Текст выступления:

«Қазақстан-2050» стратегиясы
1. «Қазақстан-2050» стратегиясы: Жалпы шолу және басты тақырыптар

Баршаға белгілі, елдің болашақта дамуын нақты жоспарлау – өркениетті мемлекеттердің басты сипаттарының бірі. «Қазақстан-2050» стратегиясы – бұл ұзақ мерзімді даму бағытын айқындайтын аса маңызды құжат. Оның негізгі мақсаты – еліміздің әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарында орнығуын қамтамасыз ету. Бұл стратегиялық жоспардың маңызды аспектісі – халықтың өмір сапасын жақсарту мен экономиканы тұрақты дамытуға бағытталған кешенді шаралар жүйесі.

2. Қазақстан тәуелсіздігі мен жаңа даму жолдары

1991 жылы тәуелсіздік алған қазақ халқы жаңа даму кезеңіне қадам басты. Осыған дейінгі кезеңде еліміз көптеген қиындықтарды еңсеріп, 2030 жылға арналған даму стратегиясын қабылдады. Ұлттық экономика мен әлеуметтік саланы ішкі және сыртқы жағдайларға сай бейімдеу, жаңа даму жолдарын іздеу осы стратегияның басты басымдықтары болды. Ал «Қазақстан-2050» стратегиясы осы негізді әрі қарай дамытып, жаһандық процестерге икемді және өміршең мемлекет құруды мақсат етеді.

3. Стратегияның басты мақсаты мен міндеттері

«Қазақстан-2050» стратегиясының ең басты мақсаты – 2050 жылға қарай халықтың өмір сүру сапасын айтарлықтай жақсарту. Бұл мақсатқа жету үшін тұрақты әлеуметтік-экономикалық даму процесі қамтамасыз етілуі керек. Сонымен қатар, елдің экономикасын инновациялар арқылы жаңарту нақтыланған, яғни жаңа технологияларды енгізу мен адам ресурстарын тиімді пайдалану маңызды саналады. Сондай-ақ, жаһандық нарықта бәсекеге қабілетті болу үшін технологиялық және экономикалық интеграцияларды дамытудың маңызы зор. Бұл үш бағыт бірлескенде Қазақстанның дамуын жаңа деңгейге көтереді.

4. Экономикалық даму бағыттары мен индустрияландыру

Қазақстан экономикасын әртараптандыру – стратегиялық міндеттердің бірі, ол мұнай мен газ саласына тәуелділікті азайтуды көздейді. Бұл мақсатта жаңа салаларды дамытуға басымдық берілуде, соның ішінде ауыл шаруашылығы мен өңдеу өнеркәсібін қолдау арқылы импортқа тәуелділікті төмендету қарастырылған. Сондай-ақ, индустрияландыру бағдарламалары шеңберінде инновациялық технологияларды енгізу арқылы өндірісті жаңарту жоспарланып отыр. Бұл өз кезегінде шағын және орта бизнесті дамытып, жұмыс орындарын көбейтуге, сондай-ақ бизнес климатын жақсартуға ықпал етеді.

5. Әлеуметтік саясат: Білім, денсаулық және халықтың әл-ауқаты

Білім беру мен денсаулық сақтау салалары Қазақстанның әлеуметтік саясатындағы негізгі бағыттар болып табылады. Елде сапалы білімге қол жеткізу үшін Назарбаев Зияткерлік мектептері мен көптілді оқыту жүйелері құрылады. Денсаулық сақтау жүйесінде модернизация жасалып, халықтың өмір сүру ұзақтығын арттыруға бағытталған бағдарламалар жүзеге асырылуда. Сонымен бірге, әлеуметтік қорғау жүйесі дамыды, бұл халықтың әл-ауқатын көтеруге және кедейшіліктің деңгейін төмендетуге септігін тигізеді.

6. Мемлекеттік басқару жүйесін реформалау бағыттары

Қазақстанда мемлекеттік басқару жүйесін реформалау ұлттық даму стратегиясының маңызды элементі болып табылады. Реформалар бағытында ашықтық пен есептілікті арттыруға ерекше мән беріледі. Мемлекеттік қызмет көрсету сапасын жақсарту, сыбайлас жемқорлықты азайту және азаматтық қоғамның белсенділігін арттыру – негізгі мақсаттар қатарында. Бұл өзгерістер халық пен мемлекет арасындағы сенімді нығайтып, мемлекеттік институттардың тиімділігін арттырады.

7. Ұлттық бірлік пен мәдени жаңғыру

Қазақстанның тұрақты дамуы үшін ұлттық бірліктің маңызы зор. Қазақ тілін дамыту және оның қолдану аясын кеңейту ұлт мәдениетін жаңғыртып, нығайтады. Сонымен қатар, этносаралық келісімнің сақталуы мен патриотизмді арттыру мемлекетіміздің біртұтастығын қамтамасыз етеді. Түрлі этностардың ынтымақтастығын нығайту арқылы қоғамдағы тұрақтылық пен татулық ұстанымдары күшейтілуде.

8. Табиғи ресурстар мен экологияны қорғау

Қазақстанның бай табиғи ресурстары ел экономикасының негізі болып табылады. Алайда олардың тиімді және ұқыпты пайдалануы – экологияны қорғау шараларымен тығыз байланысты. Қоршаған ортаны сақтау мақсатында жаңартылатын энергия көздерін дамыту, су ресурстарын үнемдеу, орман алқаптарын қорғау бағдарламалары іске асырылуда. Бұл жобалар еліміздің экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз етіп, болашақ ұрпаққа таза табиғи орта қалдыруға бағытталған.

9. Халық саны және ЖІӨ динамикасы (2012-2022)

2012-2022 жылдар аралығында Қазақстанда халық саны тұрақты түрде өсті, бұл экономикалық өсіммен қатар жүрді. Бұл көрсеткіштер әлеуметтік-экономикалық саясаттардың негізділігін әрі тиімділігін айғақтайды. Сонымен бірге, халықтың ұлғаюы ішкі нарықтың кеңеюіне және өндіріс көлемінің артуына серпін береді. Бұл құбылыс мемлекет тұрақты даму мен әлеуметтік тұрақтылықты сақтауда маңызды рөл атқаратынын дәлелдейді.

10. Индустриялық-инновациялық даму бағдарламалары

Қазақстан индустриялық-инновациялық даму бағдарламаларын жүзеге асыру арқылы экономиканы жаңғыртуға күш салуда. Бұл бағдарламалар 2003 жылдан бастап кезең-кезеңімен іске асырылып, жаңа өндірістік инфрақұрылымдарды дамытуға мүмкіндік берді. Инновациялық технологияларды енгізу нәтижесінде өнім өндіру көлемі артты, экспорттық әлеует күшейді. Әсіресе, жоғары техноконцентрациялы салалар дамып, елдің жаһандық бәсекеге қабілеттілігі нығайды.

11. Білім және жастар саясаты

Қазақстанда жастарға ерекше көңіл бөлінеді. Арнайы қолдау бағдарламалары білім мен шығармашылыққа бағытталып, үш тілді білім беру жүйесі енгізілді. Назарбаев Зияткерлік мектептері мен жаңа университеттер жастардың интеллектуалды дамуына серпін береді. Сонымен қатар, жастардың кәсіпкерлік қабілеттерін дамытуға жағдай жасалып, олардың әлеуетін көтеру арқылы елдің болашағын нығайтуға бағытталған жұмыстар жүргізілуде.

12. Аймақтық даму және инфрақұрылымды жетілдіру

Аймақтардың тең дамуы – ұлттық саясаттың басты басымдықтарының бірі. Қалалар мен ауылдық жерлерде инфрақұрылымды жақсарту арқылы тұрғындардың өмір сапасын арттыру көзделуде. Жолдар, көпірлер және байланыс жүйелерінің жаңартылуы ішкі және сыртқы тұрғындармен байланысын нығайтады. Сонымен қатар, тұрғын үй құрылысының қарқын алуы елдің урбанизациясын жеделдетеді және әлеуметтік тұрақтылыққа ықпал етеді.

13. 2012 және 2022 жылдардағы экономикалық көрсеткіштер салыстырмасы

2012-2022 жылдар аралығында Қазақстан экономикасында айтарлықтай өзгерістер байқалды. Қосымша кестеде көрсетілгендей, негізгі көрсеткіштер бойынша тұрақты өсім байқалды, бұл экономиканың нығаюын білдіреді. Сол кезеңде өндіріс, экспорт көлемдері артты, инвестициялар көбейді. Бұл көрсеткіштер елдің стратегиялық дамуының дұрыс бағытта екенін растайды, әрі болашаққа сенімді қадамдар жасауға мүмкіндік береді.

14. Азаматтық қоғам және мемлекеттің қызметі

Мемлекеттік қызмет көрсету саласында ашықтық пен есептілік қамтамасыз етілу арқылы реформалар жүргізілді. Бұл халыққа қызмет көрсету сапасын арттырып, мемлекеттік институттарға деген сенімді күшейтті. Азаматтық бастамалар мен қоғамдық ұйымдардың белсенділігін қолдау арқылы қоғамның әртүрлі салалардағы қызметі жанданды. Волонтерлік қозғалыстар мен жастар ұйымдарымен бірлесіп, қоғамдағы өзара қолдау мен қамқорлық деңгейі артты, бұл азаматтық қоғамның дамуына тың серпін берді.

15. Цифрландыру және заманауи технологиялар

Қазақстан цифрландыруды дамытуда белсенді қадамдар жасауда. Электрондық үкіметтің қызметтері кеңейтіліп, мемлекеттік қызметтер цифрлық платформаға көшірілді. Бұл халық пен бизнес үшін жағдайды жеңілдетіп, қызмет алуды жеделдетті. Сонымен қатар, инновациялық технологиялар – жасанды интеллект, «бұлтты» есептеу – экономика мен өнеркәсіптің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыруда маңызды рөл атқарады.

16. Стратегияны жүзеге асыру кезеңдері

Қазақстанның стратегиялық жоспарын іске асыру нақты және жүйелі кезеңдер арқылы жүзеге асады. Бұл төрт негізгі сатыдан тұрады және олар бірінен кейін бірі тізбектей орындалады. Біріншісі — стратегиялық мақсаттарды нақтылау және негізгі бағыттарды анықтау. Бұл кезеңде сарапшылар мен қоғам өкілдері кеңесіп, мемлекет дамуындағы басымдықтар белгіленеді. Екіншісі — жоспарлау және ресурс базасын дайындау, мұнда қаржы, кадрлық және технологиялық мүмкіндіктер пысықталады. Үшіншісі — жоспарды іс жүзінде орындау, бұл кезеңде барлық мемлекеттік органдар мен бизнес құрылымдары өз міндеттерін атқара бастайды. Соңғы кезең — нәтижелерді бағалау және қажет түзетулер енгізу. Осылайша, стратегия өзінің толыққанды өмірлік циклін өтіп, еліміздің сапалы дамуына қызмет етеді.

17. Энергетика және инновациялық жобалар

ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесі Қазақстанды жаңа энергетикалық бағыттарға бағыттайтын маңызды оқиға болды. Осы форум аясында баламалы энергия көздерін дамыту туралы бастамалар кеңінен таралып, қолдау тапты. Мысалы, күн энергиясы жобаларының саны артты, жел энергетикасында жаңа турбиналар орнатылды, гидроэнергетикалық объектілер жаңартылды. Бұл өзгерістер экологиялық таза энергия өндірісін арттыруға мүмкіндік береді. Ең бастысы, көміртегі шығарындыларын азайтуға бағытталған шаралар еліміздің экологиялық жағдайын жақсартып, тұрақты дамудың негізін қалайды. Осы бағытта жасалған инвестициялар мен ғылыми зерттеулер болашақта Қазақстанның энергия қауіпсіздігін қамтамасыз ететінін көрсетеді.

18. Қазақстанның халықаралық аренадағы орны

Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан бері халықаралық ұйымдардағы бейімделуі мен қатысуы арқылы әлемдік сахнада беделді мемлекетке айналды. ТМД мен Еуразиялық экономикалық одақта елдің белсенділігі айқын байқалады, бұл одақтар экономикалық және сауда байланыстарын нығайтуда маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, БҰҰ мүшесі ретінде Қазақстан халықаралық құқық пен бейбітшілік идеяларын қолдауда тұрақты позиция ұстанып отыр. Ислам ынтымақтастығы ұйымы және Азиядағы сенім шаралары кеңесінде де еліміздің беделі артып, зерттеушілер мен саясаткерлер Қазақстанды ортақ мүдделер мен қауіпсіздік саласында сенімді серіктес деп санайды. Бұл халықаралық таныстығымызды жетілдіре түсуге мүмкіндік береді.

19. Стратегияны жүзеге асырудағы қиындықтар мен болашақ сын-тегеуріндер

Қазіргі таңда жұмыссыздық деңгейі 4,8 пайызға жетіп отыр, бұл Қазақстан экономикасы үшін біршама оң көрсеткіш болғанымен, толықтай қанағаттанарлық емес. Жұмыссыздықты төмендету әлеуметтік тұрақтылықтың кепілі және экономикалық өсімнің кедергісіз жүруі үшін өте маңызды. Осы себепті білікті мамандар даярлау мен жұмыс орындарын кеңейту үкімет пен бизнес үшін өзекті мәселе болып қала береді. Алдағы уақытта аталмыш сын-тегеуріндерді жеңу мақсатында білім беру жүйесін реформалау, кәсіптік даярлық бағдарламаларын жаңарту мен инновациялық технологияларды енгізу бағытында кешенді шаралар қажет. Бұл жұмыстың табысты болуы елдің экономикалық өсімін тұрақтандыруға ықпал етеді.

20. «Қазақстан-2050»: Жарқын болашаққа сеніммен

«Қазақстан-2050» стратегиясы — еліміздің болашақ дамуының іргетасы, ол әлеуметтік және экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған бағыт-бағдар. Бұл стратегиялық құжат мемлекеттің байырғы мақсаттары мен міндеттерін нақтылап, халықаралық аренада Қазақстанның беделін арттыру жолында маңызды рөл атқарады. Стратегияның жүзеге асуы арқылы экономика жаңа деңгейге көтеріліп, тұрғындардың өмір сүру сапасы жақсарады. Сонымен қатар, оның ережелері мен принциптері қоғамды біріктіріп, елдің бірлігі мен орнықты даму кепіліне айналады. Болашаққа деген бұл сенім — жас ұрпаққа да үйлесімді әрі тұрақты қоғам құрылысына зор үміт береді.

Дереккөздер

А.Қ. Әбілқайыров. Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық даму стратегиялары. Алматы, 2021.

Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика бюросының жылдық есептері, 2012-2023.

Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстанның «Қазақстан-2050» стратегиясы: Жолдау. Астана, 2012.

Мемлекеттік бағдарламалар және реформалар туралы ресми құжаттар. ҚР Үкіметі, 2015-2022.

Ж.Сейітов. Цифрландыру мен инновацияның рөлі Қазақстан экономикасында. Астана, 2023.

Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика бюросы. Жұмыссыздық статистикасы, 2023

EXPO-2017 Халықаралық көрмесінің ресми баяндамасы, Астана, 2017

Қазақстанның халықаралық қатынастары: ғылыми зерттеу жинағы. Алматы, 2021

Стратегия «Қазақстан-2050»: Ұлттық даму жоспары. Астана, 2012

Энергетика саласындағы инновациялар және тұрақты даму мәселелері. Нұр-Сұлтан, 2019