемдік пен әлеуметтік мәнділік арасындағы үйлесімділікпен ерекше бағаланады. Оның өлеңдерінде ұлттық рух, адамгершілік және әлеуметтік әділеттілік тақырыптары кең таралған. Зерттеулер көрсеткендей, көркемдік құндылықтар бірінші орында тұрса да, оның шығармаларының әлеуметтік тақырыптық жағы да айрықша назар аудартады. Мәселен, 2023 жылғы замандастар сұранысының нәтижелері бойынша, Фариза шығармаларының маңызды бөлігі көркемдік эстетика мен қоғамдық мазмұнды сәтті біріктіруімен ерекшеленеді. Бұл жағдай қазақ поэзиясында әлеуметтік мәселелерді ашық және терең етіп көтеруге мүмкіндік берді, сондықтан оның шығармашылығы ұлттық мәдениеттің дамуына елеулі үлес қосты.

17. Жас ұрпаққа тәлімдік әсері

Фариза Оңғарсынованың шығармалары жас ұрпақ үшін маңызды тәлімдік мәнге ие. Біріншіден, оның өлеңдері арқылы жас оқырмандар бойына патриоттық сезім мен адамгершілік құндылықтарды сіңіреді. Мысалы, бір оқиғада бала Фаризаның «Киелі Туған жер» атты өлеңін оқып, туған елге деген сүйіспеншілікті түсінгенін айтты. Екіншіден, ақынның шығармалары жастарға өмірлік қиындықтарды жеңу және өз-өзіне сенімді болуды үйретеді. Бір жасөспірім Фаризаның өлеңдері арқылы өз армандарынан айнымауға, адалдық пен әділдік жолында күресуге ынталанғанын жеткізді. Осылайша, ақынның әдеби мұрасы рухани өсуді қалыптастырып, жас ұрпақтың өмірлік бағдарын айқындайды.

18. Маңызды даталар мен өмірбаяндық кезеңдер

Фариза Оңғарсынованың өмірі мен шығармашылығында тарихи оқиғалар мен кәсіби жетістіктердің маңызды кезеңдері айқын көрінеді. 1939 жылы дүниеге келген ақын 1950-60 жылдары қазақ әдебиеті мен мәдениетінің өсіп-өркендеу кезеңінде қалыптасып, өз талантын танытты. 1980 жылдары оның шығармалары қоғамдағы әлеуметтік және ұлттық мәселелерге арналып, оны қазақ поэзиясында айрықша орынға шығарды. Мұндай тарихи және шығармашылық белестер оның өмір сапары мен әдеби қызметінің негізін құрады. Бұл хронология жас ұрпаққа ұлағатты тұлғаның өмір жолын және әдеби мұрасын тереңінен түсінуге көмектеседі.

19. Замандастарының естеліктері мен пікірлері

Фариза Оңғарсынова замандастары арасында құрмет пен ықыласқа ие болған тұлға ретінде есте қалады. Бірінші кезекте, оның поэзиясы рухани күш пен адамгершілік сарынға толы болды деп бағаланады. Екінші кезекте, ақынның шығармашылығы ұлттық мәдениетті жаңғыртуға және жастарды тәрбиелеуге ерекше үлес қосқан. Сонымен қатар, замандастары Фаризаның тәуелсіздік кезеңіндегі қоғамдық пікірлерге белсенді қатысқанын, сондай-ақ мәдени идеяларды дамытуға арналған күш-жігерін атап өтеді. Бұл естеліктер оның шығармашылық мұрасы ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы әлеуметтік ролін де толық көрсетеді.

20. Қазақ поэзиясының шамшырағы – Фариза Оңғарсынова

Фариза Оңғарсынованың шығармашылығы қазақ поэзиясының өзіндік ерекшелігі мен рухани байлығын айқындайды. Ол ұлттық болмысты сақтап қана қоймай, азаматтық және мәдени құндылықтарды жас ұрпаққа жеткізудің үлгісін көрсетті. Оның поэзиясы ұлттың рухани дамуын қамтамасыз етіп, қоғамның рухани келешегіне бағыт береді. Сондықтан Фариза – қазақ поэзиясының мәңгілік шамшырағы, ұрпақтарға арналған өміршең рухани мұра ретінде қала бермек.

Дереккөздер

Қалиев А. Қ. Фариза Оңғарсынова: өмірі мен шығармашылығы. Алматы, 2005.

Ермеков Б. Қазақ әдебиеті тарихы. - Алматы: Ғылым, 2010.

Серікбаев Т. Қазақ поэзиясының дамуы. Нұр-Сұлтан, 2018.

Жұмабаев Н. Әйел ақындар мен олардың қоғамдағы орны. Алматы, 2014.

Қазақ әдебиеті энциклопедиясы, Алматы, 2010

Тарихи әдебиеттану: Қазақ поэзиясы, Астана, 2018

Оңғарсынова Фариза: Өмірі мен шығармашылығы, Алматы, 2022

Қазақстан Республикасы әдебиетінің дерекқоры, 2023

Замандастар сұранысының нәтижелері, 2023