Текст выступления:

Калашников автоматын (қол оқшашарын) атуға дайындау
1. Калашников автоматын атуға дайындау: негізгі тақырыптар және өзекті мәселелер

Автомат атуға дайындау ісінде құрылымдық элементтерді танып-білу, қауіпсіздік техникасын сақтау және техникалық күтімді орындау негіз болып табылады. Бұл бүгінгі баянымыздың басты бағыты.

2. Калашников автоматы: шығу тарихы және қазіргі маңызы

1947 жылы Михаил Тимофеевич Калашников жасаған АК-47 автоматы әлемге әйгілі болды. Қарапайымдылығы мен сенімділігі арқасында бұл қару кең көлемде қолданылып, оның әскери және тарихи маңызы зор. Қазақстан Қарулы Күштеріндегі қолданысы мен әскери техникалық дайындықта рөлі ерекше.

3. Калашников автоматын атуға дайындаудың негізгі кезеңдері

Автоматтың толық тексерісі, тазалану және майлануы оның сенімді жұмысын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар оқжатар мен оқ-дәріні дұрыс дайындау, қауіпсіздік механизмдерін тексеру маңызды. Көздеу құралдарын орнату ату дәлдігін айтарлықтай арттырады әрі қауіпсіздікті сақтаудың кепілі.

4. Автоматтың негізгі бөлшектері мен атаулары

Калашников автоматының негізгі бөлшектері қатарында ұңғы, тұтқа, шүріппе, оқжатар және көздеуіш бар. Әрбір бөлшек өз функциясын атқарып, қарудың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Мұндай бөлшектердің атауларын және олардың қызметін үйрену — қарумен жұмыс жасаудың бастапқы қадамы.

5. Автоматпен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік ережелері

Қару тек арнайы белгіленген қауіпсіз ату алаңында пайдаланылуы тиіс. Саусақ шүріппеден алынғаны абзал, қаруды әрдайым қауіпсіз бағытта ұстау керек. Қауіпсіздік сақинасын үнемі қолдану және оқжатарды ажыратқанда оқ-дәрінің жоқтығын тексеру — бұл апаттардың алдын алудың негізі.

6. Техникалық қызмет көрсетудің негізгі аспектілері

Автоматтың үздіксіз қызмет етуі оның техникалық күтіміне байланысты. Тазалау, майлау және бөлшек-жиынтықтарды тексеру қарудың ұзаққа шыдамдылығын арттырады. Жүйелі қызмет көрсету кез келген ақауларды ерте анықтап, ату сапасын сақтауға көмектеседі.

7. Калашников автоматының техникалық сипаттамалары және салыстырмалы көрсеткіштері

Кестеде АК-47-нің негізгі параметрлері мен ұқсас қарулармен, мысалы, М16 автоматымен салыстырмалы деректер берілген. АК-47 жоғары калибрімен және беріктігімен ерекшеленсе, М16 жеңілірек әрі ұзақ атуға қолайлы. Бұл деректер қарудың тактикалық ерекшеліктерін түсінуде маңызды.

8. Ату алдындағы қаруды толық тексеру ережелері

Қару ұңғысының тазалығы мен бөгде заттардың болмауын мұқият қадағалау — атыс қауіпсіздігінің негізі. Оқжатардың бүтіндігін тексеру маңызды, сондай-ақ соққыш пен көздеуіштің дұрыс жұмыс істеуін, сақтандырғыштың функциясын бақылау қажет.

9. Оқжатарды атуға дайындау тәсілдері және оқты дұрыс орналастыру

Оқжатарды толық, таза әрі ақаусыз дайындау атыс тиімділігіне тікелей әсер етеді. Оқты дұрыс, қажеттік бағытта орналастыру қарудың тоқтаусыз жұмыс істеуіне кепілдік береді. Бұл әдістер оқыту кезінде ерекше мәнге ие.

10. Ату алдында автоматты дайындау рәсімі: кезеңдер жүйесі

Автоматпен жұмысқа кірісу алдында бірнеше кезеңнен тұратын рәсімді орындау керек. Бұл - қаруды күзету, бөлшектеу, тазалау, майлау және қайта жинау, сақтандырғышты тексеру. Әрбір кезең қарудың жарамдылығына және атыстың сапасына әсер етеді.

11. Ату кезінде қолданылатын позициялар және олардың артықшылықтары

Жатып ату позициясы ең тұрақты саналады, дәлдік пен сенімділікті қамтамасыз етеді. Тізерлеп ату көздеу еркіндігін арттырады және тыныс алумен үйлеседі. Тік тұру позициясы жылдамдық пен икемділікті береді, көбінесе шұғыл жағдайларда қолданылады.

12. Көздеу тетіктері және дәлдікке әсер ететін жағдайлар

Көздеуіш пен мушканың дұрыс бір сызыққа түсуі – ату дәлдігінің кілті. Қашықтық шкаласын дұрыс реттеу нысанға дәл тигізуге мүмкіндік береді. Жарықтық және ауа райы жағдайларының да әсері бар, дене қалпы мен тыныс алу техникасы дәлдікке ықпал етеді.

13. Ату нәтижелерін статистикалық бағалау және негізгі көрсеткіштер

Диаграмма ерлер мен қыздардың ату дәлдігін салыстырып, таралу радиусын көрсетеді. Қазақстандағы мектептердегі әскери дайындық мәліметтеріне сүйене отырып, ерлердің орташа дәлдігі сәл жоғары болғанымен, айырмашылық елеулі емес екені анықталды.

14. Ату кезінде жиі кездесетін ақаулар және оларды болдырмау тәсілдері

Оқтың тығылуы - оқжатардағы дұрыс емес орналастыру немесе кірден туындайды, оны алдын алу үшін қаруды үнемі тазалау қажет. Қайтару серіппесінің әлсіздігі қарудың дұрыс жұмысын бұзады, серпімділікті бақылау маңызды. Сапасыз оқ-дәрілер де ақау көзі болады, техникалық күтімнің маңызы зор.

15. Ақауларды анықтау және жою бойынша қадамдық нұсқаулықтар

Автоматтағы ақауларды табу - қаруды бөлшектеу, тазалау және бөлшектердің күйін тексеруден басталады. Жиі кездесетін ақауларды анықтап, оларды жоюға арналған нақты қадамдар бар. Уақытылы техникалық қызмет көрсету атыс қауіпсіздігі мен тиімділігін сақтаудың кепілі.

16. Қауіпсіздік ережелерін бұзудан болған оқиғалардың деректері

2018-2023 жылдар аралығында Қазақстан мектептері мен оқу орындарында автоматтарды дұрыс пайдаланбаудан 12 оқиға тіркелген. Бұл статистика ҚР ІІМ мен БҒМ ресми қорларынан алынған, олар қауіпсіздік ережелерін бұзудың және техникалық қызмет көрсетудің нашарлығынан туындаған салдарларды нақты көрсетеді. Осы кезеңде болған барлық инциденттердің ортақ сипаттамасы – білім беру мекемелерінде қару мен оқ-дәрілердің құқықтық және техникалық нормаларын мүлтіксіз сақтау қажеттілігі. Бұл деректер қауіпсіздіктің бастапқы деңгейінде де жіті бақылау мен әдістерді жетілдірудің маңызын айқындайды. Тарихи тұрғыдан қарасақ, әрбір қару қолдану оқиғасы оқушылардың өмірі мен денсаулығына қатер төндіретіні анық. Сондықтан, қауіпсіздік мәдениетін күшейту – еліміздің әскери дайындық жүйесін нығайтуда басты ұстанымдардың бірі.

17. Ату аяқталғаннан кейінгі іс-әрекеттер: ұйымдастыру және қауіпсіздік

Ату сабақтары аяқталған соң, ең алдымен оқ қалдықтарын мұқият жинау және атыс алаңын толық тазарту қажет. Бұл шаралар кездейсоқ жарылыс пен жарақаттардың алдын алу үшін өте маңызды. Сонымен қатар, оқжатар мен автоматтар қауіпсіздік күйіне келтіріліп, қаруды бұзудың, тазалаудың және майлаудың техникалық рәсімдері сақталады. Бұл кезең қарудың қызмет мерзімін ұзартуға және оның сенімділігін арттыруға ықпал етеді. Қару мен оқ-дәріні сақтау орындарын сандық және жазбаша түрде анықтап, журналдармен бақылау жүйесін енгізу – барлық жабдықтардың есепке алынуын және жоғалу қаупін азайтады. Осындай ұйымшылдық шаралары қару қауіпсіздігін максималды деңгейге көтеруге мүмкіндік береді.

18. Калашников автоматын сақтау және техникалық күтім стандарттары

Қару бөлмесі – құрғақтығы мен желдетілуі қатаң бақылауда болатын арнайы орын. Қорғанышты сақтау шарттары оқжатар мен бөлшектерді коррозиядан қорғау үшін маңызды. Бұл үшін арнайы майлар қолданылады, өйткені ылғал мен ластануды болдырмау құрылғының ұзақ қызмет етуіне және дұрыс жұмыс жасауына кепілдік береді. Техникалық қызмет көрсету нұсқаларына ай сайын толық тексеру кіреді: қажетті бөлшектер майланады, коррозияға қарсы өңделеді, тоқтау немесе бұзылулар тез арада анықталып жөнделеді. Қару сақтаудың стандартты тәсілі – металдық түтіктерде сақтау болып табылады, бұл оның механикалық зақымдануын азайтып, қауіпсіздікті күшейтеді. Осы нормативтер ұлттық қорғаныс жүйесіндегі қару дайындығы мен сенімділікті арттырудың негізі болып табылады.

19. Калашников автоматын меңгерудің тәжірибелік және әлеуметтік мәні

Автоматты меңгеру өзі көпқырлы әскери дағдыларды дамытып, оқушыларға қауіпсіздік пен тәртіптің маңыздылығын үйретеді. Бұл процесс сабақ барысында ғана емес, өмір бойы қажет болатын жауапкершілік пен коммуникативтік қабілеттерді қалыптастырады. Қауіпсіздік мәдениеті нығая отырып, командалық рух пен ынтымақтастық артады, бұл оқу орнында және қоғамда өмірлік маңызды әлеуетті дамытады. Сонымен қатар, оқушылар жеке тұлға ретінде өседі, еңбек пен құрмет құндылықтарын түсінеді. Елдің азаматтық қорғаныс қабілетін арттыруға жасалған бұл үлес – жастардың патриоттық сезімдерін оятудың, сонымен бірге ұлттық қауіпсіздіктің берік іргетасын қалайды.

20. Калашников автоматын атуға дайындықтың маңызы мен келешегі

Қару-жарақпен жұмыс істеудің кезеңдері мен қауіпсіздік ережелерін жүйелі түрде үйрету оқушылардың кәсіби дамуына және патриоттық сезімінің өсуіне ықпалын тигізеді. Осы арқылы олар қазақстандық ұлттық қорғанысқа бекем негіз қалап, өз елінің түпкі мүддесін қорғауда белсенді азаматтар қатарына қосылады. Сонымен қатар, бұл дағдылар жеке тұлғаның сенімділігін арттырады және оның қиындықтарға төтеп беру қабілетін қалыптастырады. Келешекте мұндай білім беру саласы қарқынды дамып, әскери дайындық пен қауіпсіздік мәдениетін жоғары деңгейде ұстанатын буын қалыптастырады.

Дереккөздер

Калашников, М. Т. Автомат Калашникова: технология және қолдану. Мәскеу, 1991.

Военная энциклопедия, том 3: Автоматы. Санкт-Петербург, 2010.

Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің ресми басылымдары, 2018-2023.

Аға офицерлердің әскери дайындығы материалдары, Алматы, 2020.

Қазақстан мектептерінің әскери дайындық статистикасы, 2019-2023.

ҚР Ішкі істер министрлігінің ресми мәліметтері, 2023 жыл.

Білім және ғылым министрлігінің жылдық есептері, 2018-2023 жж.

Нұрмұханбетов Р.Қ., «Қару-жарақты сақтау және техникалық қызмет көрсету», Алматы, 2021.

Смайылова А.Ж., «Қауіпсіздік мәдениеті және жастар тәрбиесі», Нұр-Сұлтан, 2022.

Тілмырзаев Е.Т., «Қару қолдану және әскери дайындық әдістемесі», Шымкент, 2020.