Текст выступления:

Музыка шаңырағы
1. Музыка шаңырағына жалпы шолу

Музыка – қазақ халқының терең тамырына сіңген ұлттық өнердің алтын қазығы. Бұл өнер балаларға тек шығармашылық қуаныш етіп қоймай, жан дүниесін байытып, рухани азық береді. Музыка шаңырағы арқылы балалар өмірдің түрлі реңктерін сезініп, достық пен ынтымақтың қадірін түсінеді.

2. Музыка шаңырағының тарихи негіздері

Қазақ халқының музыка өнері ежелден жалғасып келе жатқан бай дәстүр. Ән мен хабаршы аспаптар – күй тарту, жыр айту тек көңіл көтеру емес, олар ұрпақтан ұрпаққа тарихи және мәдени мағынаны жеткізуші құрал болды. Мәселен, көне домбыра мен қобыз аспаптары ғасырлар бойы қазақтың дала жыры мен батырлық эпосын берген.

3. Музыка шаңырағы — өнердің достық үйі

Бұл ортада балалар өздерін еркін сезініп, шығармашылық қуанышқа кенеледі. Мұнда жаңа достар табылып, бірге өнер үйрену мен жетілдіру үрдісі құрылады. Музыка – балаларды ортақ мақсатқа біріктіріп, ынтымақтастық, өзара қолдауды дамытуға жол ашады. Сонымен бірге, көңілді әрі рухани байыта түсетін орта ретінде, бірлескен өнер көрсетуге үйретеді.

4. Қазақтың өнерлі музыкалық аспаптары

Қазақ халқының домбырасы, қобызы сынды аспаптары ұлттық музыка мәдениетінің басты негізі. Домбыраның үні мен күйлері туған жердің табиғатын, өмір сүру салтын суреттейді. Қобыз аспабының терең, жұмбақ әуені ертеден батырлар мен ақындардың жырларын жеткізген. Бұл аспаптар халықтың рухани өмірінің ажырамас бөлігі болып келеді.

5. Домбыра — халық музыкасының негізі
Домбыраны ойнау арқылы балалар қазақ күйлерінің бай тарихымен танысады, бұл оларға ұлттық мәдениетті терең сезініп, түсінуге көмектеседі. 2. Домбыра – ұлттық өнердің символы, оның үні туған жердің сазы мен рухымен үндеседі. Сонымен бірге, домбыра шеберлері болуды мақсат тұтқан балалар үнемі өз шеберлігін жетілдіре отырып, қазақтың рухани мұрасын сақтап, дамытады.
6. Қобыздың даралығы мен аңыздары

Қобыз – көне үрмелі аспап, оның дыбысы ерекше әрі жұмбақ. Қобыз әуені қазақ ертегілері мен батырлығы туралы аңыздарды жеткізеді. Оның терең үндері балаларға табиғатқа деген құрмет пен адамның жан дүниесінің нәзіктігін сезіндіреді. Қобызды үйрену балаларға өз эмоциялары мен сезімдерін тереңірек түсінуге көмектеседі.

7. Сазсырнай — уілдеген үннің иесі

Сазсырнай көне үрмелі аспап болып, музыка әлеміне ерекше реңк әкеледі. Балалар бұл аспаптың ерекше дыбысын тыңдау арқылы өкпе мен тыныс алу дағдыларын жетілдіреді. Сонымен қатар, қарапайым әуендерді сазсырнай аспабымен орындау балалардың шығармашылық қабілетін дамытып, көңілін көтереді. Мұндай тәжірибе музыкаға деген сүйіспеншілігін арттырады.

8. Музыка шаңырағындағы би қуанышы

Балалар музыкамен бірге билегенде рухани және физикалық дамуға мүмкіндік алады. Би – бұл эмоцияларды сыртқа шығару және дене қозғалысын үйлестірудің тамаша тәсілі. Музыка мен би қосылған сәт – балалардың өміріне жарық сәуле болып түсіп, олардың көңіл күйі көтеріліп, достық қарым-қатынастар нығаяды.

9. Музыкамен бірге қиялға саяхат

Әндер мен әуендер әр балаға өз қиялын ұштап, өмірдің ғажайып әлемдерін елестетуге шақырады. Балалар ертегі кейіпкерлерімен бірге саяхат жасай отырып, шығармашылық ойындарда өз ойы мен сезімдерін ашық білдіреді. Бұл олардың ішкі әлемін байытып, эмоционалдық дамуына ықпал етеді.

10. Музыка шаңырағындағы достық пен ұйымшылдық

Музыка ортақ қызығушылық пен ынтымақтастыққа негізделген орта құрады. Балалар бірге ән айтып, аспаптарда ойнау арқылы өзара түсіністік пен достықты нығайтады. Мұндай ортада әрбір бала өз үлесін қосып, ұйымшылдық пен жауапкершілік сезімін дамытады, бұл олардың қоғамдық қатынас дағдыларына оң әсер етеді.

11. Ұлттық әндер — халықтың үні
Ұлттық әндер қазақтың рухани байлығын көрсетеді және балаларға халықтың мәдени мұрасын тереңірек танытады. 2. Әндерде қазақтың ертегі кейіпкерлері мен құндылықтары бейнеленіп, балалар өсіп-өну барысында жақсы мінез-құлық пен өмірлік принциптерді үйренеді.
12. Музыка шаңырағындағы мейрамдар мен ойын-сауықтар

Музыкалық мерекелер – балалардың шығармашылық қабілеттерін көрсетуге, достарымен бірге уақыт өткізуге мүмкіндіктер береді. Ойын-сауықтар барысында балалар әр түрлі музыкалық аспаптармен танысып, ұлттық дәстүрлерді сақтауға үлес қосады. Мұндай шаралар балаларды ынтымақтастыққа, мәдени құндылықтарды бағалауға тәрбиелейді.

13. Музыканың денсаулыққа және ақылға пайдасы

Музыка тыңдау мен орындау балалардың концентрациясын және есте сақтау қабілетін жақсартады. Бұл процессте тілдік дағдылары мен когнитивті қабілеттерінің дамуы байқалады. Сонымен қатар, музыкалық сабақтар күйзелісті төмендетіп, көңіл-күйді көтереді, бұл балалардың жалпы денсаулығы мен психологиялық тұрақтылығына оң ықпал етеді.

14. Ұлттық дәстүрлер мен музыканың арасындағы байланыс

Қазақтың ұлттық дәстүрлері мен музыка тығыз байланысқан. Мәселен, қошқар жарысында ойналатын күй мен әндер тарихи оқиғаларды айқындап, рухани өмірге терең әсер етеді. Бұл байланыс музыканы халықтың рухани өмірінің ажырамас бөлігіне айналдырады, балаларды дәстүрлі мәдениетті құрметтеуге тәрбиелейді.

15. Әлем халықтарының музыкалық достастығы
Әлемнің әр бұрышында музыканың өзіндік ерекшеліктері бар: орыс балалайкасы, өзбек дойрасы, қытай гүжі сияқты аспаптар балалар үшін мәдени байлықтың қазынасы. 2. Халықаралық музыка білім беру бағдарламалары балаларды түрлі ұлттардың дәстүрлеріне құрметпен қарауға үйретіп, табиғи достық пен түсіністікті арттырады.
16. Музыкадағы ойындар мен жарыстар

Музыка әлеміне кіріспес бұрын, ойындар мен жарыстардың қызғылықты әлемімен танысу маңызды. Мектептерде, музыкалық орталықтарда түрлі конкурстар ұйымдастырылып, балалар өздерінің ән айту, күй тарту, және би билеу шеберліктерін көрсетеді. Мұндай жарыстар балалардың өз өнерін дамытып, достарымен жарысу арқылы ынтасын арттыруға септігін тигізеді. Мысалы, дәстүрлі қазақ күйін орындау жарыстары ұлттық мұраны сақтауда ерекше орын алады. Мұнда әр баланың шығармашылық мүмкіндігі ашылып, музыкаға деген қызығушылығы артады.

17. Музыка шаңырағының жетекшісі мен ұстаздары

Ұстаздар – музыка шаңырағының негізі. Олар балаларға ән айтып, күй шерту және би билеуді үйретеді. Әр мұғалімнің басты міндеті – әр баланың талантын ашып, оны шыңдау. Ұстаздар жылы сөйлеп, балаларды қолдау арқылы олардың өз өнеріне деген сенімін арттырады. Мұндай қолдау балаларда шығармашылықты дамытуға құштарлық туғызады. Мұғалімдердің жылы және қамқорлығы мектептің жылы атмосферасын айшықтап, балалардың бір-біріне деген сыйластығын арттырады.

18. Бала еңбегінің марапатталуы мен маңызы

Музыкалық жетістіктердің ең маңызды бөлігі – баланың еңбегін бағалау және марапаттау. Балалардың өнері әрқашан мадақталып, оларға түрлі грамоталар мен сыйлықтар беріледі. Мұндай марапаттар баланың ынтасын арттырып, ертеңгі күнге үлкен сеніммен қарауға көмектеседі. Көбінесе байқаулар мен концерттерде қатысқан балаларға естелік сыйлықтар ұсынылады, бұл олардың өнер әлеміндегі алғашқы қадамдарына үлгі болады. Бұл мәдени тәжірибе балалардың өздарын дамытуды әрі қарай жалғастыруға ынталандырады.

19. Музыка шаңырағының болашағы

Музыка шаңырағынан өскен балалар өнердің көптеген бағыттары бойынша кәсіби мамандарға айналуы мүмкін. Олар ұлттық музыка мен дәстүрлі би өнерін әлемдік аренада танытып, қазақ өнерінің дамуына өз үлестерін қосады. Сонымен қатар, жаңа буынның шығармашылығы ұлттық дәстүрлерден бастау алып, оларды жаңаша әрі заманауи стильде өркендетеді. Бұл шаңырақ – шығармашылықтың бесігі, онда музыка дәстүрі сақталып, жаңарып отырады. Мұндай орта жастарды өнерге терең тартуға, ұлттық мәдениетті әлемге танытуға дайындалады.

20. Музыка шаңырағы — бірлік пен шығармашылықтың ұйытқысы

Музыка шаңырағы – тек өнер мекені ғана емес, бірлік пен достықтың ордасы. Онда балаларға өнерге деген махаббат пен сүйіспеншілік дарытылады, ал ұлттық дәстүрлер мен шығармашылық сабақтасып ұрпақтан-ұрпаққа жалғасады. Бұл орта балалардың жүрегінде мызғымас достық пен шығармашылық рухты қалыптастырады. Осындай махаббат пен бірлік арқасында қазақ музыкасының болашағы жарқын әрі табысты боларына сенімділік арта түседі.

Дереккөздер

Құрманғазы Құрманғалиев. Қазақ музыкасының тарихы. Алматы, 2003.

Әбдіқадырова Қ.Ш. Қазақ ұлт аспаптарының мәдени маңызы. Алматы, 2010.

Нұрғалиев О.С. Музыкалық педагогика негіздері. Астана, 2015.

Сапарбаев А.Қ. Қазақтың ұлттық әндері мен күйлері. Шымкент, 2018.

Тілеуқабылұлы Б. Қазақ халық музыкасының дәстүрлері. Нұр-Сұлтан, 2021.

Қазақтың ұлттық музыкасы. – Алматы: Атамұра, 2018.

Музыка және өнер педагогикасы. – Нұр-Сұлтан: ЕЛОРДА, 2020.

Балалар шығармашылығы мен тәрбиесі. – Алматы: Рауан, 2019.

Дәстүрлі қазақ өнері тарихы. – Алматы: Ғылым, 2017.